Astigarraga eta Oiartzun lotzen dituen GI-2132 errepide bazterrean Perurena jatetxea dago. Txomin Perurena txirrindulari famatuaren jaiolekua da baserri hau, eta bertan hartu behar dugu Listorreta-Barrengoloia atsedenlekura eramango gaituen errepidea. Orain gutxi konpondu du errepidea Errenteriako Udalak -Listorretako atsedenlekua Errenteriako udalerriari dagokio-. Asfalto eta seinale berriak jarri dituzte, eta Listorretan bertan aparkaleku handi bat atondu dute. Listorretara iritsi aurretik, beste goi-mailako jatetxe bat aurkituko dugu bidean. Mugaritz du izena eta Luis Mari Aduriz sukaldariak zuzentzen du. Izen handiko jatetxea da, eta mundu guztiko jendea etortzen da bertara. Ez gara errealitatea puzten ari. Iaz, aldizkari japoniar batek munduko jatetxe onenen zerrenda egin zuen, eta Mugaritz 10 lehenengoen artean sailkatu zuen. Aizpitarteko haitzuloen inguruko txangoa bazkari on batekin amaitu nahi duenak, aukera paregabeak ditu inguruan.

Mokofinak nahasten hasi aurretik, ordea, jarrai dezagun gure ibilbidearekin. Mugaritz ondotik pasatzen den errepidetik aurrera egin behar dugu, eta autoa Listorreta-Barrengoloiako aparkalekuan utzi. Asfaltozko errepidea bertan amaitzen da eta ez dago galbiderik. Aparkalekuaren ondoan informazio bulego bat dago. Aiako Harria Parke Naturalaren inguruko informazioa jaso dezakegu bertan.

Informazio bulegotik abiatuta bi aukera ditugu. Bata, Susperregi jatetxera doan autoentzako bidea hartzea. Bestea, informazio bulegoaren parean dagoen mendi bidexka hartzea (PR-GI 86). Naturaz gozatu nahi duenarentzat bigarren aukera hau da egokiena. Egia da aldapa pikoa igo behar dela, baina inguruko zuhaitzak ikusteak merezi du (haritzak eta urkiak). Aldapa piko honetatik gora Susperregi jatetxera iritsiko gara. Hasierako hau da ibilbidearen zatirik gogorrena, eta arnas estuka dagoenarentzat oso aproposa da jatetxe ondoko iturria. Ura edan eta gero, Malbazarrera doan bidea hartuko dugu.

Puntu honetatik aurrera autoentzako ibilbidea moztuta dago, eta Aiako Harria Parke Naturalak eskaintzen digun paisaia are ederragoa da. Bidearen eskuinaldean, esaterako, Igoin mendia ikus daiteke. Azkenaldian, zoritxarrez, erraustegiaren kokapena dela medio famatu egin dira Igoin mendia eta Igoin Azpiko lurrak, eta bisitari asko etorri da inguru hau ezagutzera. Nolanahi ere, Aizpitarteko kobazuloen inguruko ibilbide honek bere horretan mantentzen du xarma.

Aldapa gora beste 500 metro ibili eta gero, Idoia izeneko bidegurutzera iritsiko gara. Bidegurutze horretan Landabarsoko errekara doan bidea hartu behar dugu. Paisaia erabat aldatuko da. Aldapa behera egingo ditugu hurrengo kilometroak, eta Aizpitarteko haitzuloen inguruan dagoen basoan bete-betean barneratuko gara. Baso mistoa da Aizpitartekoa, eta bertan haritzak, pagoak, urkiak edo errekazulo babesetan bizi diren landareak ikus daitezke. Baso zabal eta lasaia izaki, fauna aberatsa du oso. Zuhaitz artean, okil txikiaren eta garrapoaren mugimendu bizkorrak ikus ditzakegu; adarrarte ezkutuenetan, basakatua, basurdea eta orkatza; eta zeruan, arrano txikia eta zapelatz liztorjalea. Harkaitz artean habiak egiten dituzten txoriak ere ez dira falta, besteak beste, saiarreak, saizuriak, belatz handiak eta erroiak.

Aizpitarteko basoarean azpiko aldean Landarbaso erreka dago, eta haitzuloetara eramango gaituen bideak erreka ondotik jarraitzen du. Errekako uraren gardentasunak eta ur jauzi txikiek are atseginagoa egiten dute ibilbidea. Landarbaso ibaiaren ondotik aurrera goazela belardi dotore batekin topo egingo dugu. Astigarrez inguratutako belardia da, eta merezi du bertan atseden hartzea. Izan ere, Landarbaso ibaia zeharkatzen duen zubira iritsi ondoren, 100 metroko aldapa piko bat igo behar da Aizpitarteko haitzuloetara iristeko.

Sekulako paisaia ikus daiteke haitzuloen kanpoko aldetik. Igoin mendia parez-pare dago, eta Aizpitarteko basoa azpiko aldean. Haitzuloak itsasoaren mailatik 330 metrora daude, eta Landarbaso errekaren inguruko harana begiztatzeko leku paregabea dira. Ikuskizuna, ordea, are ederragoa da barrura begira jarriz gero. Arkeologoek orain dela 30.000 urteko giza aztarnak aurkitu dituzte bertan, Goi paleolitokoak hain zuzen ere. Besteak beste, aizkorak eta lantzak aurkitu dituzte, eta hainbat animaliaren hezurrak ere bai: hiena, haitzuloetako hartza, tigrea eta elur-oreina. Hainbat urtez itxita egon ondoren, gaur egun haitzuloetako sarrera irekita dago, eta oso interesgarria da barrura sartzea. Pentsatuko duzuen bezala, iluntasuna nagusi da bertan, eta horregatik beharrezkoa da linterna bat eramatea.

Aizpitarteko haitzuloek duten xarmaz gozatu ondoren, berriro ere Landarbaso errekara eramango gaituen bidera itzuli behar dugu. 100 metroko aldapa pikoa jaitsi, zubia pasa eta eskuinaldera abiatuko gara aldapa behera. Jaitsiera arriskutsu xamarra da, harri asko daude eta lokatza ere bai. Horregatik, ibilbidearen azken metro hauek lasai eta tentu handiz egitea komeni da. Jaitsiera amaitzean, baserri bide batera iritsiko gara. Bide honetan ohikoa da traktorean doan inguruko baserritarren batekin edo ardiak batetik bestera daramatzan artzainen batekin topatzea. Baserri bidean gora Landarbaso-Barrengoloiako atsedenlekura iritsiko gara, eta bertatik-bertara ikusiko dugu gure ibilbidearen abiapuntua: Aiako Harria Parke Naturaleko Informazio Bulegoa.