Argia astekaria webgunearen hasiera

Posible al da herri proiektuaz edo kohesioaz hitz egitea bi hizkuntz komunitate, euskara ezagutzen dutenena eta ez dutenena, sortzen baditugu?

Hitz egin al liteke normalizazioaz edota integrazioaz neska-mutil guztiek ez badute Euskal Herriko kultura propioa ezagutzeko aukerarik?

Zer ekarpen egin genezake gure hezkuntza antolaketa ez badago herritarren beharretara egokitua?

Hainbatetan hezkuntzak eraldatzailea izan behar duela entzun dugu, bizi dugun jendartean integratzeko balio behar duela eta herritarren desberdintasunen orekatzailea behar duela izan. Hau da, jendartea kohesionatzea dela hezkuntzaren egitekorik garrantzitsuenetakoa.

Gure hezkuntzari so egitean oso banatuta dagoela dakusagu. Lurraldearen zatiketari sareen arteko banaketa gehitzen zaio, horri hizkuntz ereduen hautaketa, kulturaren transmisio desorekatua, eskola eta unibertsitatearen arteko hesia...

Herri gisa hausnarketa propioa egiteko beharra ikusi zuen Nazio Garapen Biltzarreko hezkuntza batzordeak. Eta deialdi zabala egin ondoren, Euskal Herria aintzat hartzen duten hainbat pertsona elkartu izan da, urte eta erdiko hausnarketaren ondoren oinarrizko akordiora iritsi direlarik.

Orain, hain alor desberdineko (ikasle, guraso, hezitzaile, langile, eskola, aisia, unibertsitatea...) kideen artean lortu den adostasuna jendarte osoari eskaintzen zaio, herri eztabaida zabala sor dadin.

Akordioan, alde berritzaileak eskaintzen dira, besteak beste: euskal herritarren hezkuntza eskubideak eta Euskal Herriko hezkuntza publikoaren kontzeptua, komunitateari eta parte hartzeari lotuagoa dena. Era berean, ildo horiekin bat egiten duten heziguneen -zentroen...- artean Hezkuntza Publikoaren Elkargunea sortzea proposatzen da.

Eskertzekoa da egin den ahalegina; oso abiapuntu desberdineko eragileak, eztabaidaren bidez, oinarrizko puntu batzuk adosteko gai izan baitira. Erakunde edo hezkuntza eragile bakoitzak izango du bere hezkuntza proiektua, baina akordioaren bertutea eta indarra sorburu desberdinak norabide berean jartzean datza.

Egiari zor, nagusiki, bi bide daude: egungo egoera betikotzen jarraitzen uztea ala Herri gisa hausnarketa komuna egitea eta Euskal Herriko herritarren beharretara egokitzeko jarrera aktiboa izatea.

Hortxe dugu oinarrizko hezkuntza akordioaren bidez euskal jendarteari egiten zaion eztabaida zabalerako gonbidapena. Erantzuna denon esku dago!

Orain dela hamar urte, ezustean, talde batek ekintza zuzen ez-bortitz baten bidez Itoizko urtegiaren lanak etetea lortu zuen. Geroztik Itoitzekiko Solidarioak izenez ezagutuko genuen taldearen ibilbide gazi-gozoaren hastapena izan zen. Gazi-gozoa diot talde kementsu horrek egin zuenak une xamurrak eta latzak ekarri zituelako. Horrela entzun ahal izan genuen ia lau urtez espetxean egon den Iñaki Garcia Koch solidarioaren ahotik, iaz, indarkeria ezari buruzko IV. Jardunaldietara hurbildu ginenok.

Iñakik, saminduta, bere bakardade sentimenduaren berri eman zigun. Talde handien babesik gabe, baldintza gogorretan, prentsak ahaztuta, giltzapetik obrek aurrera egiten zutela ikusi zuen.

Ezbairik gabe, Solidarioek egindako ekintzak eraginkorrak izan dira. Horiei esker Itoitzi buruzko informazioa Europara zabaldu zen. Behin baino gehiagotan lanak etenarazi zituzten. Egun, porlanezko harresia eraikita badago ere, solidarioen ekintzek, Koordinakundearen jarduerak, manifestapenek, eraikuntza antzu horren hedadura baldintzatu ahal izan dute eta gizartea urtegi horrek ukan ditzakeen arazoen aurrean zelatan izango da.

Hala ere, egin daitezkeen irakurketa baikorren azpitik Iñakiri ondoezak ez dio barnea lasai utzi; guk ederki uler dezakegun ondoeza, askotan antzeko sentimenduak izan baititugu.

Azkeneko urtetan, hainbat lagunek eta taldek, arlo ezberdinetan, Desobedientzia zibila eta Indarkeriarik eza aktiboa bultzatu nahi izan ditugu, Iñakiren antzera, une gozo eta gaziak ezagutu ditugu. Korrontearen aurka igerian, gizartearen aktibismoa bultzatu nahi izan dugu. Bolada batez lortuko genuela pentsatu genuen, Garzonek ere honelaxe pentsatu omen zuen.

Urteak joan urteak etorri, errealitateak, berriz, bestelako eszenatokira eraman gaitu. Ekintza zuzen ez-bortitzak eta desobedientziarako parada eman beharko lukeen garai politiko berri honek geldikeria ekarri du, ordea.

Denok aldaketen ikusleak bihurtu gara. Ez gara herrikideak mugitzeko gai izan, ez dugu gertaera politikoetan parte-hartze zuzena lortu dezakeen tresnarik sortu. Ez digute erraza jarri: aginte faktikoek, epaileek, poliziek, kasta endogamiko bilakatu den elite politikoak... baina erantzukizuna egotekotan -norbait eskatzeko balego, behintzat- gurea da, publikoki bestelako borroka tresnak bideragarriak direla esan genuenona.

Ez dakit, agian garaia pasa da, aukera galdu dugu eta Euskal Herria geroan mendebaldeko beste herri zintzo bat izango da.

Gai hau eta beste batzuk dira, hain zuzen ere, aurtengo jardunaldietan aztertu nahi genituzkeenak eta interesa duen ororekin elkarbanatu nahi ditugunak, azken aukeraren aitzinean egon gaitezkeela sinesten hasita baikaude.

Artikulu hau ezin da bukatu, bi urte eta erdi espetxean eman dituen Iñakiren kidea den Ibai Ederrari besarkada bero bat bidali gabe.

Bibliomano xamarra izanik, bizimodu desegokia tokatu zait neure nahikari hori aurrera eramateko. Eta gogoko nuen liburu mordo bat galdu dut etxe aldaeratan barrena. Baina oso maite dudan hau bederen salbatu dut. Honela deritzo: Atlas de Géographie, contenant 76 cartes colorées. Par Grosselin-Delamarche, Paris, 1869. Mapa sail horretan, oro har, 1918ra arteko Europa agertzen da. Gaurko gaiari dagokionez, bi mapa hauek hautatuko nituzke bereziki: 67-Carte politique de l'Europe-1866. 78-Europe Centrale-1867.

Estatuen mugak betirakoak direla, eta milimetro batean ere ikutu ezinak direla dioskutenak, barregarri gertatzen dira. Europaren erdi-erdian, hasteko, Austria-Hungariako Inperio eskerga topatzen dugu. Ekialdean, berriz, beste bi: Turkiar Otomandarren Inperio zabala, batetik, Vienarainokoa; eta, iparralderago Errusia. Biok, jakina, Europan eta Asian kokatuak batera.

Norvegia Suediako parte da (1909ra arte). Ez dago Irlandarik ez Suomirik, berauek Britainia Nagusiko eta Errusiako atal baizik ez direlarik. Hiru errepublika baltikoen arrastorik ez, bide beretik; ezta hiru kaukasikoenik ere.

Austria-Hungariako Inperio gaitza, 40 milioi biztanle orduan, herri desberdinen arteko antolamendu arrakastatsua, eredutzat hartua. Barruan, eskualde huts, Eslovenia, Kroazia, Dalmazia, Txekia, Moravia, Eslovakia, Errutenia, Bukovina; eta, ekialderago, Transylvania (gero Errumaniara aldatzekoa), Gallitzia (gero Polonia), Bosnia-Herzegovina (1878an nagusiz aldatua).

Egoera bertsua Otomandar Inperioan: Albania, Bulgaria, Serbia, Montenegro, Moldavia...

Urteak joan ahala, hiru gune edo polo nagusi hozitu: alemana bata (Viena hiriburu), maggyartarra bigarrena (Buda-Pest), eta eslaviarra hirugarrenik (Praha). Puzzle galanta! Ahulena, eslaviarraren barruan, dexente germanizatua, txekiarra. Kafka lekuko. Hots, Prahan sortu eta indartu zen Austria-Hungaria Inperioa puskatzeko hazia.

Alde batetik, «austro-marxismoa» mamitu zen Txekian. Nazioa eta sozialismoa uztartu nahi zituen ezkerretik, eta Otto Bauer zeukan gidari nagusitzat. Oso liburu mamitsua idatzi zuen Georges Hauptek orain dela hogeita hamar bat urte gai hauetaz: Les marxistes et la question nationale. Harrigarria bada ere, euskal ezker abertzaleak oso gutxi ezagutzen ditu teoria eta liburu funtsezko hauek.

Bestetik, «txekoeslovakiar abertzaletasuna» piztu zen Prahan, eta Austria-Hungaria Inperioa «desegiteko» xedea hartu zuen. Buruzagi bat gailendu zen honetan: Tomas Masaryk (1850-1937). Prahako Unibertsitatean 1832az geroztik irakasle, Txekiar arazoa liburua idatzi zuen (1895), nazio-arazoaz; baita urte berean beste bat ere klase-arazoaz. Sozialismoaren alde agerturik ere, uzkur agertzen zen marxismoari buruz, gero gertatuko ziren desbideraketak aldez aurretik salatuz.

1914an Europar Gerratea hastean Parisa aldatu zen; eta han Txekiar Legioa antolatu zuen, baita arrabots handia aterako zuen Agiria kaleratu: Suntsi dezagun Austria-Hungaria.

Woodrow Wilson Presidentearen jarrera baliatuz, Txekoslovakiaren Askatasuna lortu zuen 1918-XI-28an; eta Lehendakari izendatu zuten. Agintean egon zen 1933ra arte, 83 urte zuelarik erretiratu zenean. Eta Jan Masaryk (semeak) hartu zuen segida. Oso urte zailak gertatu zitzaizkion Hitlerren etorrerarekin (sudeteen arazoa, gerla, eta abar). Eta 1948an bere buruaz beste egin omen zuen -ez baita batere garbia nola hil zen-.

Luzeegia litzateke hemen ondoko urteen kondaira zehatza egitea. Txekia eta Eslovakia hor daude, eta gauza bera Europa erdialdeko errepublikak oro. Baina Austria-Hungaria Inperio erraldoia desagertu egin zen. Turkia, bide beretik, Europatik desagertu zen. Eta Polonia, Errepublika Baltikoak eta Kaukasikoak hor daude. Non dago idatzirik Europako aldaketen zerrenda hetsia denik?

Austria Hungariaren desagerpenak argi egiten du eta esperantza pizten. Nahiz, hau ere garbi baitago, aldaketa horien aurka estatu guztiak justiziaren eta autodeterminazio eskubidearen kontra, betiko «Santa Aliantza» hura birsortzen lotsarik gabe saiatuko badira ere.