Argia.com :: Alvaro Hilario P�rez De San Rom�n

Norte Apache, azalgorrien irrintzia

Gurean, quilombo hitza entzutean, guztiek pentsatuko dute gutxi-asko iskanbilaz ari garela. Baina quilomboak ihes egindako esklabo beltzek oihanean sortutako errepublika libreak ditugu. Ez da kasualitatea, beraz, Norte Apache taldearen azkeneko diskoak izen bera eroatea, diskoa bera askatasun aldarrikapenez eraikitako errepublika delako.

Ez dute aerosorgailurik nahi Bilboaldeko birikan

Bizkaia eta Araba artean, Nerbioi eta Kadagua ibaietako haranek mugatua, bilbotar eta bizkaitar askoren eguneroko paisaia da Ganekogorta mendia. Euskal Herriko zonalderik jendetsu eta industrializatuenean egon arren, Pagasarri-Ganekogorta mendiguneak oso fauna eta flora aberatsak ditu. Gailurrean hamabi haize-errota ipintzeko asmoak, ordea, arriskuan jar dezake ekosistema , mendizaleek, ekologistek eta hainbat erakundek eta alderdik salatu dutenez.

Bere historiako gatazkarik luzeenean korapilatuta

Joan den abenduaren 21ean, Santomas egunean, Metro Bilbaok bizi izan zuen grebak duela urtebete baino gehiago sortutako gatazkaren hautsak guztiz harrotu zituen. Enpresako agintariek eta euskal erakundeetako hainbat kidek xantaiatzat hartu zuten 24 orduko aurreneko greba hura eta sindikatuei “biztanleak bahitzea” leporatu zieten. Greba Batzordeak ordea, zuzendaritzaren setakeria, lan sindikalarenganako errespeturik eza eta akordioen urratzea salatu ditu. Gatazkak bizirik dirau.

Itzaleko bidea

Astronomia Emakume erakusketa ibiltariaren osagarri, emakumearen eta zientziaren arteko harremana aztertu du Paloma Alcalá fisikari madrildarrak Gonatan eta zientzian hitzaldian. Azaldu duenez, emakume ikasleen kopurua %54 bada ere, ikertzaileen bi heren gizonezkoak dira gaur egun Espainiako Estatuan. Nabaria da, oraindik ere, zientziaren munduari darion bazterkeria.

Zer egin dute Kirchnertarrek argentinarren alde?

Urriaren 23an Argentinako presidente berria hautatzeko hauteskundeak egingo dira. Cristina Fernández da faborito nagusia, lehenengo itzulian botoen %50a eskuratu ondoren. Kirchnertarrek Argentinaren eraldaketa bultzatu dute peronismoaren itzalean. Baina kontraesanik ez da falta.

130 urteko historia gorabeheratsua

Euskal anarkismoaren mugimendua aurrera atera zuten pertsonaiak eta eztabaidak aztertu ditu Juantxo Estebaranzek bere azken liburuan: Breve historia del anarquismo vasco (Txertoa 2011). Historia horren errepasoa egin dugu, egilearen beraren laguntzarekin.

"Arabiar munduaz genuen irudia kolokan dago"

Filosofoa, idazlea eta ezkertiarra dugu Santiago Alba Rico (Madril, 1960). Badira hogei urte herrialde arabiarretan –Egipton eta Tunisian– bizi dela. Bertako matxinadez egindako hainbat hausnarketa jaso ditugu elkarrizketa honetan.

Jaungoikorik eta legerik gabe

Garai gatazkatsuak bizi zituen Euskal Herriak duela 25 urte. Sormena eta elkartasuna baliatuz, gazteek aurre egiten zioten krisialdiak eta errepresioak beltzez tindatutako etorkizunari. Pirata zaharrek eta punk gazteek elkarri ematen zioten bostekoa. Ordukoa da euskal izaera antiautoritarioaren gaineko entsegua: Marc Legasse eta Jakue Pascualen Anarkherria (Txertoa, Donostia 1986).

Ipar Korearen historia, propagandaz eta artez

Etengabekoak izan dira Ipar eta Hego Korearen artean nor bere sistema Koreako penintsula osoan gailentzeko ahaleginak. Ideologiak eta Gerra Hotzak tindatutako borroka horretan, propagandak berebiziko garrantzia izan du. Horren isla da ekainaren 29ra arte Bilboko Alondegian ikus daitekeen Ipar Korea: Historiaren zama erakusketa, herrialdeko afixez eta beste hainbat materialez osatua.

Krisialdiaren kronika

Ibaizabal itsasadarreko Ezkerraldea (Bizkaia) dugu euskal industria iraultzaren jaioterria. Bertan sortu ziren, XIX. mendearen azken laurdenean, milaka eta milaka pertsonari lana eman zieten ontziolak eta labe garaiak. Haien babesaz, etenik gabeak ziruditen eskualdearen hazkunde demografikoak eta ekonomikoak. Ehun urte geroago baina, 80ko hamarkadan, Europak agindutako birmoldaketak ongizate egoera hura deuseztatu zuen. 1978an 42.905 biztanle zituen Sestaok, 29.500 ditu egun. Amesgaizto haren ondorioak gainditu gabe, krisialdiak berriro zigortu du: Euskal Herriko langabezia tasarik handiena duen udalerria da.

Break On Stage: kalearen hamaika aurpegi agertokian

Kale kultura oholtzara eroatea dauka helburu hamar urte bete berriak dituen Break on Stage jaialdiak. Pasa den apirilaren 9an, Bilboko La Casilla kiroldegiak hartu du hiru orduko ikuskizuna. Mundu osoko laurogei artistak ekarri dituzte gurera breakdancea oinarri duten hamaika adierazpen artistiko.

Diktadura garaiko militarrak urduri Hego Amerikan

Ez dira garai onak behin Hego Amerika luzaro odoleztatu zuten militarrentzat. Barkamen legeek geldiarazitako auziak berrabiaraztea lortu dute gobernu aurrerakoiek. Baina hainbat taldetan elkartuta, gizateriaren kontrako krimenekin zerikusia duten militarrak mugitzen hasiak dira, eta lekukoen edota kazetarien aurkako mehatxuak azaleratu dira.

Bilboko Portuko lanek harea lapurtu diote hondartzari

2005eko martxoan Espainiako Ingurumen, Landagune eta Itsas Inguruetako Ministerioak ontzat eman zuen Bilboko Portu Autonomoak La Arena hondartza aurrean estatu osoko urpeko harrobirik handiena ustiatzeko egitasmoa. Bilboko portua handitzea helburu duten dragatze lanak duela urtebete hasi ziren. Urtebete dauka ere, lanak legez kanpokoak direlakoan, dragatzea geldiarazteko zein hondartza babesteko sortutako La Arena Salba Dezagun plataformak.

Axa Mixa: umeak uhinetako izar

“Dena umeentzat, baina umerik gabe” esaldiaz laburbil daiteke umeentzat egin den irratigintza luzaro gobernatu duen joera. Baina duela lau urte, Bilboko Tas Tas Irrati Librean, Axa Mixa irratsaioa agertu zen, haurrek haurrentzat egindako programa.“

DK Muralismo, hiria koloreen bidez sendatzen

Askorentzat pentsatzea ere zaila den arren, Bilbo Zaharra eta San Frantzisko auzoek betidanik gorde izan dute Bilbo sortzailearen zati handi bat. Hiriko erdigunea eraiki zuten arkitekto berberek egin zituzten bertoko etxeak; han bizi izan dira musikariak, margolariak eta hainbat politikari. Testuinguru horretan eta auzoko sasoi latzei aurre eginez sortua da gune publikoak itxuraldatzen aitzindari den DK Muralismo enpresa.

"Oihuka beharrean, hobe zen historia hau xuxurlaka kontatzea"

Josu Martinez eta Txaber Larreategi dokumentalgile bilbotarrek estreinatu berria dute azken filma, Sagarren denbora: Afrikako Sao Tomen deportatua dagoen Alfonso Etxegarairen eta Kristiane Etxaluz haren bikotekidearen historia. Jarraipena ematen diote, horrela, Itsasoaren alaba filmak hasitako zikloari. Euskal Herrian jasaten den errepresioari buruzkoak dira orain arteko biak eta trilogia osatzea ere ez dute baztertzen.

Sare berdea Bilbo Handiaren bihotzean

Hemeretzi parkek, sei lorategik eta hamasei biribilgunek osatzen dute Leioako sare naturala. Biztanleen eta bisitarien gozamenerako ez ezik, sare berde honek herriaren berezitasunak nahiz historia ezagutarazteko atea ere izan nahi du.

Apustu arriskutsuak Bilbo Handiko agertokietan

Aurten, zazpigarren urtez eta Bizkaiko Antzerki Ikastegiaren (BAI) eskutik, Bilbo Handia arte eszeniko berrientzako topagune eta erakusleiho bihurtuko da, ekainaren 1etik 5era. Dantzariak, bideogileak, antzezleak eta DJak, besteak beste, mundu osoan arteak dakartzan proposamen sortzaileen mezulari izango dira. ACT da, joera eszeniko berrietara zabalik dagoen jaialdia.

Euskal Herri berriaren taupadak

Beltza eta gorria; hotsak eta soinuak; beatboxa eta gaitak; ballenatoa, raia, flamenkoa; eztandak eta taupadak. Horiexek dira, besteak beste, Bunpada Sound taldeak Euskal Herri berria iragartzeko darabiltzan euskarriak eta osagaiak, musikak eta koloreak. Anitzak Hitzak du izena taldearen estreinako CDak. Bertan, hamaika musikarik marraztuta aurkituko dugu gure herriaren gaurko aurpegi berri eta koloretsua.

Nahi bezalako teatro-karta

“Ez dugu antzerkia gugandik urrun dagoen zerbait bezala ikusi behar; are gutxiago, kontuan izaten badugu gure nortasuna indartzeko balia dezakegula”, esan digu Mamacrea antzerki taldeko sortzaile Itziar Diaz de Duranak. Izan ere, sormena edota ohiko antzerkia ez ezik, asko dira, arte eszenikoen ildotik, Mamacreak eskaintzen dituen zerbitzuak.

Clar�n ahaltsuaren jabea auzitan

Marcela eta Felipe Herrera Noblek –Clarín taldeko jabe ahalguztidun Ernestina Herreraren seme-alabak– DNA probak egin zituzten joan den abenduaren 30ean. Argentinako diktaduran desagerraraziei bahitutako seme-alabak izan daitezke Herrerak 1976an –irregulartasunez beteriko auzian– adoptatutako bi gazte horiek.

Salazartarren erresuma

Bizkaiko mendebaldean, Kantabriarekin mugan, Barbadun ibaiaren haranean, Trianoko mendiek eta Bizkaiko Golkoak gordeta, Muskiz herria dugu. Itsasoak, burdinak eta mugak zizelkatu dituzte herriaren historia eta oraina.

Deustuko tomate gazteak

Gaur egungo Euskal Herria ezagututa, Bilboaldeko porlanezko oihanean baratze ekologikoak daudela jakiteak bat baino gehiago harrituko du. Bi dira, baina, Deustuko Gazte Lokalekoek dauzkatenak, San Pedro eliz ondoan, Elizate zaharreko bihotzean, Guggenheim museotik ez oso urrun.

"Kubak ez du keinurik egin behar"

Zeresan ugari eman dute duela gutxi Kuba eta homosexualitatearen inguruan ETBko Pásalo telesaioan emandako iritziek. Kubak pairatzen duen manipulazio informatiboaren beste atal bat baino ez da. Halakoak salatzen hogei urte beteko ditu aurten Euskadi-Kuba elkarteak. Elkarteko Jose Manzanedarekin mintzatu gara.

"Musika egiteak mugiarazten gaitu"

“Guk musika egitea dugu helburu: maite duguna, ilusioa egiten diguna eginez bizitzea. Agertokira igotzeak bizirik sentiarazten gaitu –diote Coni Duchessek eta Martin Guevarak, Capsula taldearen sortzaileek–. Pretentsio handirik ez izatekotan, gastuak murriztuz eta lan asko eginez, musikari esker bizitzea badago, nahiz eta gogorra izan. Fakturak zelan ordaindu ezberdina da. Gure erabakiak ez du diruarekin zer ikusirik”.

Ez ahaztu, ez barkatu

Maiatzaren 7an hasi ziren, Argentinako Santa Fe probintzian, azken diktadura militarrean (1976-1983) gizateriaren aurka egindako krimenak epaitzen. Berrogei bat pertsona daude auziperatuta –gehienak militar eta polizia ohiak– bahiketak, oinazeak, hilketak eta hildakoen seme-alaben lapurretak leporatuta. Lekukoen eta akusazioaren abokatuen kontrako mehatxuak ugaldu egin dira azken asteotan.

Itsasoz nahiz lehorrez

XI. mendeko agiriek Santurtziren berri ematen badigute ere, egungo udalerria 1900ean jaio zen, artean herri bakarra osatzen zuten Urtuella meatzaria eta itsasertzeko Santurtzi elkarrengandik banatu zirenean. Urteak joan eta urteak etorri, behin arrantzale herrixka izandakoa Bizkaiko Golkoko porturik garrantzitsuenetakoa bihurtu zuen industrializazioak.

Rock & rollaren obreroak

Las Manos de Filippi: hauxe dugu, zalantzarik ez, Argentinako talderik interesgarrienetako bat. Kantetan konpromiso politikoa, umorea, ironia eta erritmo indartsuak uztartzen dituzte. Joan den udazkenean Euskal Herrian izan ziren, Iruñean, Lizarran eta Bilbon. Kukutza Gaztetxean mintzatu ginen taldearen sortzaileekin: Cabra abeslariarekin eta Coco bateria jolearekin. Ibilbide luzeko taldea, langilea hitzaren zentzu guztietan. 2009an kaleratuko dute disko berria.

�Euskal aldarrikapenen gotorlekua izan behar du diasporak�

César Arrondoren aitonak Antzuolatik Amerikarako bidea egin zuen XIX. mendean; egun, La Platako Unibertsitateko (Argentina) Historia irakaslea da Arrondo. Bere esanetan, euskal diaspora ezezaguna da Euskal Herrian bizi direnentzat: postal zaharkitua, euskal arazoetatik at dagoena. Ez dela hala aldarrikatu du Arrondok.

Burdinazko itsasertza

Euskal itsasertzaren mendebaldeko muturrean, Kantabriarekiko mugan, Cobaron eta Pobeña auzo zaharrak daude, biak Muskiz udalerrian. Herrixka biak lotzen dituen lau kilometroko ibilbidean Bizkaiko garapen industrialaren historiara gerturatzeko ikasgela zabala aurkituko dugu.