Paco Palacios Iraskasleareari Elkarrizketa
Soinuaren Lengoaia Ezkutua
Paco Palacios irakaslearekin berbatan
Berriro ere Paco Palaciosekin gara mintzo. Gaurkoan, gure hizketaldiak musika hartu du gaitzat, eta konkretuago Pacoren hitzetan «SOINUAREN LENGOAIA EZKUTUA» litzatekeen horretan. Duela urtebeteko zenbaki batetan gorptzaren gaia ikutu genuen orduan ere Paco solaskide genuela, eta esan zigunez ezinezkoa da gorputza mogimendutik banatzea, gorputza, gorputza ahotsetik, soinua bere atorria den tresnatik. Guztia, ESPRESIO OROKORRERA garamatzan bidearen partaide izanik.
Aparteko jakintza ageri du Paco Palaciosek zenbait gai ikutzerakoan: musika eta gizagaien bilakera, musika herrien mitologian, musika aluzinazioetan eta sexualitatean, etabar. Hain gutxi ezaguna den musikaren arloan ikuspegi berri bat agian.
Inguratzen Gaituen guztia soinua da
.ARGIA: Hasteko, galdera orokor bat, zer da musika?
PACO PALACIOS: Gizakiok bati izan dugu gauzak definitzeko premia larria. Musika zer den galdetzen diduzu eta ez dakidala erantzungo dizut. Beharbada musikaz hitzegiterik izango nuke beste ikuspuntu batetatik abiatuta: Musikaz gain ba al da ezer unibertsoan? Eta orduan nik erantzungo dizut musika dela unibertsoaren mamia. Inguratzen guituen guztia soinua da: baita argia ere, maiztasun handi nahiz txikiko bibraketak besterik ez bait dira. Soinua.
ARGIA: Eta zuretzat, zer da musika?
P.P.: Batez ere, gauzen errealitatea jaso ahal izateko modu bat. Ezagutzeko beti ere ikutu nahi izaten dugu. Hori da haurrak deskubritzearren egiten duen lehen saioa. Baina soinua sentitzen den zerbait da. Horrexegatik era artistiko printzipalenetakoa dugu, bere bidez ezin dugulako inola eskulturarik nahiz kuadrorik osatu... sentitu besterik ez. Musika maitatu egiten denean, bere lengoaia estetikoaren atzetik lengoaia bital bat ere badagoela deskubritzen da, gorputzaren hondotik bizitza sortarazten duen irrintzi bat. Kantatzea sortzea da. Gure herriak dezente daki horretaz. Gure mendietako melankonia, bailaretakoa, batik bat soinuzko presentzia da.
ARGIA: Badirudi esan nahi duzula musika distrakziozko bidea izateaz gain, beste zer edo zer ere badela. Baina hori aski teorikoa geratzen da. Nola gauzatuko litzateke hori?
P.P.: Bai, arrazoi duzu, normalean gauzek teorizazio malla bat hartzen dutenean, filosofia bihurtzen dira. Egia da norbera bakarrik gauza dela lehen esandakoa sentitu eta esperimentatzeko. Nik esaten dudana baino inportanteagoa bakoitzak esperimenta dezakeena da dudarik gabe. Nik nire esperientziatik hitzegiten dut, eta horrek arriskua du, jakina, apur bat airean gelditzeko, teoria gehiegizko itxura emanez edo...
ARGIA: Alda dezagun piska bat arloa, eta ikus dezagun orain musikak sendabide gisa duen indarra edo ahalmena. Magia? Naturismoa? Korronte psikologiko berriak?
P.P.: Musika, kulturaren bilakaera eta eboluzioaren gainetik dago. Bere jatorria unibertsoaren hastapenetan dago. Gizakiak, astoak bezalaxe, kasualitalez deskubritu du, baina desberdintasun batekin: gizakiok egoskorragoak gara eta soinuen gainean laneginez musika sortu dugu. Baina musika, nolabait esatearren, gizakiaren aurrean independiente ageri zaigun zerbait da. Horrexegatik dauka bere hizkuntza ezkutua eta era berean naturarengan eraginik sortzeko bere formulak ere. Kantu bat kultur forma baten ondorioa da alde batetatik, baina bestetik ere bakardadea, melankonia edo larriminaren kontrako botika egokia bada. Txalapartaren kolpea histori eta kultur prozesu baten erresultadoa da baina baita beste zerbait gehiago ere... muinean, naturaren lengoaia. Horrexegatik, eta galderari zuzenean erantzuten diot, musika magia da neurri batetan, baita natura ere, eta benetako arrisku handi bat era batetako "psikologia" baten eskutan eroriz gero.
Nota Musikalak, Aspirinen Ordeko
ARGIA: Soil-soilik-galdera honi erantzun iezaiozu: nola senda dezake musikak?
P.P.: Greziarrek honako legea aurkitu zuten: "Antzekoak antzekoetan du eragin " Deprimiturik baldin banago, nire sentimenduarekin bat egingo duen musika aurkitzen saiatuko naiz. Denboraldi bat pasata; nire tristura ezabatuz doala frogatuko dut, jarritako musika horrek eraman bait du, eta orduan beste musika alaiago bat beharko dut, animatu eta bizitzen lagunduko didan beste musika bat. Hau besterik ez da musikaren bidezko sendabidearen oinarrizko sekretua.
ARGIA: Horrek esan nahi du, beraz, mina eta oinazea kentzeko musika erabil daitekeela. Botiken ordekoa al liteke?
P.P.: Gaurreguneko gizakiak ikasi behar luke berezten noiz duen gorputza mindua eta noiz arima. Gurean jasaten ditugun gaixotasun asko eta asko gogokoak besterik ez dira: psikosomatikoak. Ezin dezakegu gorputza arimatik berezi. Ilarrak aleak eta azala dituen bezalaxe. Batasun gisa funtzionatzen dugu. Oinazearen kontra musikak duen alde handi bat zera da: ez dela materiazkoa eta aldi berean gogoa eta gorputzaren gain duela eragina, kasu askotan gaixotasuna gaindi dezakeen oreka bat sortzen duelarik. Baina botikak bezala, musika ere garestia da. Jendeak ez du musikarako astirik aurkitzen... inportanteena dirua irabazteko tokia izatea da, horrela ongi bizi ahal izateko. Askoz errazagoa da buruko mina kentzeko aspirina bat hartu, ordu erdiko musika-saioa egin baino.
Jaio Aurretik Ere, Soinua Nagusi
ARGIA: Entzuna dugu inon, oraindik jaio gabe amaren sabelean dagoen gizageiean ere izan dezakeela eragina musikak. Zer da egia eta zer gezurra guzti horretan?
- P.P.: Bai, hau da hain zuzen niri gehien interesatzen zaidan gaia. Gizagaia, amaren sabelean dagoenean, itxuraz lasaitasunezko giro batetan mogitzen da, kanpoko kolpeetaz babesturik. Dena den, gizagaiak etengabe jasotzen ditu amaren bihotz-taupadak inguruko zainek zeharo handiagoturik. Era berean, eta inguruko likidoan zehar filtraturik, kanpoko soinuak ere jasotzen ditu. Baina ezin dugu esan gizagaiak entzuten duenik, guk entztutea zer den ulertzen dugun moduan bederen. Gizagaiak sentitu egiten du, bere gorputzak bibrazio modura jasotzen ditu soinuak eta beregan tinkatzen hasten zaizkio.
ARGIA: Beraz, ama batek musika entzuten badu, bere semea ikasiz joango al litzateke jaio aurretik?
P.P.: Ez, hori ia ia inposible da. Esan dugu gizagaiak sentitu egiten duela, baina garbi dago eziri duela inongo tonu-aldaketarik nahiz musika-notarik berezi. Halere, eragin dezakegu bere gorputza erantzunak eman diezazkigun, amerikarrek egiten duten modura, haurdun baten sabel gainean txirrina ipiniz eta gizagaiak soinuaren aurrean aurkezten dituen errekzioak aztertuz. Beharbada, denboraren poderioz, ez gizagai kondizionatu ahal izango da, aiotzerakoan buru-muineko soinuaren saila desarroilatua izan dezan eta musika-arloan argiago bilaka dadin.
Musika, Herriaren Oinarria Da
ARGIA: Zein erlazio ikusten duzu herri baten kultura eta musikaren artean? Musikak herri baten izaera adieraz al dezake?
P.P.: Nik esango nuke musika herriaren oinarria dela, bere burua baturik sentitzeko eta kultura sortzeko erabiltzen duen tresna. Edozein hizkuntza, hitza eta doinua da; mintzatutako melodia da. Lengoaia, gaurregunean, herri baten aurrerapen eta kulturaren muin bezala kontsideratua dago. Lengoaia hori goratu eta jendetzak sutan ipintzeko erabili nahi denean, berriz, himno bihurtzen da, kantatutako erritoa. Herri batek uko egin diezaioke bere kulturari, beste herri indartsuago batek zapaltzen duelako adibidez, baina amak semeari esandako seaskakantak, jatorrizko hizkuntzan, jatorrizko soinuan segitu beharko du ematen. Euskal Herriak berak, bere hizkuntza galtzera behartua izan zenean, kanta indartu zuen, aintzineko usadioetan kutsatu zuen betiko hizkuntza hori berreskuratzeko beharra.
ARGIA: Eta bukatzeko, ia behartua den galdera, musika eta eskola.
P.P.: Musika eta bizitza, esango nuke nik. Zoritxarrez, konformismo handiz diot, baina egia da eskolak ahalmen txikia duela, musikaz elikatzeko edo hornitzeko. Guztian bezala, ez zaio gehiegi uzten. Eta ez dut mesias baten papera egin nahi, inongo erremedio mirakulosoa emanez. Hezkuntz lanetan arduratuta edozeinek ongi aski badaki Irakasle Eskolan "Musika ikasteko" jasan behar izan duena eta uste dut oso gogo gutxi geldituko zaiola ikasleei musika erakusteko. Azkenean Ministeritza baten menpe gaude, eta horrek egin beharko ditu egin beharrekoak.
16-17
Gaiez\Kultura\Musika\Irakaskuntz
Pertsonaiaz\PALACIOS1
"Radiocadena" irratiko Manu Oñatibiari, "Donostia Irratia"ko Manolo Gonzalez koordinatzaileari eta "Donostiako Herri Irratia"ko Jose Mª Otermin ardunadurari elkarrizketa.
Euskarazko Irratsaioak Zertan Diren
Eusko Jaurlaritzak nahiz Gipuzkoako Aldundiak emaniko subentzio batzuren bidez lau irrati euskarazko irratsaio luzeak ematen ari dira.Esperientziarik luzeena daramana Donostia/Loiolako Herria Irratia da, urte eta piko egunoro zazpi ordu t'erdi ematen pasa bait du. Duela gutxi hasitakoen artean, Bilboko Herri Irratia zazpi orduz, Donostia Irratia lau orduz, eta Radiocadena (Voz de Guipúzcoa) beste lau orduz ere.
Horien berri jakiteko bi bidetatik abiatu gara. Lautatik hiru irratiren arduradunengana jo dugu bertako berri eman diezaguten. Herri Irratitik, J.M. Otermin; Donostia Irratitik, Manolo González; eta Radiocadenatik, Manu Oñatibia; Haien erantzunak daude, beraz, alde batetatik. Bestaldetik, lau irratietako programazioa eskaintzen dugu lauki berezietan, batez ere jende gehienak ez dakielako zein ordutan iharduten duten, eta ildo horretatik interesgarria izan daitekeelako.
Beste gai asko alde batetara geratzen dira irratien alor honetan. Bata, subentziorik jasoa ez dutenen kasua. Horietaz beste batetan ihardungo dugu agian. Bestetik, Iparraldeko bi irratiak, Adour eta Gure Irratia. Horietaz hitzegin izan dugu ARGIAn, eta berri gehiago izatean berriro itzuliko gara. Azkenik, Jaurlaritzak sortzekotan omen dagoen Irrati Nazionala geratuko litzateke. Baina horretaz, egia esan, berri zehatz gutxi dago, eta hobe da ziurtasun handiagorik izan arte, bere horretan uztea. Hor dituzue, beraz, laukiak eta elkarrizketak.
Manu Oñatibiarekin hizketan
Radiocadena: "Euskararako Zaletasuna Sortarazi Nahi Dugu"
ARGIA: Diputazioaren subentzio horren bidez ematen dituzuen lau ordu horiekin zein asmo dituzue edo?
MANU OÑATIBIA: Gure ustea da lau ordu horiekin ez dela gauza handirik egiten. Gure asmoa litzateke hogeitalau ordu, edo gutxienez hamabost edo hamasei. Dirua izanez gero, nik uste posible izango litzatekela. Bainan besterik ez dagoen bitartean lau ordurekin hasi gara, eta nik uste dut ondo izango dela piska bat zailtasuna eta bideak ikusteko, eta gero zabaltzen joango gara.
ARGIA. Eta jendeari begira zein helburu dituzue?
OÑATIBIA: Alde batetatik jendeari euskara entzunarazi, euskararako zaletasuna sortarazi, euskara ikas dezatela, pentsa dezatela euskara dela gure oinarririk jatorrena eta hori dela gure helbidea. Bestetik, euskal eresiaren bidez euskal sena sartu gure herritarren artean, eta baita ere jakinduria zabaldu bestelako eresiekin.
ARGIA.-Estilo jakin baten atzetik al zabiltzate irratigintzan?
OÑATIBIA. Ahal dela, egun alaia eta atsegin bat pasaraztea. Besterik gabe.
ARGIA: Eta zuen entzulegoaren arauera, zein ongori ateratzen dituzue?
OÑATIBIA: Kontutan harturik gure eremuan goizez iharduten dugun bakarrak garela, gure ustez entzuie gehienak-etxekoandreak izango dira eta horregatik aukeratu ditugu sukalkintza, sendakintza eta antzeko gaiak.
ARGIA: Zein zalitasun aurkitu duzue lan horretan?
OÑATIBIA: Batik bat, bitartekoen urritasuna. Lau ordu horiek egiteko posibilitatea sortu zen, eta "La Voz de Guipúzcoa"koek jarri zizkiguten tresnak edo medioak. Bainan oso eskas ibili gara eta gabiltza, bainan badirudi orain asmo berriak dituztela, gela guztiak berritu, baita materialea ere. Dena dela, gu oso pozik gaude. Gauzak hobetzean hobeto egingo dugu.
ARGIA: Eta zaudeten ekipoa osatzeko nola egin duzue?
OÑATIBIA: Azken-25 urteotan ordubatan eta onda median egunoro programa bat egin ohi dugu, eta piska bat horretan ihardutako jendearekin kontatu dugu. Urte horietan piska bat ikusi dugu zeinek balio duen, eta jende hori oinarri bezala hartuz eraiki dugu oraingoa: Basarri, Etxebeste, Joxe Miguel, neroni, etabar.
Manolo Gonzalez Koordinatzailearen hitzetan:
Donostia Irratia: "Ser Katearen Estiloa Gorde Nahi Dugu"
ARGIA: Diputazioak ordaindutako ordu hauek erabaki baino lehen, zein ahalegin egiten zuen Donostia Irratiak horren alde?
MANOLO GONZALEZ: Egia esan, orain arte irrati honetan ematen zen euskara oso gutxi zen, baina kontutan izan behar da Donostiatik ez dela guztia egiten, hau da, zati handi bat Madriletik ematen dela.
ARGIA: Eta zer nolako plantelamenduetatik abiatu zarete ordu hauek plantelatzerakoan?
MANOLO: Honako zera izan dugu kontutan: euskarazko portzentaiez gain, irrati bakoitzaren estilo edo dinamika dago, hau da, hitza eta musikaren arteko oreka, erritmoa, etabar.
ARGIA: Eta hori, zuen kasuan, nora gaUzatuko litzateke?
MANOLO: Beno, aurretik garbi dago oinarri bat, Donostia Irratia irrati komertziala dela, estilo berezi bat daukanaðprogramazioan nahiz informatiboetan-, eta lehen mementutik saiatu gara euskara erdararekin berdintzen, hau da, erdaraz egiten den gauza bera euskaraz egiten. Gure asmoa ez da irrati bat euskaraz eta beste bat erdaraz egitea. Irratia dago besterik gabe, eta horren zati batzu euskaraz daude eta beste batzu erdaraz.
ARGIA: Eta konkretuki, zein pisu eman diozue hitzari eta zein musikari?
MANOLO: Noski, zeren alde batetatik estilo hori gorde beharra baldin badago ere, intzidentzia eta publikoa ere kontutan izan behar da. Eta kontutan izan behar dugu entzulego euskaldan batengana zuzentzen garela, eta entzulego horrek orain arte oso posibilitate urri izan dituela era guztietako irratsaioak entzuteko. Ondorioz, hitzak ere pisu handia beharko du irratsaioetan. Baina bestalde, guk ahalik eta arinena egin nahi dugu gurea, eta horrek esan nahi du hitzari ere leku handiegirik ezin diozula utzi.
ARGIA: Eta orain arteko entzulegoarekin pusketzearen arriskurik ikusi al duzue?
MANOLO: Garbi dago konturatu behar dugula FM delakoaren bidez aritzen garela, eta orain arte askoz musika portzentuia handiagora ohitua zegoela bertako publikoa. Jendearentzat FM eta musika gauza bera izan da. Orduan ezin diozu derrepente musika kendu eta hitz pilo hat sartu. Orduan, gu haseran musika dezente sartzen hasi ginen eta orain jaisten ari gana.
ARGIA: Argitu ezazu piska bat gehiago irrati komertzialaren kontzeptua...
MANOLO: Irrati komertziala esan dudanean zera esan nahi nuen, publizitatetik bizi den irrati bat dela, bere entzuiegoa kontutan izan behar duen irratia. Zeren Irrati Nazionalak nahi duen dirua galdu dezake, hori ezer gutxi inportik zaio. Baina guk erabat begiratu behar diogu diruen gorabeherari, eta horrek ekartzen dio SER katearen estiloari entzulegoarengana gebiago iritsi nahi izatea.
ARGIA: Eta publizitatearekin zerbait berezi nabaritu al duzue?
MANOLO: Beno, guk oraindik ez dugu publizitaterik sartzen eta ez dakigu sartuko dugun ere. Baina garbi dago publizitatearekin euskara galtzen ateratzen dela. Publizitatea egiten duenak ahalik eta jende gehienarengana iritsi nahi duelako, eta jende gehiagok daki erdaraz euskaraz baino. Dena dela, euskarak duen kontrako zera hori egin ditzakegun programen bidez neutraliza dezakegu.
ARGIA: Zein funtzio ikusten diozue alde horretatik irratiari, hau da, euskararen normalkuntz prozesuan?
MANOLO: Irratiari ez zaio eskatu behar gizarteari bere orokorrean dagokion zerbait. Euskararen normalkuntzarako dauden asmoak beteko balira, eta gizartean euskararen maila igoko balitz, irratiaren entzulegoa handituko litzateke, eta hori irratiaren alde joango litzateke. Baina irratiak ezingo du inoiz euskaldunik sortu. Baldintzak sor ditzake, baita jendearengan ikasteko bokazioa, baina ez gehiago.
ARGIA: Zein erizpiderekin jokatu duzue lokutoreak eta ekipoa aukeratzeko?
MANOLO: Egia esan nahiko larrugorritan harrapatu gaituzte irrati guztiok euskarazko irratsaio hauekin. Herri Irratiaren salbuespenarekin jakina. Baina euskarazko ohitura baten falta kontutan harturik ere, profesionalak ere falta dira. Ez dago euskaraz irratia egiteko profesional askorik. Hortik abiatuta gure ekipoa bi erizpidez aukeratu dugu. Bata, euskararen jabe izatea maila dezente batez. Eta bigarrena, gure estiloko programetara egoki daitekeen jendea izatea. Dena dela, ekipoko jende gehiena lehendik zegoen irrati honetan lanean.
ARGIA: Bukatzeko, zer edo zer gehitu nahi al duzue?
MANOLO: Bai, gure hau esperientzia bat dela, eta oraindik ez dugula balorazio bat egiterik. Hemendik hilabete batzutara elemendu aski izango ditugu zerbait esan ahal izateko.
Jose Mª Otermin arduradunarekin hizketan
Donostiako Herri Irratia: "Bigarren Mailako Medioa Da Geurea"
ARGIA: Badira hilabete batzu gobernuaren laguntzaz euskarazko programazioa eskeintzen ari zaretela. Zeintzuk dira izan dituzuen arazoak?
OTERMIN: Arazoak askotxo dira, eta ez txikienak euskara berarenak. Pentsa ezazue alde batetik lokutoreak aurkitzeko izan ditugun lanak, alor honetan inor ez bazegoen eta prestatu den jendeari ofizioa irakasteko asmatu behar izan ditugunak nolakoak izan diren, eta bestetik hauekin kalitate minimo bat lortzeko inongo esperientziarik gabe egin behar izan ditugun saioak.
ARGIA: Jendeaz aparte euskarak berak zer arazo sortzen ditu?
OTERMIN: Erdaraz klitxeak eginak daude, bai informatibotan, bai kirol programatan, bai musikaletan... Klitxeak, hau da esaldi eginak erabiltzen dira irratsaio gehienetan, adibidez: "El delantero centro remató a puerta..." edo "La audiencia nacional ha dictaminado..." Euskarak ez du izan horrelakoen tradiziorik, eta guzti hau sortzen joan behar izan dugu. Horrela gertatzen da hasieran behintzat zenbait gauza arrotz gertatzen zaizkigula belarrira. Hau denborarekin konponduko litzatekeen arazo bat dugu.
ARGIA: Arazo linguistikoaz aparte, beste arazorik sortzen al du euskarak?
OTERMIN: Bai Noski,. Mundu euskalduna oso mugatua da, Julio Caro Barojari adibidez ezin diozu euskaraz elkarrizketarik egin, Oteiza bati ere ez, Bandres bati ere ez,... Honekin esan nahi dut asko mugatzen zaizkigula interesa duten gaiei buruzko elkarrizketak egitea. Oso nabarmena da hau kirol munduan, bai kirolarien aldetik, bai antolatzaileen aldetik gehienek erdaraz egiten dutelako.
Adibidez CAT-en gauza gehienak erdaraz ematen dira, ez dago euskaraz egiten duenik; pentsa zenbat kontu izaten diren festa, jaiak, ekitaldiak direla eta hauetaz ezin beraiekin euskaraz egin.
ARGIA: Entzulegoaren aldetik, baduzue erantzunik? Badakizue zein motatakoa den? Zenbatekoa den bere Kopurua?
OTERMIN: Hortarako entzulego kopuruaren neurketak egiten dira, hauek oso garestiak izanik ez ditugu. Gobernuaren, edo ente ofizialen lana izan beharko luke honek. Kopuru hauek ez izateak itsu lana egitera bultzatzen gaitu. Guk asmatu behar dugu gutxigorabehera gure entzulegoa nolakoa den, etxeko andreak, gazteak, haurrak,... Dena den kartak eta deiak jasotzean entzulegoa nolakoa den susma dezakegu.
ARGIA: Euskararen normalizazioan, zein izango litzateke Herri Irratiaren papera.
OTERMIN: Ez da erraza honi erantzutea Lehen esandakoekin konturatuko zineten onezkero bigarren mailako medioa dela gurea; ezin dugu besteekin konpetitu. Herrian euskara normalizatzea zaila bada, irratian ere halaxe da. Gure ahaleginak alperrikakoak ez direlakoan gaude, bainan ez dakigu noraino heltzen garen, zein den edo zein izan daiteken gure fruitua entzulegoarengan. Esan behar da lehen euskararekiko militantzia bat bazegoela, gaur egun militzantzia hau epeltzen ari da. Beldur naiz irratian egiten ditugun ordu hauek azken orru garratz bat baino ez den. Norbait sano dagoenean, ez da bere osasunaz harduratzen, orain euskara gaixo dagoelako ari da adibidez EHE taldea lanean. Behar bada horregatikantxe ari gara gu ere saio berezi hauekin.
19-21, 22
Gaiez\Komunikabid\Irratia\Euskaraz irr
Pertsonaiaz\OÑATIBIA1
Pertsonaiaz\GONZALEZ2
Pertsonaiaz\OTERMIN1
Xabier Erro
Arabako"Euskaltura"(Euskara zerbitzua) kanpainakoei elkarrizketa
Euskaltura Eta Euskararen Zerbitzuaren Lanaz
Ia hamar urte izan arren, euskararen zerbitzua ez da oso ezaguna Araban, agian ofiziala delako. Dena den eta Euskaltura "kanpaina" martxan jarri zutela eta, haiengana hurbildu ginen eta zerbitzua beraz eta euzkalturaz mintzo ginen lasai asko. Nonbaitetik hasi behar zen eta zerbitzuaren jatorriarekin ekin genion elkarrizketari.
ARGIA: Noiz sortu zen Euskararen zerbitzua?
EUSKARAREN ZERBITZUA: 1973.an sortu zen, ikastolen mundua mugitzen hasi zenean. Ideia zen, hemen Araban euskara bultzatzeko eta euskarazko lanak egiteko eta Aramaion zegoela toki euskaldun bat.
ARGIA: Nola dago eratuta zerbitzu hau? Zer jende, erakunde dago barnean?
E.Z.: Hau organo bat da, Diputazioarekin harremana dauka eta ez dauka, piska bat independientea da, "órgano de gestión directa" delako bat. Hemen administrazio kontseilu bat dago eta hor diputatuak eta presidente bat -Genza Belastegigoitia, diputazioko bizepresidentea- PNV, PSOE eta UCD-ko jendeaðHBkoa egon beharko zenðdago eta gero, lan burokratikoak daramatzatenak, hau da, gerente bat-Bisitacion Oiartzabal- administradore bat, asesorea, elebitasun taldea eta hiru ikastoletako zuzendariak.
ARGIA: Baina hauek Diputazioko ikastoletako zuzendariak dira, ezta?
E.Z.: Bai, bai; zuzen zuzenean hiru ikastola bait ditugu. Hemendik laguntza ematen zaie ikastola guztiei; adibidez datorren urtean egingo den guztia ez da bakarrik hori, hiru ikastolak mantentzea; Diputazioko funtzionarioak euskalduntzea da beste arazo bat, diru-laguntza, bai ikasleei bai Euskaltzaindiari, bai UZEIri, AEKri ere bai... errebistei ez zaizue iristen; talde hau -elebitasun taldea, alboko gelan ari dena lanean- eratuta dago eta ez gure ikastolentzat bakarrik, zentro publikoentzat ere lan egiten du; beste ikastolei ere eskaini diegu talde honen lana aprobetxatu nahi badute edo.
(Berriro diru-kontutan sartzen da, paper baten aurrean dato guztiak ditu, nori, zenbat... arestian esandakoak errepikatzen ditu, Euskaltzaindia, AEK, UZEI...)
E:Z:.: ...eskola pribatuei ere dirua ematen zaie euskara bultzatzeagatik, Kili-Kili-ri ereðeuskaratzaleen aldizkari butð, Fakultateari eta EUSKALTURAri.
ARGIA: Kalean zerbitzu honen lana ia ia igartzen ez denez, behar beharrezko egin zaigu ondorengo galdera: kalean ikusten diren gauzak edo, zer egiten duzue alde horretatik?
E.Z.: Horretan aurten hasi gara EUSKALTURArekin, gero elebitasun taldea dago, eta talde honen inguruan. gauzak antolatzeko asmoa dugu, kurtsiloak direla, jendea ekarri, irakasleak... Aurten ere Soko taldearekin -napartar antzerki talde bat-, hasi gara gobernoarekin batera eskolaz eskola eta ikastoletara eramateko asmoan. Orain Gasteizen daude eta gero probintziara aterako dira.
ARGIA: Probintzia aipatu duzunez, nola ikusten duzue zuek euskararen egoera bai Aramaio, Araia... eta bai Errioxaldean? (Ez du erantzuna esaten baizik eta zer ekintzak egingo zituzten, asmoak, e.a.).
E.Z.: Aurten hasi gara beste gauza berri batzu egiten, orduan gure asmoa EUSKALTURArekin adibidez zera da, ikusi zelako erantzuna daukan hemenðGasteizen- eta datorren urtean Laudio ingurua eratu. Amurrio ingurua, Aramaiora eta horrela; baserritar gaiak izango ziren, eta Errioxan berdin... asmoa badago eta ez hemen zentralizatzea bakarrik.
(Laguntza, ekintza mailan lehen ahazturik zeukan beste zerbait gogoratu zaio eta honela esan digu:)
E.Z.: Liburuak publikatzeko dirulaguntza ere ematen da, eta euskaratu dira liburu batzu umeentzat, "La Galera" saila eta horrez aparte Arabatar batzuk atera zuten "Hegaz" metodoa.
ARGIA: Berak gai hau aipatu duenean, kuriositatea sortu du gure baitan eta zer kriterio,.nola egiten duten liburuak laguntzeko galdetu diogu.
E.Z.: Guk interesantea izan dadila Probintziarako eta euskarararentzat, eskatzen dugu; eta hauek nola interesanteak iruditzen zitzaizkigun eta egileak arabarrak diren...
ARGIA: Zerbitzu hau Jaurlaritzan sortuko zela ala ez, zurrumurruak entzunak genituen, beraz talde edo zerbitzu honen etorkizunaz galdetu genion haseran.
E.Z.: Nik uste dut orain arte finkatu den arloa bere ikastoletan izan dela bakar bakarrik, eta diru-laguntza bat ematen. Dirua eman eta ezer bultzatu gabe, ez? Eta arlo horretatik badaukagu zeregin, Gipuzkoako Diputazioan bezala. Mila gauza falta dira, nobela saria, EUSKALTURAko gauzak... eske hemen Araban dena dago egiteko. (Azken esaldi hau esaterakoan, lanerako izugarrizko gogoa daukana baina ez dakiela nola, iruditu zaigu).
ARGIA: Ondoren Jaurlaritzan sortu horretaz galdetu diogu; egunkerietan ikastoletakoek hori ziotela, eta ea egia zen edo...
E.Z.: Hori "Estatuto de Ikastolas" delakoa da, eta hori idatzi zutenentzat zerbitzua ikastolak da eta ez besterik.
ARGIA: Eta honela ikastolen mundua agertu zitzaigun, zerbitzua eta ikastolak ia gauza bera izan direla ðgogoratu noiz sortu zen zerbitzuað, hori aldatu behar dela nolabait... eta hor, ikastolan gelan, Araban dagoen saltsa-maltsa kontutan harturik eta zerbait bazegoela erdian uste genuenez, galdera hau zuiendu genion: ba al dago zerbitzuan sartu nahi izan duen talderik? Hasieran ez zuen oso ongi ulertu eta Koordinakundearen adibidea jarri genion.
E.Z.: AEK ez dut uste nik; baina Federaziokoek, hor badago zurrumurru but, nahi dutela hemen sartu eta mugimendu bat ere; heurek ere beste ikastolen beste direla, baina hori dena "ikastolen estatutarekin" konponduko edo konponbide izango da.
ARGIA: Mahai gainean umeentzat itzulitako liburuak dauzkagu, alboko gelan hiruzpalau pertsona ari dira lanean, elebitasun taldekoak esan digunez hasieran. Egia esan orain arte ikusi ahal izan dugunarekin zerbitzua lau ekintzatan mugatuko genuke: diru-laguntza, ikastolak, elebitasun taldea eta EUSKALTURA. EUSKALTURAz gero arituko garenez elebitasun talde honegatik galdetu diogu, zer egiten duen, zein den bere lan konkretua.
E.Z.: Beno, talde honek andereño, maisu, maestrak, estatalekoak eta ikastoletakoak koordinatzen ditu. Talde honen eredua erdal zonetan B eredua aurrera eramatea da, eta horretarako irakasleak koordinatzen ditu, lagundu, programazio piska bat eraman, ebaluaketa bat nola egin behar den, esperientziak Euskal zonan, adibidez Aramaion, D eredua aplikatzen da. Beste probintzietan badaude ere honelako taldeak, baina zuzen zuzenean hori daramana gobernua da.
ARGIA: Beste probintziak esan duenean Gipuzkoako Diputazioarekin gogoratu gara (ARGIArako subentzio famatu hura), eta ea beste probintzietan ba al dagoen zerbitzurik galdetu diogu.
E.Z.: Bai, Gipuzkoan. Bizkaian ez dago; badago presupostu bat, nik dakidanez, euskararako, presupostu bezala baina zerbitzuak hemen eta Gipuzkoan daude bakarrik.
ARGIA: Azkenean oztoporik ba al duten galdetu diogunean, erantzun harrigarri hau bota digu:
E.Z.: Oztoporik? Ez... batere ez; oztopo bakarra imajinazio piska izatea honelako gauzak... baina medio guztiak!
ARGIA: Hau da hau! Oztoporik ez, medio guztiak... benetan ez da honelako asko gertatzen euskal kulturan... Dena den eta elkarrizketarekin jarraituz gaia, erabat ez bada, piska bat aldatuz beste maila batetan sartu gara. EUSKALTURA horrekin, orain dela gutxi ðOtsailaren 4eanð hasi zena eta zerbitzu hau zerbait mugituko duena (horretan gaude bederen). Zerbitzuaz mintzo denean hainbat aldiz aipatu duenez gogoa genuen hitzegiten hasteko eta horrela hotz-hotzik zuzendu genion lehenengo galdera: Zer da EUSKALTURA?
E.Z.: Belarrirako hitz bat, guk asmatua.
ARGIA: Galdera ez digula ulertu, edo agian gaizki egin dugula eta honako hau erantsi diogu: Zer dago EUSKALTURA atzetik?
E.Z.: Euskal kulturaren beharra dugula eta hemen, Gasteizen, konturatu gara jendearentzat euskara hizkuntza bat bakarrik dela oraingoz, eta euskaraz euskarari buruz hitzegiten dela, filologi mailan. Jendea konturatu behar da euskaraz ere hitzegiten dela eta hitzegin beharko dugula. Hori da azken finean helburua, artzaintzaz euskaraz hitzegitea, eta mendiz... Bizitza euskaraz egin behar dugula.
ARGIA: Optimistak zarete orduan, ezta?
E.Z.: Bai, bai. Hori galtzen badugu... Zuek ez daukazue ala? Hemen -Gasteizez ari da- aldaketa handia egon da.
ARGIA: Bai, goruntz doala dirudi.
E.Z.: Ni EUSKALTURA beste eskualdetara zabaltzea pentsatzen ari naiz, besteekin kontaktatu, egiten duguna zer iruditzen zaien gipuzkoar eta bizkaitarrei... Medioak badaude gainera, hau ez da presupostu handirik Diputazioarentzat, eta hiru tokitan antolatuz gero askoz hobe antola daiteke.
ARGIA: Hiru tokitan, Araba, Gipuzkoa eta Bizkaia aipatu dela soilik gogoratzen diogunean betikoan sartzen gara, Nafarroa gero eta baztertuago uzten ari garela, gero eta zatituago dagoela EH. Horregatik nafarrekin zerbait egitea pentsatu ote duten galdetu diogu.
E.Z.: Pentsatu dugu; Antzerki talde hau -Sokoðnafarra da.
ARGIA: Eta Nafarroako Diputazioarekiko harremanak?
E.Z.: Nahiko zaila da instituzio mailan kontaktuan jartzea elkarrekin.'
ARGIA: Zer espero duzue egin EUSKALTURA honekin?
E.Z.: Euskaldunberrientzat euskara klasean egiten da bakarrik, eta klasetik kanpo... hori bete nahi genuke. Ez dugu hitzaldietara jende ospetsua ekarri bakarrik, nahiz eta arrunta, zeozer esateko daukana eta jendearen artean eztabaida sortu.
ARGIA: Ondoren programa nolakoa izanen den azaltzen digu gutxi gora behera.
E.Z.: Hemendik Maiatzara egingo dugu; orain arte ekarri ditugunak Sánchez Carrión eta Andu Lertxundi izan dira, gero espero dugu Xabier Lete, gero Azpeitiako "IRON TALDEA" beren filminekin, Bernardo Atxaga, etabar. Besteak, oraindik ez dakizkigu, Juaristi, soziologo bat, euskal zinema... Artze ere bai. Bi saio gelditzen zaigu betetzeko oraindik. Honekin euskal bizitza nahi dugu, eta Arconada ekarri behar bada futbolaz hitzegitera, ba ekarriko dugu berak nahi badu. Dena den problematikoa da, Joxean Muñoz-ekin pentsatu dugu ere.
ARGIA: Mendizale mundua ere mintzo zaigu eta guk UEUn Xabier Erro-k eman zuen saioaz zerbait esan diogu, agian oso ondo legokeela Xabier Erro edo Martin Zabaleta ekartzea...
E.Z.: Beldur gara jendeak, Diputazioak antolatzen duelako, atzera egingo ote duen.
ARGIA: Guk geuk geure eritzia eman diogu, ez badutela oso kargantea egiten eta "politiko" mailan ez badira sartzenðPNVko jendea soilik ekarri, edo Jaurlaritzarekin harremanetan daudenakðjendeak erantzungo duela. Beraz orduan, berriro problematikoa dela esaten digu, eta alde horretatik "zeozer esateko daukatenak"ekarriko dituztela, berdin zaiela Martin Zabaleta edo Joxean Muñoz bat edo Xabier Lete eta Mitxelena. Asmoa behintzat argi geratu da. Bukatzeko kultur plangintza batetaz galdetu diogu eta hona hemen bere erantzuna.
E.Z.: Nire ustez hemen dena nahiko nahasturik dago, kultura, euskara... Diputazioa, Gobernua... eta probintzialismoa. Nik uste dut beharrezkoa dela eta denak batera. Nik zera nahi nuke, plan osoa egitea urte osorako eta hau antolatzen bada honen ondoan antzerki eta musika eta... Lortuko al dugu? Egingo al dugu? Ez duguna nahi kultur sail bat egitea da, baizik eta arlo guztiak dautzaten kultur espazioa bultzatzea.
ARGIA: Honela bukatu genuen elkarrizketa, kulturaren beharra eta plangintza serio baten beharra azpimarratuz. Harremanetan jartzeko hona jo behar da: Arabako Euskal Ikaskuntza-Servicio del euskara, Gral. Alava 10-5 Dpto. 6 ( GASTEIZ). EUSKALTURA honekin bilduma txiki bat egitea pentsatu dugu urtean zehar zer egin den ikusteko eta hori euskara ikasten ari direnentzat materiale baliagarria litzateke gainera.
Xabier E.
23-25
Gaiez\Hizkuntza\Euskara\Ekitaldiak\Besteak
J.I.
HABEko arduradunei elkarrizketa
HABEren lehenengo labekada
Bertako Arduradunekin Hizketan
Gure aurrean HABE (Helduen Alfabetatze eta Berreuskalduntzerako Erakundea) delakoaren hiru arduradun ditugu. JOXE JOAN G. de TXABARRI, HABEko zuzendaria; PELLO ESNAL, HABEko zuzendariordea; eta JOXE LIZARRALDE, bertako hizkuntz arduraduna. Izan ere, bertako euskaltegietan lehen ikastaroa bukatu da, eta hortik aterateko erresultatu eta beste zenbait gauzataz mintzatzeko aukera hartu dugu.
Oraingoz ikasle eta irakasleen eritzia eskatu gabe, HABEko arduradunengana jo dugu, beraiei hitza emanez. Gero gerokoak, eta konforme ez dagoenari, hitza.
ARGIA: Zer nolako erresultatuak jaso dira lehen promozio honekin?
TXABARRI: Guk Irailean ireki genituen zazpi euskaltegi, guztitara matrikulatu ziren 810 ikasle, eta horietatik irten, bukatu, 660k egin dute. Demagogia ez egiteagatik, garbi esan beharra dago, ikasle horiek nahita ez zirela zerotik hasi; kontutan izan behar da 350 ordu eman direla, eta horrek esan nahi du goi mailako ikasleak hartu zirela nahita. Erabaki politikoak irailean hartu zirelako, aukera egin genuen lehenengoa motzagoa egin. Eta garbi esan behar da aldeko faktore inportante bat dagoela hor.
Gure Euskaltegiak Ez Dira Inolako Panazeak
ARGIA: Eta datu edo zenbaki horietatik zuek zein konklusio atera dituzue, piska bat aurrera begira?
PELLO ESNAL: Lehendabiziko konklusioa zera izango litzateke: munduan zehar egindako esperientziak hemen ere aplika daitezkeela, hau da, euskara 600 ordutan ikasterik badagoela, euskara ez dela halako hizkuntza arraro bat etabar. Bide horretatik antolatu dugu bigarren ikastaroa, hau da, 600 ordutakoa izango da, 500 euskaltegian sartuz, eta beste 100ak bakoitzak bere etxean. Noski, inportanteak dira norberak bere etxean sartu behar dituen ordu horiek. Bakoitza jabetzen denean lan pertsonalak duen garrantziaz, mementu horretan badirudi hasten dela halako bizkortze bat euskara ikasteko prozesuan.
ARGIA: Beste konklusiorik edo?
PELLO ESNAL: Bai, bigarren ondorio bezala atera genezake oso garrantzia handia duela norberaren jarrerak, norberaren lan pertsonalak. Noski, gure euskaltegiak ez dira -besteak ez diren bezalað inolako panazeak, bakoitzak egin behar du lana, eta bakoitzak lan egiten duen neurri horretan euskaldundu egiten da. Badirudi zenbait jende etorri zaigula mirari eske. Eta hemen miraririk ez dago, hemen lan pertsonala dago. Ez metodoan, ez tresnetan, ez telebistan, bakoitzak egin behar duen lan horretan baizik.
Hiru Edo Lau Urte Behar Ondorio Garbiak Ateratzeko
ARGIA: Irakasleen aldetik, kritikarik jaso al duzue, zein inpresio jaso duten edo?
JOXE LIZARRALDE: Beno, haseratik esan behar da ondorio hauek guztiz probisionalak direla; ezin daiteke lau edo bost hilabetetako esperientziaren ondotik ondorio finkorik atera. Joan den astea bildurik pasa genuen irakasleok eta hemengo langile guztiok, eta hori ikusi genuen argi eta garbi. Alegia hiru edo lau urte beharko direla ondorio garbiak ateratzeko.
ARGIA: Bainan irakasleek nola ikusi dituzte haserako lau hilabete hauek?
JOXE LIZARRALDE: Nik uste dut kritikakðbataz besteð nahiko positiboak izan direla, betiko hasierako oztopoak kenduta jakina. Nik esango nuke irakaslegoak nahiko optimista hartu duela.
PELLO ESNAL: Hor bi talde ikusten dira: optimistak eta hain optimistak ez direnak. Orduan, optimista direnek esaten dute nahiko erraza dela, edo behintzat 500 ordutan ikas daitekeela. Pesimistek esaten dute 800 ordu ere behar direla. Dena dela, hori konstatatu gabe dago, eta horretara goaz hain zuzen bigarren ikastaro honetan, 500 ordutako ikastaro batek zenbateraino eman dezakeen.
ARGIA: Eta ikasleen aldetik? Ba al dakizue gustora ala ez gelditu diren?
JOXE LIZARRALDE: Nik azterketetan ikusi dudanez, ikasleak badirudi gustora ibili direla, Hondarribiko internadoan behintzat. Nahiko esperientzia berezia da, bainan... jakina, badaude beti bai beraiek saiatu ez direlako bai taldean integratu ez direlako, nahiko erreta daudenak.
Hemen Ematen Den Euskara Oso Oinarrizkoa Da
ARGIA: Bukatu dutenekin ere, ordu batzu sartuz segitzeko asmoa omen dago. Zergatik hori?
PELLO ESNAL: Hor gertatzen da, bukatu dutenen artean, esaten digutela ez ote jendea dugun lehenbailehen bidaltzen euskaltegietatik. Eta horrek esan nahi du, alde batetatik jendea gustora egon dela eta benetan ikasi egin duela. Eta orduan gertatzen da nahiz eta aprobatu beste maila altuago bat eskatzen dutela. Eta soluzio bat aurkitu dugu, hemendik aste saindura arte egunoro hiru ordu uste dut etortzen direla. Justujustu aprobatu dute eta gehiago nahi dute.
ARGIA: Horrek esan nahi al du ez dela euskara nahiko ikasten?
PELLO ESNAL: Kontutan izan behar da hemen ematen den euskara dela oso oinarrizkoa. Zenbaterako euskara den, ez dakit... hor beharbada eranskin bat jarri beharko zaie sei hilabetetako ikastaro horiei.
JOXE LIZARRALDE: Hor problema dago HABEk mugak non jarri behar dituen. HABEren helburua akademikoak ateratzea den, edo ez dakit... muga non jarri, hor dago problema.
ARGIA: Izan ere, beste puntua litzateke horixe. HABEko arduradunek esan bezala, azterketa gainditu dutenak euskaldunberritzat jo behar ditu gizarteak, hau da, berreuskaldundu bezala konisideratu behar direla. Hori noraino gertatzen da benetan? Ikaslea horretaz konbentziturik ateratzen al da? HABEko esperientzian, lortu al da ikasleak euskara ez jakitearen konplexua bazter dezan?
PELLO ESNAL: Beharbada, hori gauza psikologikoa da, ezta? Eta soziologikoa. Badaude batzu euskara gatxi jakinda beren burua euskaldunberritzat jotzen dutenak, eta beste batzu alderantziz. Badago ere beste arrazoi soziologiko bat. Badago jendea nahiz eta euskara gutxi jakin gizarteak euskaldunberritzat jotzen dituena. Orduan, ez dakit. ..
Soluzio Magikorik Ez Dago
ARGIA: Bainan orain arte ðeta hortik kritikatu izan zaie orain artekoeið ikasle gehienek ikastaro guztiak bete ondoren beti pentsatzen dute ez dutela behar bezala menderatzen euskara. HABEko ikastaroetan hori ere nabari al da?
JOXE LIZARRALDE: Eske hori ez da HABEren problema, hori da gizartearen problema. Hori da euskara ikasi duen batek, oinarrizko euskara nolabait menderatu duen batek, zer nolako integrazioa lortzen duen gizarte honetan. Beno, nik esango nuke bakoitzaren problema dela azkenik. Jakina, gero herri mailan konpondu beharrekoa, bainan esan nahi dut ikasle batek, euskarazko oinarrizko ezagupena hartu ondoren, berak ikusi beharko duela jarraitu nahi duen edo zer egin nahi duen bere euskararekin. Hor, ez dakit... soluzio magikorik ez dago. Norberaren motibazioak eta arrazoiak oso inportanteak dira.
ARGIA: HABE sortu aurretik izan zen esperientzia kontutan hartuz, zein akats gainditu nahi izan zenituzten? Zein aportazio berri egin nahi izan zenituzten?
JOXE LIZARRALDE: Nik uste dut hemen HABEk ekarri duen berritasunik handiena izan dela egunoro bost edo sei ordu sartzea euskararen ikaskuntzan. Eta horrek noski metodo guztien eraberritze bat eskatzen du, zeren orain arteko metodoak ez. daude horrelako martxa batetarako pentsatuak, eta horrek planteiatuko digu, edo metodo berri bat egitea, edo behintzat dauden metodoak beste modu batetara enplegatzea. Beraz, ikusi dugu honek beste dinamika batetan sartzen gaituela, orain arte ez dugu sekula horrelako martxa batetan ikasi.
Prozesuak Bizkortu Egin Behar Dira
ARGIA: Eta gaur egun funtzionatzen duten beste euskaltegiekin, zein desberdintasun legoke?
JOXE LIZARRALDE: Nik ez dut uste gonbarazio hori egin denik ere, datu zehatzik ateratzeko moduan behintzat...
PELLO ESNAL: Dudarik ez, badirudi egunoro bost edo sei ordu sartzeak badituela ikaragarrizko aldeak. Ezin dena egin da euskara luzatu sei urtetako prozesu batetara. Euskara sei urtetan ikastea proposatzea gauza gehiegi luzatzea da eta jendea ez dago broma horietarako. Orduan egin behar dira prozesuak ahalik eta gehienak bizkortu. Zenbat eta bizkorragoa izan prozesua, orduan eta motibatzaileagoa da. Dena dela, ez du horrek esan nahi HABEk bide bakarra segituko duenik. Datorren urterako prestatuak dande hiru ordutakoak ere antolatzea.
ARGIA: Eta ez al duzue uste hiru eta sei ordutako ikastaroak besterik ez antolatzeak mugatu egiten duela HABEren ikaslegoa? Hain zuzen ere, lehen ikastaro honetan parte hartu dutenetatik %83 langabetuak dira, eta %64 lizentziatu eta maisu-maistrak. Intentsibotasun horrek ez al dio galerazten zenbait helduri euskeraren ikaskintza?
PELLO ESNAK: Noski, hor dago egunean zortzi ordu lan egiten duen jendea, eta euskara ikasteko egunean bi edo ordu bakarra besterik ez duena euskara ikasteko.
JOXE LIZARRALDE: Horrek esan nahi du HABE ez dela soluzio magiko bat Euskal Herri guztia urte gutxitan euskalduntzeko. Hiru edo sei ordu sartzerik ez daukanak oraingoz martxa honetatik kanpo gelditzen da. Horientzat beste bide batzu bilatu behar lirateke. Ez dut uste pentsa daitekeenik HABE orain euskalduntzearen panazea bezala. Nik uste dut erakunde sendo bat dela, bainan beste eremu batzutara ez da iristen oraingoz.
Habe Ez Da Jendea Mobilizatzeko Erakundea
ARGIA: Eta ikastaro intentsibo horiek ankeratzea premiaren arauerakoa izan al da?
TXABARRI: Ez, lehentasunaren arauera, hau da, erresultatu azkarrenak eta begibistakoenak bertatik ematen direlako. Erakunde hau helduak alfabetatze eta berreuskalduntzerako dela, eta ez jendea mobilizatzeko, horrek daukan konnotazio guztiarekin. Pentsatzen dugu jendeari eman behar zaiola aukera bat euskalduntzeko eta alfabetatzeko, eta bilatu behar da biderik azkarrena eta ekonomikoena komunitatearentzat.
ARGIA: Eta hiru eta sei orduteko ikastaro horien bidez iristen ez dituzen pertsonengana heltzeko beste biderik jartzeko asmorik ba al duzue?
TXABARRI: Printzipioz, hiru urtetarako plana egina dago, eta horretan hiru eta sei ordutako moduloak sartzen dira bakarrik. Hor galdera da: euskara ikasi nahi duen pertsona batek, ezin al dezake erabili eskaintzen diren hiru ordutako moduloetatik batere, ala "la ley del mínimo esfuerzo" horrekin ikas al daiteke euskara? Jendea engaina genezake? Galderak dira. Hau da, jendeari esaten badiozu, "zu. etorri hona ordu bete astean hiru egun", eta hiru egunetatik bat huelga da, beste ordu erdi bat jan egin dugu, eta horrela ez dago ezer egiterik. Badaude minimo metodologiko batzu, hau da ikasle batek kurtso batetan 80 ordu sartu baditu ez duela ezer egin! Esperientzia guztietako konklusioek diote gutxienez ikastaroko 200 ordu behar direla.
ARGIA: Eta bukatzeko zer asmo dago alfabetatzeari buruz?
TXABARRI: Beno, hor talde bat dago lanean, eta gure asmoa da irailerako alfabetatze programatzea. Orain arte atera den bidea izan da alfabetatze hiru bidetatik programatzea. Bata, alfabetatze gramatikala, orain arte gehien erabili dena. Bestaldetik, irakurketa errazen bidezko alfabetatzea, alfabetatze gramatikalaren aurrean atzera egiten duen jendearentzat. Eta bukatzeko, hirugarren bide bat hizkuntza berrikasten litzateke, bai bait dago jende bat euskalduntzeak daraman prozesu bera alfabetatzerako behar duena. Orduan, hiru bide horiekin programakuntza aterako da irailerako, eta horrekin batera ere aterako dugu, noski, beste alfabetatzeko saioak ematen dituztenek zer subentzio izango dituzten, nolabait euskalduntzearekin jarraitu den dinamika berdina jarraituz.
J. L.
28-30
Gaiez\Hizkuntza\Euskara\Alfabetatze\HABE
Pertsonaiaz\GONZALEZ D1
Xabier Portugal
Luis Alcorizaren Filme Berria
"Tac-Tac" Bortxaketaren Auzia Plazara
«Tac-Tac» Donostian estreinatzen zelarik, Mª Cristina Hotelean Luis Alcorizarekin hitzegiteko aukera izan genuen berak emandako prentsaurreko batetan.
Bortxaketari buruzko filme honen egilea Badajoz-en jaio zen, orain dela 60 urte. Francoren altxamendua hasi zenean, Hego Amerikan zegoen bera; antzerkia egiten.
Gidoilari ospetsu, Buñuelekin 10 filmetan parte hartu zuen, eta 1960. urtean, bere lehen filmea «Los jóvenes» egin zuen. Bere filme famatuenak, gure artean behintzat, «Tiburoneros», «Mecánica nacional» eta «Las fuerzas vivas» ditugu.
Oso gizon apala eta jatorra ikusi genuen gure aurrean, umore zentzu inbidiagarri batekin. Bere hemezortzigarren filmeari egin zitzaizkion kritika guztiak entzun zituen, irriparra galdu gabe eta gauzak argitzen saiatu zen.
Pertsonalki filmeak zergati hauengatik ez gintuen bete: Gaiaren planteamendua errespetatzen dut, eta beharrezkoa ikusten dut gainera gure artean arazo hau planteiatzea, baina ene eritziz gidoia eta egoerak ez daude oso ondo landuak eta isladutuak, batzuk, serioak izanik, parregurea sortarazten digute (jatetxearen eszena, alegia).-Bestalde, badirudi aktoreak ez daudela oso konbentzituak beren lanaz.
Eman dezaiogun hitza orain-Alcorizari, elkarrizketa honek bere lan osoa eta filme hau konkretuki zentratzen lagunduko bait gaitu.
Ez da batere erraza 45 minututako hizketa bat laburtzea, alde batetatik bere bizitasun osoa galtzen duelako eta bestetik zenbait gauza baztertu behar delako, gai monografiko bat egitea ez baita gure helburu.
Normalean Inpultsoaz Mugitzen Naiz
ARGIA: Nola sortu zen "Tac-Tac" egiteko asmoa eta zer egin nahi izan zenuen?
LUIS ALCORIZA: Niri interesatzen zitzaidan emakume tat bortxatzen zutenak jende ezezaguna ez izatea, pertsonaien artean nolabaiteko harremanik ere egotea, elemenduak ipini eta ea zer gertatzen zen.
ARGIA: Badirudi filme honekin aurreko filmeen ildotik aldendu zarela...
L.A.: Ez filme honekin bakarrik, beste zenbaitekin ere aldendu naiz. Nire zinema-garai hori indijenista dei genezake, herriarekin oso lotutakoa. Baina bide horretatik beste batzurekin ere aldendu izan naiz. Ez dut uste beti ildo berean mogitu naizenik.
ARGIA: Azken filmeetan agian koru-ezagugarri bat ikus zitekeen, pertsonaia pilo bat, Berlanga-ren zinemaren estilora neurri batetara: nagusitzen diren pertsonaia batzu, baina oraingoan txikiagoturik geratu den taldearen azterketa hori oinarrian mantenduz.
L.A.: Baina izan dira ere "Tac-Tac"tik gertuago dauden beste filmeak.- Esate baterako, Brasilen rodatutako "Divertimento" han ere hiru bait ziren azaldutako pertsonaiak. Umorearen zinema nekrofiloaz aritzerakoan aipatzen diren filme horietakoa duzu honakoa. Ildo berdinean segitzea, ez dakit,.. ni ez naiz bere buruari bideak markatzen dizkion gizon burutsu bat... Normalean inpultsoz mogitzen naiz, zerbait interesatzen zaidanean, erabat intuizioz.
ARGIA: Ez al duzu uste filmearen aurreko partea apar bat lentoa suertatzen dela, gerora erritmoa hartzen duen arren...?
L.A.: Nire hutsa izango da akaso; beti berdin gertatzen zait, beharbada ezin dudulako inoiz baztertu pertsonaiak ingurugiro baten barnean ezartzea, nortzu diren piska bat jakitea. Niretzat arriskutsuena bestaldekoa litzateke: indar handiz abiatu eta piskanaka beheruntz joaten diren filmeak. Extremo batzutan tituluak filmeak baino hobeak izatera heldu dira, guzti hori publikoa haseratik heltzeko edo, baina pertsonaien ezagugarriak azaltzeko orduan, zuloa zegoen beti. Nik nahiago dut zulotik abiatu eta goruntz jarraitu. Nire estiloa neurri batetan antzerkiarena edo nobelarena izan zitekeen, pertsonaien giroan oinarrituz hasi ondoren, gero beraien erreakzioak agertuz.
ARGIA: Nola planteiatu zenuen gurasoen papera?
L.A.: Pertsonaia guztiak zeharo orijinalak asmatzeko tentaldia izaten da orotan, baina hori batekin edo birekin besterik ezin da egin, guztiekin ezin da ordea akomodatutako erdiko klase hori zoritxarrez guztion leku berean bizi dira eta. Hori zen niri laket zitzaidana. Zeloak eta insegurantzazko prolemak dituen emakume alkooltzalea. Senarra, profesionale handia izaki gizantxo gizajoa besterik ez da, alabari ere bere abenturatxoetaz harrokeriatan hasten zaolarik, etabar: hori guztia gutxi gora behera komunak diren pertsonaia butzuren barruan.
Manikeismoa ez da nire kirolik maiteena
ARGIA: Neskaren pertsonaia, medikuarena alegia, besteak baino definituagoa ikusi dugu. Filme feminista hat egiteko asmoa al zenuen, mutila gaiztoa eta neska ona liratekeen filme bat?
L.A.: Ez dut uste hemen onak eta txarrak daudenik; hala balitz, erabat ikaratuko nintzateke. Manikeismoa ez da nire kirolik maiteena. Egia esan gizonezkoa neurotikoa da (imajinaezina zait emakumea hain bortizki erabil dezakeen gizon normalik), klase zehatz batetan duelarik jatorria: betiko "señorito"a, ganadu basatizko multzoa daukana, etabar, bere bekatuak elizan garbitzeko kapaza dena, baina gauzarik inportanteenak negozioak, kotxe on bat eta apartamendu bat jotzen dituena. Hitz batez, azaleko pertsona bat. Aitortu behar dut espainiar herriak horrelako jendearekiko duen gorrotoari ezin izan diodala ihes egin.
Bestalde, emakumea ere kolokan ezar daiteke, berak ere baditu bere alde txarrak: lagunak, pubeko ergel talde hori. Bera ere nahiko zokoratua arkitzen da, segurantzarik gabe. Ikasten ari den bitartean egiten dituen diska-aldaketak adierazgarri dira oso, eta azkenik ere neskak ematen duen irtenbidea ez da bukaera triunfalista bat: erabat hondaturik eta deseginik geratzen da.
ARGIA: Zuk ez al duzu nahi izan beraz inongo konklusiorik atera?
L.A.: Ez, behin ere ez. Ez zait atsegin teorizatzea, ezta mezuak ematea ere, oinarrian beti gauza moralistak izaten bait dira. Beti asmoan izaten dut pertsonaia batzu aurkeztea, beren elkarren arteko kolpeetan ikustea, beren borroketan eta gerora jendeak erabaki dezala, baina beti manikeismoari, mezuei, tesisei eta irtenbidei eskapo eginez
Bortxaketaren Kontra Ez Da Kastraziorik Eskatzen
ARGIA: Itxura ematen du filmearen bukaera, eta emakumearen azken erreakzioen arauera, pertsonaia horren aldeko jarreratzat har daitekeela.
L.A.: Niretzat filmean gauza bat argi eta garbi da ageri: bortxaketaren kontra ez da kastraziorik eskatzen, bainan bistan da ere lege batzuren falta dagoela, lege zaharren bidez funtzionatzen duen gizarte matxista batetan bizi garela, eta gizarte horretan emakumeak ez duela babesik. Eta hau egia dela ikusteko kontutan hartu iaz R.F.A.n bortxaketazko 100.000 kasu eman zirela Californiako estatuan 50.000, eta Mexikon 80.000. Eta horiek ezagutzen diren kasuak dira, baina gehienak ez dira salatu ere egiten. Zergatik? Arrazoia bistan dago: zutaz barre egingo dute, zerorrek-probokatu zenuela esango dizute, etabar. Nonbait bota beharreko gaiak dira, ezin dira oharkabeak utzi, norbaitek ikutu behar ditu. Erahilketak, torturak, masakreak, etabarreko guztia oharkabean ari zaigu pasatzen.
ARGIA: Dena dela, ez al zaizu iruditzen filmearen elemendu dramatiko guztiak nahiko bortxatuta ageri di rela salaketa horren alde?
L.A.: Baina berez ere ez da salaketa bat. Salaketa-filmea egin nahi izanez gero, erabat beste modu batetara egingo nukeen: epaiketetara joanez, datu estadistikoak emanez, etabar. Filme honetan esaten den gauza bakarra zera da: ez zaitez kezka, lio batetan sartuko zara, eskandaloa izango duzu, isil zaitez, zure barneko prolema konpon ezazu ahal baduzu. Asmoa publikoa ohartaraztea zen hortik aurrera berak azter dezan prolema. Hor kasu bat dago. Hor ikusten da nola eragin dezakeen gertaera horrek emakume bat, fisikoki nahiz gogoaren aldetik, eta baita ere hartzen duen bengantza ez dela irtenbide egoki bat.
Nire Filmeak Beti Oso Musika Gutxi Du
ARGIA: Lehenago aipatu duzu zure filme guztietan ez dagoela ildo koerenterik. Beraien forma estetikoari dagokionez (rodajea, gidoiaren egitea, montaia, etabar) ildo bera mantentzen al duzu?
L.A.: Ni asko kezkatzen nauen hitza aipatu duzu: estetika. Erabat ikaratzen nauen hitza duzu. Ni emozioz eta intuizioz gidatzen naiz. Lanean sinesten dut, beste batzuk ere esana duten arren ðEngelsek adibidez-. Izan ere, hain zailak dira hitzak..."Kreatu" hitza ere nahiko aldrebesa da. Norbaitek zerbait deskubritzen badu, larritasunagatik izaten da batez ere, ezezkoagiitik gehiago baiezkoagaitik baino, ukazioen poderioz, "badakit hau leku komuna dugula, baina onartu egiten dut, asumitu egiten dut". Ez da jarrera estetikoen auzia soil-soilik. Batzutan argazkilariekin izaten ditut eztabaidak, beraiek paisaje zoragarri bat hartu nahi dutelako eta nik ezetz esaten dudalako. Gainera, ikusiko zenuten filmean oso musika gutxi dagoela. Nire filmeetan beti oso musika gutxi egon ohi da. Izan ere basamortuan zehar ezpain urratuak dituen tipo bat doanean ezin duzu inola ere imajinatu ehun musikalaritako orkesta bat guzti horien artetik ez al dago inor baso bat ur eman diezaiokeenik? Nire filmeetan beti saiatzen naiz musika funtzionala izan dadin, pertsonaiek entzundakoa edo oroitutakoa alegia.
ARGIA: Zinema-ikusle bezala ere, uko egiten al diozu musikari?
L. A.: Ez, ez. Beste batzuk konbikzioz sartu egiten dute eta oso ongi gainera. Baina filme butzuren kasutan siniestroak iruditzen zaizkit. "Un hombre y una mujer", esate baterako, erreakzionariotzat jotzen dut, baina filme hori, musikarik gabe, ez zatekeen estreinatu ere egingo, musika bera bait da filmearen benetako pertsonaia.
ARGIA: Nola planteiatu zenuen montaiaren aldia?
L.A.: Buñuel-ek erakutsi zigun zatika lanegiten, aintzinako estilotik ihes egiten, masterð shots, plano handia eta babesketetatik alegia. Metodo berria, piskanaka kate baten zatiak eginez joatea litzateke, eta horixe askori erakutsi zigun, ez niri bakarrik, baita Godard edota Truffaut-i ere. Gertatzen da horretan hanka sartzen baduzu, mediku txinatar batek ere ezin dezakeela konpon. Eszena baten neurria joana bazaizu, akabo. Askoz gogorragoa da, praktikan rodajean bertan ari bait zara argitaratzen baina ohituta zaudenean. Oso ongi atera daiteke.
Filmea gure pantailetan dabil. Eztabaida irekia dago.
OHARRA: Nahiz eta egun Mexikoko adiskidetasuna ezin aurrera eraman, lerro hauen bidez oso gogoan dituela adierazi zidan. Hemendik bere agurrik beroenak.
XABIER PORTUGAL
34-36
Gaiez\Kultura\Zinema\Filmeak\Luzemetraia
Gaiez\Kultura\Zinema\Zuzendariak\ALCORIZA1
Egileez\PORTUGAL1\Kultura
hemeroteka
925. zenbakia | 1982-02-28
924. zenbakia | 1982-02-21
Lege Oharra
RSS sindikazioa 