Argia astekaria webgunearen hasiera

Bero zakar hauetan edanaz ezin osa eta jateko gogo zipitzik ere ez. Honelakoetan baserritarrak nahikoa uraza edo letxu sortu ezinik ibili ohi dira. Tonaka letxu dabil gure errepidetan.

Milaka urte batzuk badaramazkigu uraza jaten. India aldetik ekarria, Mediterraneoko kulturen ur aparretan hedatu zen. Egipton, duela lau mila bat urte jaki estimatua zen eta garaiko aldaretako ikonografian maiz azaltzen da igebelar edo nenufareen aldamenean. Erroman izan zuen gero pagotxa, kana erdiko gerri moko finen eskariz barietateak hobetu ziren, estimuari eutsi eta zabalduz. Hortik egun ere letxu arruntari «erromatarra» deitzearenaà

Gerriak kana osatzen eta mokoak txepetxarenak bainoago xorroxten ari diren garaiotan letxu aukera ederra dugu: berdeak, gorriak, kizkurrak, kizkurragoak, buru handiak, barbanakà Hauek denak bezatutako letxu makatzetatik datoz; milaka urtetan makina bat ortuarik hoberenetan onenak bereiziz egindako lana. Makatzok geure inguruan ditugu oraindik ere eta azkena jandako urazaren aldamenean jarriz gero antzik ezetz atzeman! Uraza jende hau Lactuca generoan biltzen da. Lactuca-k esne kolorekoa esan nahi du, hostoa edo zurtoina hautsiz gero esne antzeko izerdi lodia jariatzen baitu. Izerdi honekin «laktuario» sonatua egiten da, opioaren ordezko narkotikoa, lasaigarria, hipnotikoa eta onirogenoa. Botika hau erruz erabili da, lo harrarazteko eta larrutarako gogoa pizteko. Botikako beste drogen aldean ona da, ez baitu zeharkako kalterik eragiten. Letxu makatza, Lactuca virosa, topatzen baduzu hona laktuarioa sortzeko bidea: hostaila eta zurtoina txikitu eta 50 gramoko litro erdi bat uretan jarri, berotu baina irakin gabe eta zortzi bat orduz honela eduki, iragazi eta horko ur arrea berriro berotzen jarri; ur guztia lurrindu eta goma ilun baten antza duenean hoztu eta jaso. Surik gabe erre behar da, hautsa egin eta tabakoari gehitzen zaio nahastuta edo pipatxoetan. Tamainan hartuta eragina ederra da, pasata hor ibiliko zara ez zerurako ez larrutarako.

Ipar Amerikako Kardiologia Elkarteak Atlantan egin zuen martxoan bere urteroko saio zientifikoa. Aurtengoa 55.a izan zen eta mundu osoko 30.000 kardiologotik gora bildu ziren. Hainbat teknika berri eta aurrerapen zientifiko oso sofistikaturekin batera, honako hau aldarrikatu zuten: «Teknika merkeak eta erabat praktikoak aplikatzea izan daiteke biderik eraginkorrena gaixotasun kardiobaskularrak prebenitzeko eta tratatzeko». Zenbait kasutan, prebentzio mailako ekimenek, itxuraz sinpleak izan arren, izugarrizko eragina izan dezakete bihotz-hodietako osasunarengan.

Aurreneko esperientzia Txina iparraldeko landa zonaldetan bizi ziren arrisku kardiobaskular altuko 608 partaiderekin egindako ikerketa izan zen. Eremu horietako dietaren eraginez, bertako hiritarrek tentsioa oso altu izaten dute -batez besteko tentsio zifrak 159/93 mm Hg-koak ziren-. Hori ikusita, ikertzaileek gatzaren ordezko bat erabiltzea pentsatu zuten janariak prestatzeko, eta 12 hilabetez iraun zuen esperientziaren emaitzak oso onak izan ziren. Horrela, gatzaren ordezkoa hartu zutenen artean 5,4 mm Hg-ko jaitsierak ikusi ziren arteri presio sistolikoan. Eta eragin hori oso garrantzitsua da, hipertentsioaren kontrako botikekin lortu ohi diren antzeko emaitzak lortu baitira.

Bigarren ikerketa PC-Trial izenekoa izan zen, eta «sinkope basobagal» deituaren ondorioz sarritan konortea galtzen duten pazienteekin egin zen. Ikerketa horretan 223 partaide hautatu eta bi talde handitan banatu zituzten, nolako tratamendua ezartzen zitzaien kontuan hartuta: talde bati ohiko tratamendua ezarri zitzaion, bizimodua aldatzeko aholku eta gomendioak, alegia. Bigarren taldeari, berriz, presio fisikoari aurre egiteko ariketa muskular errazak irakatsi zitzaizkion mina arintzeko, eta konorte galeren arteko epeak luzatzeko. 14 hilabete ondoren, bigarren taldeko pazienteen konorte galerak %35 gutxitu ziren. Eta gertakari horiek pazienteen bizi kalitatean eragin izugarria dutenez, tratamendu erraz, merke, eta ez-inbaditzaile hori oso eraginkorra gertatzen da, ez baitu epe luzera inolako albo ondoriorik ekartzen pazientearen osasunarentzat.

Matthew Nagle 25 urteko gaztea lepotik behera elbarria da labain eginda muina puskatu zuenetik. Gazte honek interfaze baten bidez bere ordenagailua kudea dezake. Interfazea 4X4 mm-ko xafla bat da, bere garunean txertatu dute eta esan bezala, bere pentsamenduetako batzuk gauza ditzake, neuronek igorritako seinale elektrikoak detektatu eta ekintza bihurtzen baititu.

Ikerketa Brown Unibertsitateko John Donoghue-k zuzendu du eta uztailaren erdialde inguruan argitaratu zuten Nature aldizkarian. Ezagunak dira orain arte epileptikoekin edo tximinoekin egindako azterketak, baina tetraplejikoekin egin den ikerketaren berri ematen den lehen aldia da.

Saiakeraren emaitzak ikusi dituztenak harrituta geratu dira Nagle gazteak lortu duen kontrolaz eta beraz, itxaropen bideak zabaldu dira elbarri askorentzat.

Dena den, oraindik bide asko geratzen da egiteko, garunean horrelako xafla bat ezartzeak arrisku ugari dituelako eta oraindik orain, xafla hori garunetik kanpo jartzeak eraginkortasuna asko gutxitzen duelako.

Nagleren kasua arrakastatsua izan bada ere, hori ezin da pertsona guztientzat esan, 55 urteko Brain Gate elbarrituak ez baitzuen Nagleren kontrol maila lortu. Gainera, ikerlarien arabera, seinaleen sentikortasuna ez da berdina izaten egun guztietan eta hilabeteak igaro ahala, sentikortasunak behera egiten du.

Formol bezala ezagutzen duguna etxerik gehienetan dugu eta oro har konposatu organiko hegazkorren (COV) multzokoa da. Erabilera arrunteko produktu askok du formola; hala nola, etxeko garbigailuak, erretxinak, itsasgarriek, produktu kosmetikoek eta ehun mota batzuek. 2004. urtean Minbiziaren Ikerketarako Nazioarteko Zentroak (CIRC) formola kantzerigeno sailkatu zuen. Hain zuzen ere, faringeko eta arnas zuloetako hainbat minbiziren atzean dagoela uste da.

Arrisku gehien duten pertsonak langileak dira eta Europan milioi bat langilek baino gehiagok formolaz kutsatzeko arrisku baldintzetan lan egiten du. Etxeetako formolaren eraginari buruz oso ikerketa gutxi egin da orain arte eta uste denez, etxe berrietan hasieran formol maila handi samarra bada ere, denborarekin gutxitzen joaten da, baina aurkakoa ere gerta daiteke hainbat materialen hezetasunaren eraginez degradatuz gero.

Osasunaren Munduko Erakundeak (OME) aztertutako etxeen %10etan, metro kubikoko 50 mikrogramo formol baino gehiago neurtu ditu. OMEk definitua du gizakiaren osasunerako prebentzio muga estandar bat: metro kubikoko 100 mikrogramo ordu erdiz gehienez, baina formolaren eragina ordu erdikoa baino denbora gehiagokoa baldin bada, muga aldatu egin beharko da.
Datu zehatzak ateratzean orrialde hauetan adieraziko dugu.