Argia astekaria webgunearen hasiera

EAko idazkari nagusi Unai Ziarretak honela deskribatu digu normalizazio politikoaren prozesua: «Bake prozesua izan dela begi-bistakoa da. Bi aldeek, Espainiako Gobernuak eta ETAk berau onartu dute-eta. Besterik da bake prozesua normalizazio prozesu politikoa bilakatu izana. Bistakoa da bake normalizaziotik normalizazio politikorako jauziak ere huts egin duela.

Prozesua ilusio handiz bizi izan dugu EAn. Martxoaren 22an hasi zen su-etena mugarri izan da gure alderdiarentzat. Guk apustu oso sendoa egin dugu: Batasunarekin eta ia eragile guztiekin elkarrizketatu gara. Esaterako, beste asko ez bezala, gu BECeko ekitaldian izan ginen. Areago, ETAk su-etena eman baino lehen Batasunarekin sarritan elkarrizketatu ginen, eta orduan oso gaizki ikusia zen. Apustuak kostu bat izan du guretzat, alderdiaren barnean ere kostua izan du, baina apustua leiala eta argia izan da.

EAk zabaldu dituen zubiak irekita daude, gatazkaren irtenbide bakarra elkarrizketaren bideari ekitea da eta. PSOEko Gobernuari ere ez zaio beste biderik geratzen. Alderdien arteko zubiak eta bideak zabalik daude, eta lanean segitzen dugu konfiantza berreskuratzeko. Areago, beste alderdi politikoen artean zubiak hautsita badira EA altxatzen laguntzeko prest dago.

Lehenik, manifestazioaren deiaz eta egin zen bitarteko egunetan gertatuaz ez dut iritzi baikorrik. Guk manifestazioa ETAk su-etena hautsi baino lehen burutu behar zela esan genuen, gizarteak hori eskatzen baitzuen. Bigarrenik, Eusko Jaurlaritzari zegokion manifestazioa deitzea eta antolatzea. Tamalez polemika gehiegi izan da, alderdikeria eta interes larregi. Berbarako, PSEk ez du Ibarretxe lehendakariak "protagonismoa" izatea nahi, alderdi sozialistak ordea onartu behar du EAEko erakunde gorenaren ordezkari nagusiari dagokiola manifestazioa antolatzea.

Lema egokia zen, apur bat gehiago zehaztea merezi zuen, agian. Manifestazioa Barajasko atentatuaren ondoren deitu zela kontuan harturik, atentaturik gabeko manifestazio baterako balio zukeenak ez zuen balio ETAren atentatuaren ostean, doitu beharra zegoen. Edonola ere, lehendakariak bakearen eta elkarrizketaren aldeko manifestazioa deitu zuen eta gizarteak ulertu zuen manifestazioa ETAren atentatua gaitzesteko helburuz egingo zela.

Ez nago ados. EA zirkunstantziek eskatu duten mailan egon da, guk lehendakariari erabateko sostengua eman diogu. PSE erabat lekuz kanpo egon da. Leman ezin duzu testuan adierazita dagoen guztia bildu. Batasunak ere zinismoz jokatu zuen.

EAJko zuzendaritzak PSE lehenetsi du Batasunaren aldean. Niretzat hori akatsa da, ez nator bat jarrerarekin. Manifestazioa irekia zen, ez zen baten edo besteren aldera zertan egin behar.

Hori ere zehaztu beharra dago. Sektore batzuek EAk Batasunaren aldera jo nahi duela diote, baita gure alderdian bertan ere, akordio batera iritsi nahi dugula Batasunarekin. Eta hori ez da egia. Halaber, gatazkaren konponbidean emandako aurrerapausoak berek eman dituztela esaten du Batasunak, baina Batasunak Anoetako Proposamenean dioena guretzat ez da berria. Carlos Garaikoetxea lehendakariak 1983an aldarrikatu zuen Anoetako bidea. Batasunak Anoetako tesiak hogei urte lehenago asimilatu izan balitu beste egoera batean egongo ginateke. EAk sortuz gero proposatu du Batasunak orain dioena.

Atentatua itzelezko ezustekoa izan zen Batasunarentzat. Noski, gero, lehenbiziko egunak pasatakoan, bakoitzak bere ohiko jarrera hartzen du, berrindartzen eta birkokatzen da. Baina Batasunak ez zuen horrelako atentatuaren tamainarik espero, eta are gutxiago bi hildako izatea. Inork ez genuen espero eta Batasunak ere ez.

Eta nola nahi du ETAk hori Zapaterok interpretatzea eta kudeatzea? Zapaterori egoera guztiz konplikatu zaio. Pistolen lapurretak eta kale borrokak zalantzak sorrarazi zituzten, baina orain ez dago dudarik, ETAk su-etena apurtu du. ETAk meza ere esan dezake, baina prozesua izan dadin bi aldeen nahia beharrezkoa da. ETAk bake prozesua hondoratu du, eta normalizazio politikoa zer esanik ez.

Zapaterorentzat eta Batasunarentzat bereziki. Zapaterok eta Otegik ETAren atentatua baino lehenago esaten zituztenak eta atentatua gertatu ostean El País eta Garako titularrak begiratzea besterik ez dago, garai ilunak datoz bientzat. Noski, alderdi sozialistaren gobernuak ez du tentuz eta sendo jokatu. Hasteko, PSOEn joera asko biltzen direlako, asko eta indartsuak. Batzuek irtenbide elkarrizketatu baten alde apustu egin dute, Zapaterok berak batzuek baino indar gehiagoz agian. Baina, adibidez, Rubalcaba ez dago tesi horretan. Rubalcabak pisu handia du PSOEn, prozesuaren aldeko gogo eta interes handirik ez duen sektorearen ordezkaria da. Barne ministroa izendatu zuten alderdiko barne oreka ezartzeko helburuz, Zapateroren politikak har zitzakeen arriskuak kontrolatzeko.

Ez gaude martxoaren 22an baino okerrago, baina ez gaude duela sei hilabete baino hobeto. Atentatuaren ondoren PSOEk terrorismoaren aurkako borroka PPrekin lideratzeko nahia eta arriskua ageri izan da, eta hortik ez dago irtenbiderik. Joerak argituz joango dira, orain arte urratutako bidearekin apurtu nahi izatea hautu guztiz okerra litzateke. Bidean gaude, gorabehera askotxorekin, eta Zapaterok ez du beste biderik. Zapaterok "suspensión" hitza erabili du, zuhur eta leun jokatu du, prozesuan "istripua" izan balitz bezala, baina gertatua PSOEn nola bideratzen den ikuskizun dago.

Ilusio handiz. Normala da koalizioan ez joatea. EAJren zalantzazko norabidea eta PSErekin egiten ari den apustua ikusita, baita Zapateroren Gobernuari ematen dion baldintzarik gabeko sostengua ikusita ere, logikoa da EAk bere interesak modu diferentziatu batez kudeatu nahi izatea. Geure espazio politikoari eutsi nahi izatea logikoa eta normala da. EAJrekin koalizioa koiunturazkoa izan da, apustu estrategikoak tarteko. Iritsi da gure bidea berrartzeko unea, gure identitatea agertu behar dugu, ez horrenbeste nazioari dagokionez, EAJrengandik sozialki ezberdintzen gaituena agertzeko baizik.

EAn eztabaida serioa dagoela. Batzorde Nazionalak abuztuan erabaki zuen, baina koalizioaren gaiak polemika sorrarazi duenez, EAJrekin joan nahi duen sektoreak eskatuta burutu dugu kongresu ez ohiko hau. Sektore honek beharrezkoak diren gutxieneko sinadura ez du lortu, baina alderdiak eztabaidaren garrantzia onetsi du.

Estrategia okerra da batzar hau planteatzea, hauteskundeak konplikatzen ditu eta gizartea ere apur bat nahasten. Eta koalizioan ez joateak ez du EAJrekin kolaboratu nahi ez izatea esan nahi. Hainbat erakundetan harreman ona dugu EAJrekin, hauteskundeen ondoren, emaitzen araberako akordioak gauzatu daitezke. Geure zerrendekin joan nahi dugu, bereiz, gizarteak gurekiko duen jarrera hobeto ezagutu behar dugu, alderdiak azken hogei urteotan planteatzen duen politikari herritarrek ematen dioten erantzuna ezagutzeko unea iritsi da. Koalizioan biltzen diren botoek EAren nortasun zeinuak lausotu dituzte, hori argitu nahi dugu.

Atentatuak egoera aldarazi du eta Batasunaren parte-hartzea areago zaildu. Batasuna ez bada juridikoki normalizatzen egoera politiko orokorra okerragoa izango da.

Estatu demokratiko batean herritarren parte bat politikatik kanpo geratzea ez da bidezkoa. Biolentziarekin amaitzeko politika soila egitea eskatzen zaio Batasunari, baina aldi berean ez zaio politika egiten uzten. Europako Auzitegiak Batasunaren legalizazioaren alde egitea nahi nuke, soluzioa hori da. EAk nahiz Jaurlaritzak Batasunaren legalizazio bete dadin bide posible guztiak urratu ditugu. Artean, egoeraren adierazle batzuk agertuko dira laster...

Hauteskundeak baino lehen adierazle batzuk izango dira. Zapateroren Gobernuak ez du batere erraza ilegalizazioaren egoera konpontzea. Alabaina, EHAK legala bada, eta berriz ere aurkezten bada, legala izango da, ezta? Argudiorik ez dauka EHAK ez baimentzeko. Prozesua ez doalako berak nahi zuen bidetik ez du lehen egin ez zuena orain egingo.

Koalizio hau alderdi hauek ez desagertzeko era da, gehiago ez sufritzeko indarrak batzeko modua. Indar hauek tirada dute ezkerraren ikuspegitik, baina ikuspegi nazionaletik ez. Koalizio hau ez da ulergarria. Ez da erraz ulertzen ezker abertzaleko kide historiko Patxi Zabaletak lideratzen duen alderdi bat Javier Madrazorekin koalizioan joatea. EB finean IU da. Oso ikuspegi ezberdinak dituzte Euskal Herriari buruz. Hala ere, eskubide osoa dute nahi dutena egiteko. Bakoitzak zailtasunak bere modura gainditzen ditu. Dena den, koalizioa prozesua in crescendo zegoela planteatu zen eta egoera aldatu da. Batasunaren eta PSOEren botoen gorakada iragartzen zen, orain zirkunstantziak aldatu dira, hori ere kontuan hartu behar da.

Egoera ez zaigu arrotza. Hizkuntza gutxituetako hiztunon gurutzea da. Nahia, ahala. Nahia, ezina. Gure hizkuntzan hitz egingo duen solaskidea, auzoan. Harekiko jokabidean bistaratuko dira hizkuntza gutxituetako hiztunon hizkuntza jarrera askotarikoak. Segidako pasadizoa, esan dezagun ohikoa gazte asteburuan: «Pizzeriara sartu da lagun taldea. Mahai batean jarri eta zerbitzaria etorri zaie, galdezka:

Zerbitzaria. -Buenas noches. ¨Qué queréis tomar?
Miquel. -Nik pizza bat... lau urtaro bat.
Zerbitzaria. -Si no hablamos en castellano, me parece que no nos vamos a entender.
Miquel. -Lau urtaro bat. Ez da ulertzeko hain zaila!
Toni. -Ha pedido una cuatro estaciones. Ez gara hizkuntzarengatik haserretuko...
Zerbitzaria. (Nesketako bati) -¨Y por aquí?
Joana. -Para mí una cuatro quesos. Es la pizza que más me gusta.
Manuela. -Nik begetala nahi dut, tipularik gabe.
Zerbitzaria. -­Otra vez! A ver si os enteráis que soy de Sevilla.
Manuela. -Eta ni Cadizekoa, eta zer?
Miquel. (Lagunei isilka) -Honek pentsatuko du kanpokoek ezin dutela katalana ikasi. Bat asto samarra delako ez da pentsatu behar denak astoak direnik!
Toni. (Deseroso) -Ha pedido una vegetal sin cebolla.
Joana. -Podríais ayudar un poco, que el pobre hombre igual no nos entiende.
Zerbitzaria. -Lo he entendido perfectamente, pero me toca la pera que no hablen en castellano cuando se dirigen a mí.
Miquel. (Lagunei isilka). -Honek uste du Olivares-eko konde-dukea dela».

Bernat Joan i Marik (Eivissa, 1960) Hizkuntza jarrerak lantzen. Treballar Actituds Lingüístiques liburuan darabilen adibideetako bat dugu. Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Saileko Euskara Zerbitzuak argitaratu du lana eta, bertan, hizkuntza jarrerak ikertu ditu psikologia sozialaren ikuspegitik, liburuaren lehenengo atalean bereziki. Egilea katalanaren egoera ardatz harturik ari den arren, haren idatziak ez zaizkio arrotz ez estrainio gertatuko munduan diren bateko eta besteko hizkuntza gutxituei; gureari, kasurako.

Egileak liburuaren hitzaurrean dioskunez, hizkuntza ikaskuntzak hiru oinarri ditu: batetik, hizkuntzaren kodeaz jabetzea (eta, beraz, aurretik kodifikazio bat behar da, ikasketa-prozesua); bestetik, erabilera-esparru batzuk egotea, esparru akademikoan ikasi dena erabiltzeko, hau da, hizkuntza erabiltzeko, nolabaiteko normaltasun soziala behar da; hirugarren oinarria dugu, preseski, liburuaren helburua, baina besteak bezain garrantzitsua, hizkuntza ikasteko jarrera egokia, aldekoa. Inork ez du ikasten ikasi nahi ez duen hura. Eta, hortik, ikertzailearen ondorio begi bistakoa: «Hizkuntza bat ikasteko, gogoa edukitzea da ezinbesteko lehen baldintza».

Joan i Mariren arabera, ikasleari lana, ahalegina eta dedikazioa eskatu behar dizkio irakasleak eta «gehiegi eskatzea ez bada, egiten duten horretan gogotsu jokatzea». Horretarako, dena den, jarrera positiboak landu behar dira, horretan saiatu beste erremediorik ez dago. Irakasle lanaren zati handi bat jarrera positiboak lantzen eman behar dela dio Joan i Marik: lan gaitzak dira egitekoak eta, horietako bat, «jarrera positiboak sortzea hizkuntzarekiko (katalanarekiko), hiru bat mendez kontrako jarrerak (negatiboak) sortzeko presioak jasan dituen hizkuntzarekiko». Gure ikertzaileak iraganarekiko malenkonia eta sumindura antzurik gabe jardun nahiko luke hizkuntza jarrerak lantzen. Erresuminik gabe ere, kontuan hartu behar «zergatik dituzten aurreiritziak katalandunek bere hizkuntzaz; zergatik dauden katalanez jakin ez eta ikasi nahi ez duten umeak; zergatik dauden katalanaren kontrako jarrerak; zergatik batzuek ez dakiten eta ez duten jakin nahi katalanez eta pentsatzen duten mundu guztiak jakin behar duela gaztelaniaz; zergatik aldatzen duten hain erraz katalandunek hizkuntza, baten batek gaztelaniaz egiten dienean; zergatik...».

Arestian esan dugunez, hiru oinarri daude edozein hizkuntzaren irakaskuntzan: kode linguistikoa eskuratzea, ikasitakoa erabiltzeko esparruak edukitzea, eta hizkuntza ikasteko aldez aurretiko jarrera ona.

Lehenari gagozkiola, kode linguistikoa eskuratzeari, alegia, hizkuntza ikasketa prozesu baten parte da eta, eskuarki, ikasgelan egiten da. Hizkuntza gaitasuna lortzea da helburua.

Bigarrenaz denaz bezainbatean, «gizartean egiazko esparrurik ez badago gelan ikasitako kodea normaltasun osoz erabiltzeko, oso zaila izango da behar bezalako hizkuntza gaitasuna lortzea».

Hirugarrena dela eta, berriz, hizkuntzarekiko jarrera ona edukitzea norberaren baitakoa da, «pertsonaren alderdi sentimentalean dago (...) behar-beharrezkoa da hizkuntza ikasteko (...) eta, ikasi ondoren, gizartean bizirik dagoen tokietan erabiltzeko», Joan i Marik adierazitakoaren arabera.

Jarrera ona norberaren baitakoa izanagatik ere, egoera soziolinguistikotik abiatuta sortzen da. Hizkuntza «handietako» hiztunen jarrerak eta gutxituetakoenak zeharo ezberdinak dira. «Handitasun» linguistikoak chauvinismoa sortzen du: bere hizkuntza besteak baino garrantzia handiago duela pentsatzen dute, beharrezkoago dela, nonahi eta nolanahi erabiltzeko modukoa dela; gainerako hizkuntzak baztertzeko joera dute; beste hizkuntzak erabiltzen direnean jarrera txarra azaltzen dute; beste hizkuntzan egiten diren kultur ekintzak baztertzera jotzen dute... Aurreiritzi horiek, eta beste zenbait, dituzte.

Hizkuntza gutxituetako hiztunek, aldiz, bestelakoak dituzte: usteko dute bere hizkuntza besteena baino gutxiago dela, ezkutatu egin behar duela; nagusitutako hizkuntza berea baino garrantzizkoago dela pentsatzen du; bere hizkuntza ez dela behar bezain egokia uste du...

Ondorioz, hizkuntza jarrerak lantzeak hizkuntza ikasten lagundu ez ezik, bizikidetzarako eta egoera soziolinguistiko ezberdinak ulertzen laguntzen du.

Jarrerak lantzeak, hortaz, autoestimua bultzatzea esan nahiko du, hizkuntza galeraren sorburuei buruz ahalik eta informazio gehien zabaltzea eta, horrekin batera, galera sortu duten mekanismoak aztertzea. Hizkuntzarekiko jarrera egokiak hizkuntza gutxituetako hiztun ez direnen integrazio soziolinguistikoa bultzatu behar du, hizkuntza hartan jakiteak dituen abantailei buruzko informazioa zabalduz. Garrantzizko da, Joan i Mariren esanetan, norbere kulturan oinarritutako unibertso sinbolikoa sortzea eta, horri dagokionez, «behar-beharrezkoa da hezkuntza-programak goitik behera aldatzea. (...) garbi utzi behar da hamar urteko ume guztiek zer jakin behar duten bere kulturari eta bere herriari buruz». Eta star-system propioa ere bultzatu behar da, harekin lotuta doazen balioak transmititzeko asmotan.