Argia astekaria webgunearen hasiera

Izen hori jarri diot liburuari Koldo Izagirreren poema aintzat hartuta. Kopla hitzak bertso neurri bat esan nahi du, batetik; baina, bestetik, badu bigarren adiera bat. Kopla, gurean, olgeta ere bada, planta, broma. «Kopla gutxiago» esaten denean, planta gutxiago ibiltzeko esan nahi da, lanari serio ekiteko. Nik bigarren adiera hori ere kontuan hartu dut liburua moldatzeko orduan, eta poemen eta kanten komentarioak idazteko orduan.

Herman Melvilleren meritua ez delako soilik itsas giroa paperera ekartzea. Gizakiaz ari da Moby Dicken. Izan ere, den-denok ari gara geure bizitzan balea zuriaren atzetik amore eman gabe eta ondokoei sinetsi gabe; eta azkenean, aurkitzen dugunean, berarekin batera eramaten gaitu hondora. Bila ibiltzea. Ez al da hori arrantzalearen izaera definitzen duena? Ez al da hori bizitza bera?

Francisque Michel kexu zen XVIII. mendean, esanez ez zegoela itsasoarekiko lotutako kantarik gure tradizioan, oso gutxi geratzen zirela. Julio Caro Baroja ere iritzi berekoa da haren Los vascos y el mar saio bilduman. Beranduegi bildu omen zen kostaldeko altxor hori guztia, eta bildu orduko olatuek eramana zuten ia dena. Ba omen dira kanta eta ipuin batzuk, baina oso bakarrak. Hiru olatuen ipuina, esate baterako. Baina gutxi hala ere. Nire antologiaren asmoa ahozko tradizioan dagoen gutxi hori jaso eta euskal idazleen idatziekin elkarrizketan jartzea da.

Modu erabat pertsonalean eginiko antologia da Kirmen Uribek Portukoplak. Itsas kantak eta poemak izenburuko liburuan agertzen duena. XIX. mendean sortua bezala kokatzen duen Boga-boga abesti ospetsutik hasita Koldo Izagirrek Non dago Basques'Harbour liburuan sartu zituen Portukoplak-etaraino, itsasoa eta harekin lotutako bizitzaren gainean euskaraz sortu diren hamaika kantu zahar eta berri, poema eta bertsori buruz egin du gogoeta Kirmen Uribek lan honetan. Nolanahi ere, portua hartu du ondarrutarrak ardatz, Atako bandan (Itsasorantz), Herriko bandan (Porturantz), Atako bandan (berriz ere), Portukoplak eta Irla bakarti baterako liburuak deitu atalak dauzkan bilduman. Asko dira Kirmen Uribek jasotako piezak, eta ezin hemen denak aipatu, baina adibide moduan hor aurkituko ditu irakurleak, besteak beste, Neska ontziratua, 1921eko galerna, Manual Devotionezcoa, Ilbeltzaren zortziko biajia, Ondarrutar oriek, Hendaiako gaztelua, Itsasoa laño dago, Ana Juanita, Txakur arrantzaleak, Andrak, Gabriel Aresti Ean, Xabier Leteren Habanera, Joxe Mielen batela, Beti eskamak kentzen eta Jon Maiak idatzi eta Benito Lertxundik kantatutako Itsasoa irailean.

Trikitiak aldaketa asko jasan ditu azken urteotan. Asier Gozategik aldaketa horretan bere apurra jarri du. Tradizionaletik ikasi du dakien guztia, baina nortasuna eman dio instrumentuari. Ez da hausteagatik hautsi nahi duen horietakoa, ezta fotokopiatzea gustuko duenetakoa. Gizarteaz kezkatuta, kantuen bidez bizitzen ari garena erakutsi nahi du. Hemendik urte batzuetara Goztgi.kom

Hasi ginenean ez dut uste hainbesteko zaletasuna zegoenik. Plazaratu genuen lehen diskoaren arrakasta harrigarria izan zen, eta ordura arte trikitia sekula entzun ez zen txokoetaraino iritsi zen. Adibidez, 40 Principales irrati katean entzuteraino edota giro euskaldunekoak ez ziren tabernetan jendeak dantzatzeraino. Trikitiak nortasun handia du, eta estilo tradizionaletik haratago Kepa Junkerak eta Joseba Tapiak beste zentzu bat eman diote instrumentuari. Beti ere, aurrekoa baztertu gabe, baina pieza berriak sartuz. Agian, hasieran euskal entzuleak ez zuen ulertzen aldaketa hori, eta musikariok entzuleek bezala ikasten joan behar izan dugu.

1995ean, diskoa ateratzearekin batera bizi izan zen triki-boom horretan, trikitiak bere benetako identitatea berreskuratu zuela uste dut.

Bizitza aurrera atera ahal izateko, musikaren aldeko apustua egitea oso arriskutsua da Euskal Herrian. Egia esan, musika egiten jarraitzeko bestelako sostengu batzuk izatea beharrezkoa da. Diru-iturri bakarra musika izanik bizitzea, oso zaila baita. Sei urte hauetan arrebak (Ainhoa Gozategi) eta nik ostatua ireki dugu Orion, eta Iñigo Goikoetxeak ere negozio bat ireki du. Halere, bestelako lanak egitearen arrazoia beti izango da musika egiten jarraitu nahi izatea.

Elkar disketxearekin 2000n atera genuen azken diskoa, eta ondorengo 2-3 urteetan gure lehentasuna ez zen disko bat ateratzea izan, talde bezala bestelako nahi batzuk genituen. Geure burua diskoa ateratzeko prest ikusi genuenean ordea, konturatu ginen gu ez ginela sartzen Elkarren planetan. Sarritan disketxearen interesak eta musikarionak ez datoz bat, diskoetxeen lana estrategia kontuak baitira, eta horiek musikarion bizitza erabat baldintzatzen baitute. Gogorra izan zen, azken batean, guk Elkarrekin 100.000 disko baino gehiago saldu genituen, eta ez genuen horrelako jarrerarik espero. Elkarrek produktuari eta salmentari begiratzen dio, ez musikariari. Babelmusik disketxeak, eskaintza bat egin zigun. Disketxe berria da, eta egun disketxe txiki asko desagertzen ari diren momentuan, Babelmusik sortzea asko gustatu zait. Nolabait, horrek erakusten baitu korrontearen aurka doala, eta nik hori atsegin dut. Gainera, ona da gauza berriak probatzea, jakiteko aurrez probatuta zenuena ona ala txarra zen. Aldaketak geuregan ilusioa piztu du.

Niretza hori piropoa da. Kontutan hartu behar da, hasierako diskoa oso naturala eta espontaneoa izan zela. Lehenengo diskoa entzuten dudanean konturatzen naiz, ingenuitatez beterik dagoela, nahiz eta, oraindik ere gure barruak esan nahi duena adierazten jarraitzen dugun.

Oso, oso gustura. Lana egiteko modua ere oso desberdina izan da. Guk orain arte Elkarreko estudioa bakarrik ezagutzen genuen, baina oraingoa ezberdina izan da. Aldaketak egoteak, aurretik izan duzuna apreziatzeko aukera ematen dizu, eta konturatu gara aurretik izan ditugun teknikari, musikari, produktore eta abarrek maila altua zutela.

2000az geroztik hainbat gertakari izan dira, eta Goztgi.kom diskoan hori guztia islatzen saiatu gara. Pezetetan saldu genuen aurreko diskoa... Sei urte hauetan behi eroak, ilegalizazioa, irailak 11, Egunkariaren itxiera, etorkinen etorrera... gertatu dira. Ez dugu gaiak bilatzen ibili beharrik izan, gaiak mahai gainean baitzeuden. Guk disko hau, bizi dugun gizartean erreferente izatea nahi dugu, nolabait hemendik hamar urtetara norbaitek diskoa entzungo balu, jakitea zer gertatu zen hamar urte lehenago. Nik musikaren bidez aldarrikatzeko beharra sentitzen dut eta horixe egiten dut.

Zuzeneko musikari bezala bizitzea oso zaila da. Urte batzuetan bizi daiteke, eta gutxi batzuk bizi dira, baina oro har, musikariak lan egin behar du jendeak bera kontratatzeko. Errazagoa da tabernan zortzi ordu sartu eta etxera joatea.

Ahal duguna egiten saiatzen gara, eta nahi duguna ahal dugunarekin bat datorrenean, hori lortzen dugu. Ederra izaten da.

Letrak gehienak nik neuk idazten ditut, eta kantuaren esanahiak katalanera eta galizierara itzuli dira. «Extranjeroek» itzuli dute. Ez ditugu orain arte bezala gaztelaniara eta frantsesera itzuli eta kantua hitzez hitz itzuli beharrean, kantuaren nondik-norakoa bakarrik azaldu dugu. Honez gain, Ijituak kantuan Julian Cobzaru akordeoi jolearen laguntza izan nuen. Errumaniarra da eta egunero Donostiako Boulevarrean jotzen aritzen da. Bion artean, oilar jokoa egiten dugu kantu horretan, bera akordeoiarekin eta ni trikitiarekin.

Gehienbat disketxeei eragiten die, baina beraiei eragiten dien momentutik geuregan ere badu zeresana. Egia da, Euskal Herrian mugitzen diren kopuruak ez direla handiak, baina, internazionalki mugitzen diren taldeetan erreparatuko bagenu diru askoz ari gara hitz egiten, eta galera ere horrelakoa izango da. Halere, nik nahiago dut ehun mila disko pirata saldu, bost mila original baino. Horrek esan nahiko baitu gure musika hedatzen ari dela. Gainera, guk etekina zuzeneko musikatik ateratzen dugu.

Internetek ikaragarrizko aldaketa ekarri du, eta badirudi etorkizun hurbilean diskoak produktu bezala desagertu egingo direla. Musika beste modu batean hasi beharko da saltzen. Tomateak Internet bidez jaitsi ahalko balira, nork erosiko lituzke dendan? Musikarekin berdina gertatzen da.

Musikariak berak jartzen ditu arauak, ordutegiak edota funtzionatzeko moduak, beti kontutan izanda bizitza aurrera ateratzeko norberak estrategia batzuk izan behar dituela. Seguru nago gazte batek bere gurasoei musikaria izan nahi duela esaten dienean, gurasoak ez direla poztuko. Inork gutxik sinisten baitu zuzeneko musikatik bizi daitekeenik. Musikatik bizitzea apustu handia da, arrisku handia dakar, eta egiten ari zarenean sinistea ezinbestekoa da.

96an Bilboko jaietan izan zen. Bertan musika jo behar genuen, baina iritsi ginenean eta tabloia hutsik ikusi genuenean, hura sustua! Segituan managerrari deitu genion, eta berak jaietako antolatzaileari. Dagoeneko berandu zela-eta, ezin izan zuten musika ekiporik lortu. Zerbait lortu zuten, eta hiru kanta besterik ez genituen jo, bat Emoixtaxux muxutxuek izan zen. Entzuleak ez ziren haserretu, eta ikaragarria izan zen hura. Egia esan, haserretuta geundenak gu ginen, antolatzailearen hanka sartzeagatik. Hiru kanta jo ondoren, ordu eta erdiz egon ginen sinadurak ematen. Izugarria izan zen...
Bestalde, lanbide honek eman digun gauzarik onena, hainbat leku ezagutzeko aukera izan da, besteak beste; Argetinan hiru aldiz, Uruguayn, Finlandian, Katalunian, Madrilen eta abar egon gara. Eta jakina, Euskal Herriko txoko asko ezagutu ditugu. Honek guztiak jende asko ezagutzeko aukera eman digu eta horrek ez du preziorik.

Niretzat, egun denak desberdinak dira. Egunero, arratsaldean hasi eta itxi arte tabernan aritzen naiz lanean, astean bitan trikiti klaseak ematen ditut Orion. Goizetan ahal badut lo egiten dut, nahiz eta, beti egoten den zerbait egiteko.

Bai, baina kontziente naiz egindakoarekin ez zoazela inora, eta egiteko duzuna dela bidea. Ez dut nahi egindakoaren kezka eduki: egingo dudanaren kezka izan behar dut. Gainera, beste disko bat kaleratzeko asmoa dut, datorren urtera begira, eta horretarako jada lanean hasi behar gara.

Idazlearentzat, publikoarengana iristeko bidea, ekonomiako itokin batzuk estaltzeko diru-poltsa, itzulia izateko aukera, prestigioa...

Argitaletxearentzat, liburu bat errentagarri bihurtzeko modua, idazleei argitaletxea bera erakargarria egiteko amua... Instituzioentzat, bere burua zuritzeko era, kulturaren arloan ongi ari direla erakusteko leihoa...

Bistan da sarien kontua 'ogia gaurko, gosea biharko' dela. Baina zoritxarrez, dagoena dago, eta gauzak dauden bezala daude.

Ez dakit. Nabarmendu nahi dut, ordea, bi urte geroago alde guztiak -epaimahaikideak, Lakua, EIE, EIZIE...- bat etorri zirela, eta onespen-agiria ez zela egokia onartu zutela. Eta kendu egin zuten arauetatik. Beraz, arrazoia aitortu zioten. Onespen-agiria izenpetu behar izateak ez zuen bururik, ez hankarik. Eta ez zen idazlearen edo itzultzailearen interesen aldekoa. Dakidanez, inork ez du txintik esan aldaketa horri buruz.

Planto egitea da adieraztea ez garela joko horretan gehiagotan arituko. Ikusiko dugu.

Ez dut esperantza handirik, ez idazle gehienen aldetik, are gutxiago erakundeetatik.

Objektiboki esanda, nork erakuts dezake, azken hogeita hamar urteak kontuan harturik, Izagirrerena bezalako curriculumik euskal literaturan? Oso-oso gutxik. Baina ez omen du inoiz Euskadi Saria irabazteko beste meriturik egin. Bitartean, beste askok jaso du sari hori. Beraz, ondorio lojikoa da pentsatzea ez diotela saria ematen idazle saiatua delako. Ofizioa ez diotela barkatzen, alegia.
Eta gainera, ez gaitezen hainbeste zentratu Izagirreren kasuan. Aski litzateke sariaren historia arretaz begiratzea -irabazleen, finalisten, epaimahaikideen, argitaletxeen izenak-, hainbat ondoriotara iristeko; esaterako, bada ia urtero finalista izaten den idazle bat, sekula irabazten ez duena. Normala da?; esaterako, posible litzateke idazle atzerriratu batek inoiz irabaztea?; esaterako, posible litzateke, demagun, ohiko zirkuluetatik eta gezurmendietatik kanpo ibiltzen den idazle batek -zer esanik ez poeta edo saiogilea bada, zer esanik ez gaztea ez bada- aukerarik izatea? Asko dira baztertuta daudenak. Eta ez irizpide literarioengatik.

Nik ezagutzen dudan kasuan, erakunde publikoaren iritziak pisu ikaragarria dauka. Inor ez da ausartzen erakunde publikoari aurka egiten, eta erakundeak mila bide ditu zer ez duen nahi, gutxienez, aditzera emateko. Baita zer nahi duen, zehatz esateko ere, batzuetan.

Denbora tarte horretan konbentzitu naizelako isilik egonda ez diogula batere laguntzen gure literaturari. Alderantziz.

Ez dakit, ez daukat ezer pentsatuta. Injustizia eta partzialkeria gure-gureak dira, pertsonaren atributoak dira. Baina gauzak urrutiegi joaten direnean alto jartzen saiatu behar da. Ustelkeria neurri bat onartu beharra dago, ezinbestez; neurriz gainekoa eta inoren lotsa emateko modukoa denean, leihoak ireki behar dira, gutxienez, itoko ez bagara.

Nire jarrera zein den garbi dago. Bestela ikusi artikulua.