Argia astekaria webgunearen hasiera

Babarrun gehienak mandiotan, eta azken kondarrak etxerako bidean dira. Udaberriaren amaierako bero zakarrak zirela-eta lehen lorealdia erabat zapuztu zen soroetan. Aspaldiko uzta eskasena izango ote denaren zurrumurrua dabil azokatan barrena eta iazkoan sei euro ordaindu zen libra aurten 9ko eltzean beratuko den usaina aditzen diot. Berandu antzera erein zuen jendeak suertea, uzta oparoa eta prezioa artalorearen gainetik.

Behin etxeratuta, gustukoa da babarrun-zuritze edo -aletze lana. Suaren bueltan jarri koadrila eta babarrun bailiran gorritik, pintarretik, zuritik eta beltzetik doaz aletzaileen mingain eta miztoak. Gero aleak apartatu eta zomorrorik ez egiteko konjelagailura. Behin konjelatuta tartean diren zomorro eta hauek errundako arrautzak hilda, kanpotik berriak etor ez dakizkion, inolako zirrikiturik gabeko ontzi edo zakuren batean jaso. 12Nk C-tik behera dagoen tokiren batean jasoz gero, zomorroak iraungo du baina ez da ugalduko eta arrautzetatik ez da berririk jaioko.

Artoa ere ontzen ari da, bada. Amaitu berria den hego-haize purrustadak, aurten luzea eta berotan beroa, ihartu ditu landareak. Buruak, hazteari etsita, ale helduen zamaz, makurtuta, etxeratzeko eske. Artoaren buru, artaburu burumakurrak, arta-zuriketarako zurikinak erabat zuri dituenez, hobe dago aterpean soroan baino. Zuriketa garaiko zuritzaileen kontuak zurikeriarenean baino bide gozoagoetatik ibiliko ahal dira... Zuriketako zurikina ederki hausnartuko du behikundeak. Arta-aleak, berriz, harrak harrapa ez dezan, ahal den toki hotzenean jaso.

Bai babarrunaren zomorroa, bai artoaren harra gero eta maizago ikusten dira. Etxe gero eta beroagoak ditugu eta neguan a zer nolako pagotxa intsektu hauentzat, jaki epelak! Garai bateko ganbara irekien neguko hotza gogora ekarri eta horra irtenbidea.

Baten eta bestearen aleak sukalderako eta babarrun-lekak eta artaburu-zurikinak majerarako, ederki pasako ditu aziendak. Urtean behingo sasoiko jatena paregabea, kutixia.

Lehen mailako arretan diharduten 600 profesional -mediku nahiz erizain- baino gehiagok hartuko dute parte Osakidetzak martxan duen kanpainan, hiritarren artean jarduera fisikoa bultzatu eta bizi-ohitura osasungarriagoak sustatzeko helburuarekin.

Oinez Bizi kanpaina arrisku kardiobaskular altua duten pertsonei dago zuzenduta bereziki. Osasun sailburuak datu kezkagarri bat plazaratu zuen: euskal hiritarren %64k bizimodu sedentarioa darama, eta egunean hogeita hamar minutu baino gutxiago ematen dituzte oinez (gizonezkoen %60,2k eta emakumeen %68,7k).

Gaur egun 15 urtetik gorako pertsonen %18,5ek baino dute egiten ariketa fisikoa denbora librean, eta adituen ustez portzentaje horrek %32ra iritsi beharko luke. Izan ere, sedentarismoa arrisku-faktore oso garrantzitsua da gaixotasun kardiobaskularrak agertzeko. Jarduera fisikoak, berriz, heriotza goiztiarren, diabetesaren, osteoporosiaren eta zirkulazio-aparatuko gaixotasunen murrizketa esanguratsua dakar. Eta osasunaren gainean eragin mesedegarri horiek lortzeko ez da beharrezkoa entrenamendu gogorra egitea, ariketa fisiko moderatua baizik, 30 bat minutuko jarduera fisikoa nahikoa baita: paseatzea, igogailua erabili ordez eskailerak igotzea, edota lanera oinez joatea.

Intentzio horrekin, Osakidetzak Oinez Bizi izeneko kanpaina du martxan. Kanpaina horretan paziente sedentarioak hautatu dira, eta beren jarrera, baldintzak eta lehentasunak baloratu ondoren, podometro bat eman zaie, bakoitzak bere jarduera fisikoa neurtzeko modua izan dezan. Paziente horiei jarraipen zehatza egiten ari zaie, telefono bidez, edota berariaz horretarako emandako hitzorduetan, programa hasi eta 15 egunera, 3 hilabetera eta urtebetera emandako pausoen kopuruan egunez egun izandako progresioa neurtu eta baloratzeko.

Azkenik, ez da ahaztu behar sedentarismoak duen kostu ekonomiko izugarria: 18 milioi euro ingurukoa, Osasun Sailaren arabera, gastu sanitario osoaren %6 gutxi gorabehera.

Joan den hamarkadan oso indartsu gizarteratu zen hidrogenoa erregai gisa erabili ahal izateko aukera. Berotegi-efektuaren aurkako borrokan hidrogenoa garbitasun mailarik handiena duen energia dela esan daiteke, ez bailuke berotegi-efektuaren erantzule diren gasetako bat bera ere sortuko.

Jakina da hidrogenoaren iturriak agorrezinak direla, uraren zatia baita, baina naturan hidrogenoa beti beste elementu bati elkartuta agertzen zaigu; eta hau da hain zuzen ere arazoa, hidrogenoa bere horretan behar da inongo elementuren laguntzarik gabe. Hidrogenoak beste elementuekin dituen loturak apurtzea oso garestia denez, hidrogenoan oinarritutako energi teknologiak oso era apalean aurreratzen ari dira.

Brookhaven-eko Laborategi Nazionaleko Daniel van der Lelie biologoak zuzendutako ekipoak hidrogenoak beste elementuekin dituen loturak apurtzeko bidea topatu du bakterioak erabiliz. Thermatoga neapolitana deitu bakterioa erabili zuten laborategian elikagai gisa glukosa emanez eta emaitza hauxe lortu zen: 70 eta 85 ºC artean eta presio normalean bakterioek hidrogeno-kantitate handia sortu zuten.

Sarri hidrogenoarekin elkartuta egoten den oxigenoak mikrobio zein bakterioak akabatzeko joera du. Oraingo saiakeran zegoen oxigeno-maila txikia bazen ere, lehen aldia da bakterioek oxigenoaren aurrean hidrogenoa sortzen dutena.

Oraingoz laborategian egindakoa optimizatu nahi da, baldintzak edo bakterio motak aldatuz, hidrogenoa eskala handiagoan sortzea posible ote den ikusteko; gainera, lortutako emaitzarik interesgarriena da Thermatogak oxigenoari aurre egiteko sistemarik baduela. Sistema hori topatzea da orain ikerlarien beste erronketako bat.

Hipotekak eta euriborra oso gutxitan izan dira lerro hauen helburu, batez ere, lorpenak eta aurkikuntza zientifikoak direlako interes gehien sortzen digutenak. Baina noizean behin ez dago gaizki begiradatxo bat botatzea gure patrikak hainbeste astintzen dituzten gai ekonomikoei.

Urte batzuetan euriborra baxu-baxu egon da etxebizitzen prezioak igotzen jarraitu duen bitartean. Orain euriborra 2002an bezain altu dago eta etxebizitzak orduan baino %50 garestiago. Banketxeek 50 urterako hipotekak eta hipoteka konpartituen sistemak asmatu dituzte kaleko jendeak etxeak erosi ahal izateko.

Beraz, jendea gehiago «enpufatzeko» sistemak asmatzen ari dira eta ez da katearen bukaera ikusten. Orain arte etxea erosi dugunok gurasoak izan ditugu askotan alboan, baina orain seme-alaba eta lagunak ere behar izango ditugu. Harrapatuta gaude!