Bittor Arriaga
Bittor Arriagarekin Markinako MIBA Baserritarren elkarteari buruz
M.I.B.A. BASERRIAREN ZERBITZUAN
Markinako M.I.B.A ren berri jakiteko asmoz, Bittor Arriagarengana jo dugu Bittor M.I.B A.ko buru da gaur egun. Amoroton jaioa Buru-biotzez nekazai arazoetan eta auen aurrerabidean sartua.
Baserriak dituen korapillo eta gaitzak ongi ezagutzen ditu gazte argi onek.
ZERUKO ARGIA aldizkarirako lantxo bat moldatu naiez ari nintzela nekazaritzaz eta M.I.B.A. Elkarteaz galdera batzuk egingo nizkiola agertu nion. "Aal duguna erantzuteko gertu gagoz", esan zidan. Eta beste gabe, elkarrizketari ekin genion.
Noiz sortu zen M I B A eta zertarako?
1961. urteko apirilean. Eskualde ontako baserritarren zerbitzurako sortu ere.
M I B.A. izenak, Markina inguruko Baserritarren Alkartasuna esan nai du. Noraiño zabaltzen da inguru ori? Zeintzuk dira elkarte onen babespean dauden erriak?
Markinako eskualdea: Izpasterren asi eta Ondarruara arte alde batetik. Ondarruatik Mallabiara arte bestetik. Mallabiatik Bolibar arte eta Bolibartik Izpasterrera arte. Lauki baten barruan dauden amaika erri dira guztiz.
Nolako etorkizuna du, elkarte baten babesik gabe bere baserrian eta bere kontura ari den baserritarrak? Ba ote du aurrera irtetzerik?
Bai, irten dezake aurrera. Baina orretarako, bai lur aldetik eta bai ganadu aldetik baldintza batzuk bete bear ditu. Beste batzuekin elkarturik jokatu bear du nekazariak aurrerabidea urratzen. Kooperatiba bat, laguntza txiki bat, eskillararen leenengo mailla baiño besterik ez da. Beste arazo guztiak, elkarturik erabaki bear ditu nekazariak. Gaur egun iñoiz baiño argiago ikusten da elkartu bearra. Bakarka ez dago ezer egiterik.
Ganadu buru asko eta lur sail andiak dituen nekazari aberatsak ere ezin ote du ezer, alkartu ezik?
Nola jokatzen duen ikusi bearko litzateke. Berak erantzun eziñeko edo beretzat geiegizkoak diren diru-eraite (inbersio) batzuk egin baditu, ondamendira doa zuzen-zuzen. Kapitala, irabazbidean aalmen andiko zerbait da, baiña nola erabiltzen den.. or dago kakoa. Pentsua bear ez den neurrian eman eta beste zer askotan burugabe jokatzen bada, teknika aldetik ondo eraturik ez badago baserri ori, ondamendira doa. Eta kapital andidanen jauskera arriskugarriagoa da, zartada gogorragoa artuko du ta.
Eta zuk diozunez, beste batzuekin elkarturik dagoen baserritarra nola babesten du M I.B.A k?
Kooperatita baten barruan elkarturik dauden nekazariei aal den neurrian laguntzen zaie. Zertan? Pentsuak merkeago lortzen, ongarriak ekarri eta banatzen. Elkarri laguntzen ere errazago da kooperatiba baten babespean: Bati ideia bat sor lekioke, baiña bear bada beste bosteun egongo dira an, eta ideia ori eztabaidatu, osatu, onartu edo eta baztertu egingo da.
Elkartean jokatzeak, asko aberasten du nekazaria. Kooperatibak lagundu bai egiten du. Geiago egin dezakeela? Bai, baina bazkideek eurek eskatu bear dute. Guztien artean argitu bear dituzte arazoak; baita guztien artean konponbidea aurtitu eta korapilloak askatu ere. Baten izenean baino errazago lortzen dira gauzak denen izenean.
Zerbaitetan gastatu bearrik balego ere, ez da berdin gastu guztia baten gain izatea edo bosteunen gain izatea. Ala ere ez da naikoa orain dagoen elkartasun au.
Diru aldetik edo ekonomia aldetik lagunduz gaiñera, eskaintzen aal die nekazariei beste laguntza erarik? Itzaldi batzuk, esate baterako, baserritarren eskubideak adieraziz, baserriaren egoera azalduz edo eta zer egin bear den esanaz?
Ni neuk denbora asko ere ez daramat emen, baiña aurtengo neguan ere batzarre batzuk egiteko asmoa badugu. Batzarre oietan, ongarri, azi eta ganadu jatekoari buruz itz egingo dela uste dut. Leen ere ez daude baserritarrak orrelakorik entzun gabe, baiña bakoitza bere bideari darraio. Beraz, beti izango zaie onuragarri dakienengandik orrelako zerbait entzutea.
Gaiñera nekazariek bear-bear dute aitzaki bat noizbait euren baserriko burukomiñak aaztu, kalera joan eta elkarrekin tabernarik taberna ibillalditxo batzuk egiteko.
Ikastaro batzuk ere jarri nai ditugu an eta emen, baserritarrekin ar-emana izateko, aiek dituzten arazo eta galderak entzun eta aal den neurrian erantzun.
Zuk, M.I.B.A.z gaiñera, beste baserri elkarte batzuk ere ezagutzen dituzu. Bizkaiko beste biak eta au, jokabidez berdintsuak dira ala ez?
Bai, irurak dira berdintsuenak, ala ere, M.I.B.A. eta Yurreko C.A.B.A. Biak industria girotik urbil daude. Karrantzakoa, ordea, nekazaritza giro garbi garbian. An ez da industriaren kutsurik iñondik ere.
Noraiño el daiteke kooperatiba bat nekazarien eskubideen aldeko lanean?
Kooperatita batek, berez, nekazariak dituen arazorik geienei erantzun diezaieke, baiña baserria bera dago mugatua. Oraindik ez dago erabakita baserri bakoitzak zertara jo bear duen: esnetara, aragitara, ortu aritara ala piñutara... Ez da ikusten bide argi bat. Ortik sortzen da baserriaren etorkizuna illuntzea eta eziña.
Esne, aragi eta pentsuen gora-beerean dago baserrtitar ganadu jabeen garaipena naiz ondamendia. Joko ontan, baserritarra ia beti galtzaille izaten dela entzuten da. Zergatik? Baserritarrak ez aal du bere eskubideez baliatzeko aalmenik?
Baserritarraren etorkizuna esne eta aragian dagoela esan genezake. Ala ere prezioena ez da emen arazorik larriena, baserritarrari kostatzen zaiona baizik. Esnea, aragia naiz beste edozer atera aal izateko arek eralgi bear duena.
Prezioi begiratuz, Europako merkatuan sartuta daudenetako toki batzuetan emen baiño merkeagoak dira. Aiek gu baiño 50 edo 60 urte aurreratuago dabiltza ganadu arloan. Erraztasun haundia dute esne asko lortzeko, laguntza eta aurrerapen andiak dituztelako. Au dela eta guk baiño askoz ere merkeago jar dezakete esnea. Beraz, prezioen gora-beerean ez dago arazoa, nekazariari berari kostaten zaionean baizik. Zer egiten dugu esnearen salneurriak 14 pezeta igotzeaz, nekazariari 15 kostaten bazaio? Baserritarrari kostazen zaiona gutxitzea lortu bear da. Bestela esnea edo beste zerbait garestiago jartzeak baserriaren bizia luzatu bai egingo du, baiña arazoa konpondu ez.
Nola ikusten duzu zuk Markina inguruko eta Bizkaiko nekazarien etorkizuna?
Oraingoz, illun. Ez daki nekazariak nola jokatu eta zer egin. Iñork ez die ezer esaten. Nekazaritzaz ikasketak egin eta titulu bat dutenek, traje eta gorbataz jazten direnek eurek ere ez dakite zer egin bear den baserrian. Oraingo egiturak aldatzen ez badira, baserriaren azkena dator. Iraun bai iraungo du zaarrak bizi diren bitartean, baiña besterik ez. Baserriak galdu ez dira egingo; izkutatu ez dira egingo mapatik. Baiña baserriaren etorkizuna baserritar bezala or bukatuko da. Arenak laster egingo du.
Baserrian piñua sartu eta kalera dator jendea. Orrek orrela izan bear ote du baserririk geienak sartu arte ala presaren bat jarri bear ote zaio uolde orri?
Ez, zerbait egin bear da baserriaren azkena etorri ez dadin. Zer? Leen ere ikutu dugu piska bat. Baserriaren etorkizuna, esnea, okela naiz beste edozer nekazariari aalbait gutxien kostata ateratzean dago. Ortarako egiturak aldatu bear dira. Oraingo neurriz ez dago ezer egiterik. Nola aldatu egiturak? Lur sail andiagoak ar, ganadoa obeto aukera, esku lana bear bearrezkoa bakarrik utz, aal den guztia mekaniza. Orrek ez du esanahi besterik gabe eta itsu-itsuan makinak erosten ekin bear dugunik. Makinak garestiak dira, eta baserriarentzat beste karga bat izan daitezke. Makinak erosterakoan kontuz jokatu bear dugu. Nekazariak ondo jakin bear du zertara jokatu bear duen. Baserriaren elburuak ondo erabakita egon bear dute. Ori egin ezik, baserritar gazteak piñua sartu eta kalera joko du. Orduan egiturak aldatzerik ez dago... eta aldamenean dauden baserritarrek ere utzi egin bearko dute, eta kalera aldegin. Au, arazoa konpontzea ez baiña arazoari ies egitea litzateke.
Baserriak industriarten laguntza bear du ala bakarrik konpondu bear du?
Laguntza ori, ondo letorke baserriarentzat. Euskalerrian, gaiñera, baserria industriatik gertu, esku-eskura dago. Baiña zer gertatzen da? Etxe batetan, esaterako, lau seme badira eta bi kalean ezkonduta, auen soldata kalean geratzen da, eta gaiñera aste azkenetan baserrira joan eta andik patatak, arrautzak, sagarrak edo esnea eramatea ez da arritzekoa. Eta jenero aiei preziorik ere ez zaie jartzen. Ortik atera kontuak zenbat buru mantenei bear dituen baserriak. Orduan, baserriari ondo datorkio industriaren laguntza? Bai, baiña industriak baserriari laguntzen dionean eta ez bestera.
Baserritarrek ba aal dute kultura bidean jartzeko aukerarik?
Orain arte ez du izan bear den bezala eskolatua izateko aukerarik. Leen esan dugunez, egiturak aldatzen badira, orduan nekazaria gauza asko ikasi bearrez aurkituko da. Baserriko aurrerapenak eta bizimoduak berak eskatuko dio jakitun egotea eta bere arloan zerbait espezializatua izatea.
Ala ere nekazaria, esnea dela, ganadu jatekoa deia, guztiz lanpetuta dabil goizetik gauera. Orduan ez du astirik ez gogorik liburu bat artu eta irakurtzeko.
Bai, zuk diozuna ere egia da. Baina oraingoz ere badira ondo eratutako taldeak. Talde auetan, onela jokatzen da gutxi gora beera: iru gazte elkartzen dira, esate baterako, baserri bat eramateko. Baserri ori, bai lurrez eta bai ganaduz, bear den neurrikoa da. Irurak bizi dira baserritik, baiña irurek ez dute ere batera egiten baserriko lana, txandaka baizik. Bien artean egiteko lana da. Bien bitartean bestea ikasten, oporretan edo eta talderako onoragarri den beste zerbait egiten ari da. Urrengoan, onek, baserriko lana egingo du eta orrela aurrera doa aria. Orrelako zerbait asmatu bearko du nekazariak. Ekonomia arloan naiz gizarte arloan aurreraturik egon daitezen.
Laguntzarik ba aal du M.I.B.A.k goitik?
Baserriari diruz laguntzeko badira erakunde batzuk. Oietatik laguntza andiak lor daitezke. Kortak egokitu, bideak edo obra berri batzuk egiteko. Ala ere diruz bakarrik laguntzea ez dela naikoa uste dut. Diru ori zertan erabilli bear den adierazi bear litzateke. Dirua bearrezkoa da, baiña diruari etekiñik (errendimenturik ) ateratzen ez bazaio, zertarako...?
Orduan, diruz lagunduz batera elburu batzuk eman nekazariari, Diru orrekin zertara jo bear duen adierazi. Ez dea?
Bai, ori da. Eta goiko erakunde oiek dirua ematen dute.. ematen dutenean eta or konpon. Eta leen esan duguna, gaur egun nekazariak ez daki zertara jokatu behar duen. Orretan bideak argitzea izango litzateke goiko erakunde oiek eman dezaketen laguntzarik onena; eta gero atzetik dirurik badator, askoz ere obe.
Kooperatiba ontan nola esku artzen dute bazkideek?
Kooperatibaren ardatz bazkideak dira eta aalbait geien esku artu bear lukete. Orain ditugun baiño ar-eman andiagoak bear lirateke. Eta ortan saiatuko gara.
Zenbat bazkide ditu orain M.I.B.A.k?
Bosteun eta irurageita iru bazkide. Arrasateko LANAA kooperatiba ere bazkide da emen, geu bertan garen bezala. Aiek emendik eramaten dute pentsua. Guk, baso-arloko beste sail bat sortu genuen igaz, eta ortan espezializatua den Arrasateko LANA-z konpontzen gara. Izan ere koopertiba batetik bestera sal eta eros daiteke. Orrela, ganadu eta baso, bietara jokatu nai dugu piska bat. Baso arlo ontan, gauza aundirik ez dugu egin oraindik, baiña emendik aurrera arlo oni gogotsuago eltzeko asmoa dugu.
Ezagutzen aal duzu zuk nekazari bizitzan egin den experientzi berririk?
Bai, batzuen entzutea badut. Esate baterako Nafarroako Oskoz errian gertatu dena. An erri guztia ekartu da eta danen artean kooperatiba bat sortu dute. Erri txiki bat da. Batasun ori lortu dute eta ondoren bezala, leen esan dugun egitura aldatzea gertatu da. Ori dela, uste dut, benetako bidea.
Beste experientzi bat Landosten (Ajurias-en) izan da. Aseran gaizki ibili ziren, baiña piska-piskaka argia ikusten asita ziren. Gero, ez bear bat izanda, irutik bi il ziren eta orain ez dakigu zertan gelditu den saio ori. Beste saio batzuk ere izan dira an eta emen, baiña orretan gelditu dira. Zerbait falta izan zaie.
Orririk edo aldizkaririk ateratzen ote da baserritarrentzako?
Orain arte, orri bat ateratzen da illero. Ez da gauza andirik baiña... Irratiz ere baserri gaia noizbeinka aztertzen da. Orain arte egiten dena ez da naikoa. Baserritarrak berak ez du egarririk agertzen. Gauza batzuk, berak eskatu bearko ditu. Ortarako dira egiten diren batzarreak. Ez alkarri begira egoteko...
Jardun luzea izan dugu eta emen bukatzen dugu. Gerta bedi zuk esan duzun egitura aldatzea, eta betor baserriaren aurrerapena!
Luis Barayazarra
"Pentsuak merkeago lortzen, angarriak ekarri eta banatzen..."
10
Gaiez\Ekonomia\Industria\Besteak
Gaiez\Ekonomia\Lehen sekto\Nekazaritza
Pertsonaiaz\ARRIAGA1
Abel Muniategi
TXOMIN OTAMENDIREKIN
Txomin Otamendi Arrasateko LANA Baserri-Kooperatibaren Zuzendaria da. Gaztea, azkarra, ekintzailea. Baserri eta nekazaritzaren iraupen-borroka beregan bizi duena. Badaki zerbait, hainbat aldiz goraldutako euskal baserri zaharrez.
Hiru urte dira ezagutu nuela eta beti izaten naiz kontentu gizon honekin hitzegiteko. Beti ikasten dut zerbait Txominengandik. Baserritarra naiz, nere gurasoak baserrian bizi dira, eta ez dut uste, izaeraz behintzat, sekula kaletar bihurtuko naizenik.
Galdera zehatzak egin nahi dizkiot oraingoan.
Hara, Txomin:
-Zein baserri jarraituko da aurrera?
ðHiru baserri mota sortzen ari direla gure artean, garbi ikusten da.
Batzuek, baserri bezala, badute etorkizunik. Gaur baserri hortan lan egiten dutenak beragandik ateratzen dute ogi bide osoa, eta aurrera ere era hortan jarraituko dira.
Fabrikan lan egiten duten baserritarrak ditugu besteak. Baserritar hauen ekonomiaren oinarria, fabrikan ateratzen duten saria da; baserria erabiltzen dute bizileku bezala; bertan sortzen dituzten produktoak fabrikako sarien konplementu dira.
Hirugarren baserri motari berriz "Marginalak edo baztertuak" dei geniezaieke. Hauek, gaur ezer gutxi egiten dute, eta bihar gutxiago. Baina, egoera batek eraginda, bertan jarraitu beharrean dira, adinez aurreratuak direlako eta beste ogi bide hoberik ezin topatu dutelako batipat.
ðZer nolakoa izango da baserria, eta baserri bezala etorkizunik duen explotazioa?
-Barazkietara batzuek eta ganaderitzara gehienek joaz, etorkizunik izango dute. Azken hauek, lehendabizi bete beharko duten kondizioa, sail handiak, berenak edo besterenak, erabiltzea izango da, ganaduak erraz eta merke mantentzeko.
Bestalde, baserri bakoitzean, bi langile izan daitezela. Ipar Euskal Herrian ikusterik izan dugun bezala, baserritar aurrerakoienak, horrela daude antolatuta, baserritar bakoitzak askatasuna izan dezan. Zer esanik ez, hauetako bat behintzat enpresa-jakintzaz osatua behar duela izan.
Zenbat sail behar den esatea ez da lan erraza izan ere, lar batzuetatik besteatara alderdi handia dago, eta, bastalde, beharrak gehituz joango dira urtetik urtera.
Gaur gaurkoz bi langile dituen baserriak 40 esne behi erabiltzeko modurik izan behar luke.
ðPinuaz ala zelaiaz ateratzen zaio etekin gehiago baserriari?
-Azken urteotan, pinuak konpetentzi gogorra egin dio ganaderitzari; lur asko ikusten da, zelaitarako onak, pinuz aldatuta.
Baserria utzi eta pinua aldatzea soluzio erraza da, nahiz ekonomikoena ez beti izan. Bestalde, ganaderitza ez da behar bezala organizatuta, eta, ez du ahalmenik izan, libre gelditzen ziren terreno hoiez jabetzeko.
Gure ustez, "proteina" sortzea "celulosa" sortzea baino, errentableagoa dateke. Lehenxeago edo geroxeago balantzak alderdi hortara egingo du, eta proteina sor daitekeen terrenoetan ez da pinurik aldatuko.
ðOrganizazioa aipatzen duzu. Baserritarren elkarteak beharrezkoak ikusten ahal dituzu? Nolakoak behar lukete izan?
ðEkonomi alorra nahiko zaila da, baserritar batek soilki erantzuteko; gure baserriak baino enpresa handiagoak ere arazoak dituzte bakarka jokatzeko eta "fusioa" modan dagoen hitza da, enpresa industrialen artean.
Gure baserri txikiak, nola ez dute ba beharrezko tzango organizazio baten barruan egotea?
Gure ustetan organizazio hoiek kooperatibaren forma izan behar dute; hori diogunean ez diogu ezer berririk, Europako herri aurreratuenak ditugu horretan ere eredu edo exenplu.
Gai honetan ere ez dugu bizkorregi jokatu; baserritar gehienek nahiz kooperatibaren batetan bazkide izan, ez dute harreman esturik beren kooperatibarekin; diburziatuta bizi direla esan daiteke; alkar hizketaren falta nabaritzen da. Nork du errua? Esan dezagun denon artean zatitua egongo dela.
-Zer da gaur "Lana"ren eginkizuna eta zer nahi du etorkizunerako?
-Gaur, baserriaren aldakuntzan ardatz izan, eta bihar, bere gidari.
Badu "LAN"k zer egin, izango du zer egin eta badugu eta izango dugu "LANA"ren beharra.
ABEL MUNIATEGI
12
Gaiez\Ekonomia\Lehen sekto\Nekazaritza
Pertsonaiaz\OTAMENDI6
Egileez\MUNIATEGI1\Ekonomia
Errialde
Andoni Lekuona Berasategirekin bere liburuaz
ANDONI LEKUONA BERASATEGI
- Berritu eta zalidu etorkizunari begira
- Jende zaharra dago baserrietan
- Hirutarik bi paseak bizi ezinik
Oiartzuarra dugu Andoni jaiotzez eta bihotzez. Itziarren ota Aian Urte batzuk pasa ondoren, Parisen egin zituen ikasketak hiru urtez. Soziologia hartu zuen ikasgaitzat, baina baserriari begira egin zituen ikasketa haiek. Soziologia horren osagarri bezala nekazari-ekonomia ikasten ere urtebete osoa igaro zuen.
Geroztik, Zabalegin ari da baserritar gazteei irakasten, zortzi urteotan. Beste lan gehiagoren artean nekazari-ekonomia irakastei die batez ere. Horretaz gainera SIADECO deritzan azterketa-elkartearen sortzaileetako bat eta bertako langile duzue. Hitzaldi eta idazlan asko egin du, baserri lanari lotuak gehienak. "Baserriko Irabazbideak" deitu liburuaren egileetako bat duzue.
Baserriari buruzko lan garrantzitsu bati emana duzue azken urteotan. Bukaturik du lan hoi. Inprimategira bidean duzue interesatu guztiok eskuartean izan dezazuen.
Liburu berri bat egiten ari zarela entzun izan dut.
Bai, egia da eta Zabalegiko giroaren berri dutenentzat eta baserritar askorentzat ez da nobedadea izango. Izan ere hiru urte t'erdi badira, oker haundirik gabe, baserriz-baserri ibili ginela eta lan horren berri askok izango dute. Behar bada ahaztuxea egotea ere baliteke...
Ez da harritzekoa. Ez al da denbora askotxo?
Bai eta ez. Zai dagoenak luzestea ez da harritzekoa. Egin behar duenak, berriz, denbora sobrarik ez du behin ere izaten. Lan eta liburu honekin ere gauza berdintsua pasa da. Jasandako buruhausteak, tripakominak eta ordu luzeak ikusita neri behintzat ez zait hain luzea iruditzen. Jakina, nik ere nahiago izango nukeen lehenago bukatzea. Esan beharrik zegoenik ere ez dut pentsatzen.
Zertan horrenbeste denbora?
Horrelako lan batek denbora asko eramaten du, batetik, eta bestetik, eguneroko martxari ere segitu beharra zegoen. Ez da hain harrigarria, beraz. Eskerrak Donostisko Aurrezki Kutxa Munizipalaren diru-laguntzari. Egin dugun lana ordaindua zegoen eta buru belarri horretara dedikatzeko zoriona izan dugu. Horrelako lan bat ez dago denbora galdutan eta txolarteetan jolasean egiterik.
Hiru zati nagusi izan ditu gure lan honek: datuak bildu eta garbira pasa, erantzunak sailkatu eta estadistikak atera eta, azkenik, idatzi.
Datoak biltzen, baserriz-baserri ibili ginen Gipuzkoa osoan eta denera, erantzunakin edo gabe, 856 baserri pasa genituen. Eginkizun honek hiru hilabete eskatu zituen eta 6 pertsonen lana. Ondoren erantzun hoiek garbira pasa eta kontrolpean pasatzea ez zen azkarrago egin, egia esan. Nahiko buruhauste izan genuen eta nahiko denbora eraman zigun.
Estadistikak, elektronizkako makinen bidez egin ziren. Halere, numeroz jositako 5 ale lodikoteak eginarazteto makina hoiek lan haundia eskatzen dute. Horrelako lanetan eskarmentua duenak erraz antzemango dio.
Idazketari buruz gauza berdintsua esango genuke. Denera 463 orritara iristen da lan hori. Hortik atera kontuak.
Egin den lanaren berri eman diguzu, baina probetxua...
Begira, horrelako lan bati etekina ateratzea norberaren eta denen esku dago. Azterketak eta estudioak berez ez dute salbatuko baserria, hartzen diren erabakiak eta egiten den lanak baizik. Estudio baten eginkizuna, hain zuzen, erabaki hoiek hartzeko eta lan hori egiteko argibideak ematea da. Probetxua, beraz, denen esku dago.
Hain zuzen, horixe da jakin nahi genukeena. Zer argibide ematen ditu azterketa horrek?
Horrela, bi hitzetan esatea ez da hain erraza. Horretara behartzen banauzu, bi ondoren hauetara ekarriko nuke azterketaren esnahia: alde batetik, baserritik baserrira dauden diferentzi ikaragarriak eta, bestetik, baserri askeren biziezina diru aldetik begiratuta.
Bizi-ezina esan duzu, nola neurtu duzue hori?
Puntu hau, egia esan, luze eta zabal aztertu dugu gure lan honetan. Azterketan sartu diren 762 baserri hoien sarrera eta irteerak nundik datozen eta zenbat diren ondo neurtua izan da, bai baserri bakoitzaren mailan, bai baserri batzuen edo sail-mailan eta bai erdira jota, hau da baserri denak kontuan hartzen ditugula. Jakina, sarreraz eta irteerez hitzegiten dugunean, diru-sarrerez eta diru-irteerez hitzegiten dugu.
Eta zenbat dira bizi-ezin hortan daudenak?
Gure kontuetan ehuneko 35. Beste modura esanda, hirutatik bi paseak alegia. Baserri hauetako familietara urtearen buruan industriako peoi-familiara baiño diru gutxiago sartzen da. Egia esan, pentsatzen jartzeko moduko datuak ditugu hauek.
Ez da beraz harritzekoa baserriak hustutzen ikustea...
Ez halajaina, maila hortan dabiltzan baserrientzat.
Eta baserri asko al dira hustutzen direnak? Han eta hemen ikusten ditugu baserri hustuak edo hustera doazenak. Nolako abiada ikusten da hustutze hontan?
Zenbat diren hustutzen direnak eta zer-nolako abiadan hustutzen diren, galderen bidez jakiterik ez dago. Galdera hoiek gaur oraindik zutik dauden baserrietan egin bait dira. Halere, baserri hoietan geroari begira zer asmo duten galdetu zaie eta %tik 85ek jarraitzeko asmoa zuten, %tik 8 zalantzan zeuden eta %tik 7ek uzteko asmoa zeukaten. Eta bai al dakizu zergatik zalantzan dauden edo uzteko asmoa duten? Gehienbat behintzat, %tik 51ek, baserritarrei dagozkien arrazoiengatik: jende zaharra, gazteak aspertuta egotea edo nekatuta egotea. Irabazi txikia izatea arrazoi nagusia bezala oso gutxitan azaltzen da.
Galdekizunaz kanpo, estudioaren barruan beste dato batzuk erabili ditugu eta hauen bitartez baserrien huztutze hori neurtzeko modua izan dugu. Eskuartean erabili ditugun datoak aditzera ematen digutenez, 1965etik 1970era bitarteko bost urte hoietan, batez-beste urtean 179 baserri hustu dira gure Probintzian.
Abiada haundi xamarra ez da, ala?
Bai haundia, ikaragarria ere esango genuke. Kontu egin ezazu, izan ere, eta ikusiko duzu martxa horretan segitzekotan 27 urte barru Gipuzkoako baserri guztiak hustuko liratekeela.
Eta baserriak hustutze ori kaltegarria izango da noski...
Jakiña, kasu hortan arkitzen diren baserritar guztientzat kaltegarria denik ezin uka. Bide berriak hartu beharrean arkitzen dira eta hau beti da penagarria. Hainbat gehiago hortarako laguntzarik ez badute eta preparatuak ez badaude askotan gertatzen den bezala. Halere zenbait baserritako bizimodua eta bizi-maila ikusirik, baserri hoiek hustutzea hobe dela esateko bildurrik ez dugu izan behar. Gehiagoren artean lehen esandako ezin-bizirik dabiltzan %ko 35 hoiek.
Eta hoiek denak hustu behar al dute?
Ez, hori ez, denak hustu beharrik ez dago baina baserri gehienak dute berritu beharra eta zer esanik ez esan ditugun hoiek. Hustutzearen alde ona, hain zuzen, hementxe egongo litzateke: disen baserri hoiek gelditzen diren baserrientzat mejora bat ekar dezatela batez ere eremu edo lurralde haundiagoak izan ditzaten.
Eta diru arazoa bakarrik ahal da baserriak hustutzea bultzatzen duena?
Ez horixe eta lehenago ere gai honetaz zer edo zer erantzun dizut. Baserriko bakardadea, zerbitzuak urruti edukitzeak, batez ere gaurko egunean eskola, sal-erosketako zailtasunak, kamioirik eza t.a. Gaurko egunean arrazoi hoiek guztiak indar haundia hartzen dute geroari begira eta seme-alaben etorkizunari begira.
Baiña ezin esango dugu Gipuzkoako baserri guztiak ezin bizirik daudela...
Ez horixe eta hemen datoz haseran esan ditugun baserrien arteko diferentziak. Lehen esandako diru kontuari begiratzen baldin badiogu, beste %ko 15 arkitzen ditugu estuasunean bizi direnak eta gainerako erdiak ondo xamar bizi direnak. Hauen artean ere alde haundiak direla esan behar.
Eta nondik datoz diferentzia hauek?
Erantzun bezela bi dato emango dizkizut: alde batetik zenbat eta terreno gehiago orduan eta irabazi haundiagoak, baina terreno hoietan mendia eta basoa sartu gabe. Ondoren bezala, esandakoaren ondoren bezala, zenbat eta buru gehiago eta batez ere behi gehiago, orduan eta irabazi gehiago. Eta alderantziz, zenbat eta langille gehiago lanean, orduan eta irabazi gutxiago langille bakoitzeko. Bi joera hoiek oso gogoan hartu beharrak dira geroko baserriari begira.
Hain zuzen geroko baserri horrek edo baserriaren etorkizun horrek baserritar eta baserritar ez diren guztiak kezkaturik gauzka. Nola ikusten duzu hori?
Hitz gutxitan nola esan? Puntu hontan gauza asko izango lirateke esan beharrak baina artikulu batean sartzeko luze joko luke.
Hitz batean hauxe esango nuke: berritu ditzagun gure baserriak. Ganaduari begira jartzen bagara, haunditu ditzagun geure baserriak. Langintzari begira jartzen bagara, berriz, terreno gutxi eskatzen duten langintzatara jar gaitezen: baratza t.a.
Baina berritze horren oinarri beharrekoena gizona, baserritarra izango dugu eta hemen ere badugu zer egina.
Nola ikusten duzu etorkizun ori, goibel ala argitsu?
Hori baserri-arazoetan parte hartzen dutenen esku dago. Ekonomi osoari begiratzen badiogu aldi txarragoak izan direla esango nuke. Nolanahi ere, zaildu gabe, gaurko egunean, ez dago inorentzat etorkizunik. Berritu eta zaildu edo zaildu eta berritu, nahi duzun bezala.
ERRIALDE
Andoni Lekuona Berasategi, 1974
16
Gaiez\Ekonomia\Lehen sekto\Nekazaritza
Gaiez\Kultura\Argitalgint\Argitalpena\Liburuak\Besteak
Pertsonaiaz\LEKUONA8
Egileez\HERRIALDE1\Ekonomia
hemeroteka
614. zenbakia | 1974-12-08
613. zenbakia | 1974-12-01
Lege Oharra
RSS sindikazioa 