Argia astekaria webgunearen hasiera

Ehizan artea badu etxeko katuak, Marikarmenek. Uraren eran menditik jaitsia da etxera larre motxean zaildutako ehiztari iaioa. Kumeak tripa beteta gozo lo utzi eta belazean behera hor doa. Gehienetan txoriren batekin bueltatzen da, baina bestelakoak ere azaltzen ditu. Mainaz eta jukutriaz azpilanean, sator-lanean arituta hor ekartzen du, tarteka, garaikurren bat. Garaikurra bai, ehizatu eta ez berak eta ez kumeek jateko imintzio zirkinik ere egin gabe ate aurrean, gure hankapean uzten baitu. Azkenekoak hiru sator sailean!

Katutarra ez baina zakur jende artekoa da azeria, letaginak zorrotz eta atzaparrak bizi denek. Satorrek gure Marikarmenekin adinakoa azeriekin, beldurra. Azeri usaina den alorretik, dituztenak eta ez dituztenak, denak emanda alde egiten omen dute.

Landareek ere badute satorra eta azeriaren artekoaren berri. Landare batzuk azeria nahiago satorra baino, honek sustraiz gora eraitsi dezake eta hark bakean lagako du. Fritillaria imperialisek adibidez. Lurpean erreboilak, lurrazalean hosto motots bat eta honen gainetik, gara sendo baten muturrean ezkila itxurako lore multzo deigarria ditu. Landare osoak, erreboilak batik bat, azeri usain nabarmena duela aspalditik ezaguna da. Lorategi eta baratzen ertzetan landatzen da satorrak uxatzeko.

Oraingoan Herbeheretako Wageningengo unibertsitateko Johannes Petrus Franciscus Gerardus Helsper irakaslearen gidaritzapean egindako ikerketa baten arabera, Fritillariak azeri usaina sustantzia soil batekin sortzen du, terpeno sulfuroso bat. Konturatzerako satorrak uxatzen dituen gai miragarriren bat eskainiko digute, lore eder hauek pixkanaka gure baratzetatik desagertuko dira eta haren lana produktu sintetiko batekin egingo da. Dagoenerako enpresari bihurriren bat terpenoaren formularen atzetik dabil, azeri. Horrelakoxea izan zen aspirinaren negoziotzarraren hasiera, sahatsaren azalean azido azetilsalizilikoa zela jabetu eta horra, egun buruko mindunik ez dut sahatsen xerka ikusten.

Neuk Fritillaria eta Marikarmen ondo zaintzea hobe dut...

Pubertaroarekin batera, sebo jariaketa gehitu egiten da eta guruin dentsitaterik handieneko zonetan puntu beltzak agertzen dira, aurpegian batez ere. Gazteen artean hain usua eta hain deserosoa den arazo hori konpontzeko elikadura egokia ezinbestekoa da. Aknearen arrazoi nagusiak herentzia, hormonak eta ingurumenarekin lotutako faktoreak -estresa, batik bat- diren arren, Mendebaldean azken urteotan ohikoa den jan-neurriak ere aknearen sorreran zerikusia duela uste dute adituek, eta jan-neurri egoki batek arazoa konpontzen lagun dezakeela, betiere bestelako neurri mediko eta higienikoekin batera, noski.

Janari ez gomendagarriak: Azukre finduak dituzten jakiak (galletak, pastelak, gozoak, opilak, botilako zukuak eta edari freskagarriak). Jaki horiek baraurik edo otorduetatik kanpo hartuz gero, are eragin negatiboagoa izango dute. Gantz aseetan edo koipe hidrogenatuetan aberatsak diren produktuak (esaterako aurrez prestatutako jakiak, hestebeteak, haragi koipetsuak, esne osoa, gazta koipetsuak, margarina eta gurina edo janari frijituak) oso noizean behin hartu behar dira. Janari oso minek eta espezia asko dituztenek azaleko hantura eta aknearen agerpena errazten dute. Txokolateak koipe eta azukre findu asko dauzka, beraz argi dago neurrian kontsumitu behar dela, ahalik eta gutxien.

Indartu beharreko janariak: Zuntzetan aberatsak diren jakiek hesteetako erritmoa erregulatu eta idorreriaren kontrako borrokan laguntzen dute. Lekaleak, zereal integralak, berdurak eta fruituak -ahal dela, azal eta guzti- oso jaki egokiak dira. Omega 3 moduko gantz asegabeek (arrain urdinetan) eta soja eta linazi-olioak ere azalari on egiten diote eta hantura gutxitzen dute. Jan-neurri orekatuaren barruan indartu beharreko beste janari batzuk ondorengoak dira: erretinol edo A bitamina asko dutenak (gibela, azenarioa, zerbak eta ziazerbak, tomatea), biotina edo H bitaminetan aberatsak (gibela, giltzurruna, arrautza-gorringoa, legamiak eta tomatea) eta tiamina edo B1 bitamina asko dutenak (ekilore-pipitak, soja, txerriki-giharra eta lekaleak).

Energiaren nazioarteko agentziak argitara emandako urteko txostenean adierazitakoaren arabera, haize energia gero eta indar handiagoa hartzen ari da.

1995 eta 2005 urteen artean haize energia hamar aldiz handitu da munduan. 1995. urtean 10 terrawatt/ordu energia sortu zen eta 2005ean berriz, 100 terrawatt/ordu.

Une honetan, Australiak, Danimarkak, Alemaniak, Greziak, Irlandak, Herbehereak, Portugalek eta Espainiak behar duten energia elektrikoaren %1 baino gehiago lortzen dute haizetik. Hauen artean Danimarka azpimarratu behar da, behar duen energia elektrikoaren %18,5 lortzen baitu haizetik.

Instalatzen diren parke eolikoei dagokienez, Korea da lehena, azken urtean %233ko hazkundea izan baitu; ondoren Portugal dator, %100eko hazkundearekin eta atzetik Norvegia (%69) eta Irlanda (%58) daude.

Australiaren kasuan, ekoiztutako haize energiak ingurumenean izan duen eragina errepideetatik 651.720 ibilgailu kentzearen adinekoa da. Alemanian, igorritako CO2 kopurua 24,6 milioi tona gutxiagokoa izan daiteke eta Espainian 300 milioi euro aurrez daitezke igorritako CO2 kopurua 14 milioitan gutxitzen bada.

Txostenean etorkizunari buruzko hainbat aipamen daude, legedia, baimen emateak eta ingurumena bezalako gaiak kontuan hartuz, eta batez ere etorkizuneko proiektu bat aipatzen da: DOWNVIND. Proiektu honetan, Eskoziako kostaldean 25 kilometroko luzera izango duen eremua erabiltzea aurreikusten da eta horretarako lanak urte amaieran abiatuko dira.

Ekialdeko Sahara da munduko lekurik bero eta idorrena. Urtero euri kopurua bi eta hogeita hamar milimetro artekoa izan ohi da -Euskal Herrian, adibidez, 1.000 eta 2.000 milimetro artekoa izaten da- eta ondorioz gizakia pixkanaka leku hori husten joan da.

Eremu hori Egipto, Sudan, Libia eta Txaden artean kokatzen da eta une honetan gizakia Nilo ibaiaren inguruan eta hainbat oasitan baino ez da bizi.

Dena den, bertako klima ez da beti orain bezalakoa izan. Duela 5.000-9.000 urte, klima epelagoa eta hezeagoa zen eta gertatu dena hobeto ulertzeko, hainbat ikerlari alemaniar 150 leku arkeologikotan 500 datu baino gehiago aztertzen ari dira. Hala, klimaren aldaketaren zergatia edo hobeto esanda, gertatutakoa gizakiak egindako zerbaiten eragina ote den jakin nahi da.