Euskararen inguruan «akordio soziopolitiko berria, zabala eta urte askotakoa» behar dela azpimarratu duzu. Su-etenean gaude, Kontseiluak Euskarabidea izeneko ekimena jarri du abian... Azken urteotako garairik aproposena al da euskararen inguruan indarrak biltzeko?
Joera dago euskararen kontuetan aurrera egitearen erronka marko juridiko-politiko balizko batzuren esku uztekoa. Oso kontziente izan behar dugu, euskararen normalizazioa, askotan uste dugun baino gutxiago dagoela marko juridiko-politikoen esku, askotan uste dugun edo demostratzen dugun baino askozaz ere gehiago dagoela gizartearen beraren jarrera aktiboen esku.
Kontsentsu horrek zein oinarri beharko lituzke?
Zein pauso horretarako? Lehenengoa, marko legal egoki eta eraginkorrean oinarritutako hizkuntza politika publikoak edukitzea. Bigarrena, diru baliabideak izatea. Hirugarrena, herritarren atxikimendu erabatekoa lortzea. Zerbait baldin bada benetan erabakitzailea azken faktore hori da. Euskara gizarte zati baten kontua bakarrik ez dadin izan, nahitaezkoa da adostasunak lortzea.
Azken faktore horri lotuta, erdal mundua euskarara erakarri behar dugu, ez daitezela bizi euskal munduari bizkar emanda. Bestalde, behar dugu politika malgua, pragmatikoa, pazientzia handiz egindakoa -euskaldunak heren bat baino ez garelako-. Politika malguak txanponaren bi aldeak esan nahi du, hau da, ezinezkoa da elebiduna izango den gizarterako saltoa ematea deserosotasunik gabe.
Tontxu Camposek hizkuntz ereduen proposamen berria aurkeztuko du 2007an. Zuk aipatzen duzun akordio soziopolitikoak ikasleak euskaldunduko dituen eredurik onena ezartzeko erraztasunak emango al lituzke?
Hizkuntza ereduak bitartekoak dira, alegia, ereduak ez ditugu totem bihurtu behar.
Dena dela, ereduak aldatzen joan badira eta hizkuntz egoera ere aldatzen joan baldin bada -eta asko aldatu da-, bistan da hizkuntz eredu horiek eguneratzea eskatzen dutela. Baina entzuten diren zenbait gauza entzunda hau esango nuke: hizkuntza ereduen aldaketatik ez da besterik gabe panazea etorriko, ezta gutxiagorik ere. Baina batzuetan iruditzen zait...
Mirariaren zain gaudela?
Euskalduntzean eman behar diren pausoak eman behar dira hezkuntza komunitatearen ahalik eta adostasunik zabalenarekin. Ereduen egokitzapen eta eguneratzea ez litzateke on izango egitea hezkuntza komunitate zabal horretan adostasun handia eduki gabe.
Transbertsalitatea, askotan mahai gainean jarritako gaia da. Esate baterako, hedabideen inguruko hausnarketa lantzeko HAKOBA jarri duzue abian. Zein garrantzia du gai horrek?
HAKOBAri indarra eman nahi diogu. HAKOBAren eskuartean dauden aztergaien artean kontu asko daude. Hedabideen gaian, arlo sozioekonomikoan, administrazioetan erabilera bultzatzeko... HAKOBA sartzea nahi dugu.
Guk transbertsalitate horretan benetan sinesten dugu. Etorkizuneko erronka nagusia erabilera da eta horri modu eraginkorrean aurre egingo badiogu bi baldintza dira nahitaez bete beharrekoak: kontsentsu sozial, politiko, kultural zabal hori indartzea eta gizarteko agente guztien eta bakoitzaren konpromisoa areagotzea. Hori dena modu transbertsalean uztartzea eta bideratzea ezinbestekoa da.
Lan mundua euskalduntzeko, diru laguntzen bidez ahalegin berezia egiten ari zarete. Enpresak diru horren beharrik ez sentitzea gerta liteke. Hau da, euskalduntzeko beharrik ez sentitzea.
Arlo horretan badago lan bat oso inportantea egin beharrekoa: sentsibilizazioa. Lan munduko arduradunak jabetu behar dira gizarte hau gero eta elebidunagoa dela, elebiduna izatera iritsiko dela. Jakin behar dute enpresek emango duten zerbitzua erakargarriagoa, salgarriagoa, merkaturako lehiakorragoa, kalitate handiagokoa izango dela, zerbitzu hori euskaraz ere emango baldin badute. Epe erdira oso inbertsio ona dela jabetuarazi behar diegu.
Horretarako diru laguntza inportanteak daude, %60 gehitu dira iaztik aurtengora. Hor ere nahitaezko baldintza da, diruak diru, bertako agente naturalak, enpresariak eta sindikatuak benetan inplikatzea prozesu honetan. Lanean ari gara eta udazkenean notizia onak izango dira. Aurrerabide sendoago bat emateko bidean izango garela uste dut.
«Erabilera da hizkuntza politikako arduradunen kezka nagusia egun», zuk esana da. Eta zeuk esana da ez dela erraza hain esparru intimoan eragitea. Erraza ez baina asko egin daiteke ezta?
Hala ere, arazo bakarra ez da atxikimendua. Badira arazo estrukturalak, urte askotarako lanak: euskara erabiltzeko batetik, behar besteko dentsitatea behar da, eta bestetik, hizkuntza gaitasun komunikatibo egokia behar da. Bi gauza horiek baldin badakizkigu eta daukagun elebidun tipologiarekin alderatzen baldin baditugu, zer gertatzen da? Batetik, gaitasunari dagokionez, gazte euskaldun gehienak euskaldun berriak dira eta gainera, familian ez daukate aukerarik euskaraz aritzeko. Bestetik, dentsitateari dagokionez, elebidun guztien bi heren 10.000 biztanletik gorako hirietan bizi da, euskaraz bizitzeko zailtasun gehien dauden tokietan.
Hedabideen alorra lantzeko hausnarketa hasia duzue. Zein da helburua?
Eskaintza-eskari desoreka horri buruz gogoeta egin behar da, beraz.
HAKOBA bilduko da irailean. Sektoreak nola hartuko du parte hausnarketan?
Produktuak eta diru laguntzak lotu dituzu. Produktuen promozioa eta diru laguntzak lotzea ez litzateke logikoa?
Prentsa elebidunean euskarazko gehigarriak diruz lagunduko dituzue. Euskararen normalizazioak ez al du esan nahi euskara ohiko orrietan egotea? Tokiko telebista digitalen kasuan euskararen presentzia bermatuko duzue euskara ezagutzaren portzentajeak kontuan hartuta. Prentsari ezin zaio hori eskatu?
Bestetik, ez al da normalizazioa ohiko orrietan euskara azaltzea? Orain dela 12 urte erantzungo nion baiezkoarekin: ohiko orrietan euskara egon dadila. Baina esperientziak zerbait erakutsi digu: nagusiki elebiduna ez den gizartean, gaztelania nagusi duen prentsan, gaztelaniaren nagusitasuna erabatekoa izaten da eta ez zaio leku egokirik egiten euskarari. Pisu nabarmenik ez duten informazioetarako erabili ohi da euskara edo egunkariaren ildo editorialaren arabera, garrantzia handirik ematea komeni ez den pisu handiko informazioa kaleratzeko erabiltzen da. Alegia, euskara beste helburu batzuetarako tresna bihurtzen da. Gehigarriarena ere ez da absolutizatu behar, denbora eman eta aztertu egin beharko dugu ea bide egokia den.
Duela gutxi prentsan hau esan duen Pako Aristiri: "Arriskutsua da benetan euskararentzat gaur bizi dugun garai hau, lan pertsonalari ekimen sozialek lekua hartu diote".
Mitxelenaren esaldi batekin erantzungo diot: «Hobe genuke euskarak maitasun gutxixeago eta begiramen gehixeago jasoko balu gugandik». Uste dut bai Pako Aristi eta bai Koldo Mitxelena norberaren euskararekiko konpromisoaren aldarrikapena egiten ari direla esaldi horretan, nahiz eta hori ez dagoen ekimen sozialari kontrajarria.
Haurrak D ereduan matrikulatuta izan dituen guraso ez euskaldunari, ikusi baitu umeak euskara maila egokirik ez duela eta ez duela euskara erabiltzen.
Lehenengo, eskerrik asko D eredura bidaltzeko erabakia hartu duelako. Bigarrenik, jarraitu dezatela haurrak motibatzen eta eman diezazkietela aukerak (produktuak, hedabideak, aisialdiko jardunak...) euskara erabili dezaten.
Zer esango zenioke Gernikako Estatutua onartu eta 27 urte geroago Legebiltzarrean eta Ajuria Enean gaztelaniaz hitz egiten dizun ertzainari?
Berari, euskaraz zuzentzen zaiona errespetuz tratatzeko eta gu guztioi, egoera hori aldatzeko denbora behar dugula, baina aldatzera iritsi behar dugula berehala.
Herri oso euskaldunean Osakidetzan pediatra erdalduna duen gurasoari?
Eskatzeko euskalduna, berak hala nahi badu, zeren gerta liteke aukeran jarri eta bestea nahi izatea. Esango nioke Osakidetzan ez daudela geldirik, ari direla pixkanaka pausoak ematen. 8.300 profesional euskarako klaseak jasotzen ari direla.
© 2008-2011 Argia.com - Komunikazio Biziagoa
Termometroa 
