Argia astekaria webgunearen hasiera

Bartzelonan eta Bruselan elkarrekin jardun eta gero, Luque Tagua eta Laura Etxebarria dantzariek Bilbora etortzea erabaki zuten 80ko hamarkadaren erdian. Taguak oroitzen duenez, «pentsatu genuen Bilbo, unibertsitatea daukan hiri bat, kultura eta ekonomiari dagokionez erdi-goi mailakoa, gune egokia izan zitekeela ekintza eszeniko garaikideak gauzatzeko. Itzulera bat izan zen, nolabait ere, batez ere Laurarentzat, bera hemengoa da eta». Basaurikoa, hain zuzen. Gaur egun, Lauraren ahizpak, Marianek, osatzen du La Fundición zuzentzen duen hirukotea.

Behin Euskal Herriratuta, gogoan zeukaten asmoa gorpuzteari ekin zioten. «Arte ederrak, dantza eta antzerkia batuko zituen plataforma sortu nahi genuen», dio Taguak. Fundiciones Ligeras del Norte enpresarena izandako lonja erraldoi bat hartu zuten: 500 metro koadro inguru, arte-galeria bat eta entsegu gela handi bi. Lekuaren izena gustatu egin zitzaien eta, agerikoa denez, aretoa bataiatzeko erabiltzea erabaki zuten azkenik. La Fundición, galdategia. «Guztiz bat zetorren diziplina desberdinak elkartzeko geneukan asmoarekin».

Denborak ematen duen ikuspegitik, Taguak «proiektu utopikotzat» gogoratzen ditu orain La Fundiciónen lehen urrats haiek. «Oso zaila zen hari eustea. Guk sortu egiten genuen, dantzatu... eta jende asko elkartu nahi genuen han, benetan galdategia izan zedila, ikastaroak eman, komunikazioa sortu...». Azkenik, zabalkunde lanari ekin behar ziotela deliberatu zuten, sormena albo batean utzita. Izan ere, aretoa ireki eta bost urtera utzi zioten dantza egiteari, baina Taguak ez dauka horren minik.

«Hamar urtez eutsi genion hasierako proiektuari, baina apurka-apurka konturatu ginen gure zeregina garaikidetasunaren presentzia bermatzea zela, eta horretarako, lehenbizi, administrazio-hizkuntza ikasi genuen». Azkenik, 1996an oraingo egoitzara joan ziren. Deustun dago, Ibaizabal bertatik bertara duen kale erdi-ezkutu batean. Itsasadarraren beste ertzean jaioz doan Bilbo berria ikusteko talaia paregabea, inondik ere. Tokia lehengoa baino txikiagoa da, hori bai, eta ez da margolan galeriarik dagoeneko.

Garaikidetasunaren presentzia bermatu nahi zuten, eta horretan dabiltza buru-belarri, honezkero zabalkunderako bulego bihurtuta. «Gure lanak hiru adar nagusi dauka: bertoko produkzioa, estatukoa eta nazioartekoa». Honenbestez, leku askotako artistak eta taldeak igarotzen dira La Fundiciónetik -hilean hiru asteburutan eduki ohi dute emanaldiren bat, irailetik ekainera-, eta aretoak ospea lortu du, baita nazioartean ere. «Kontuan hartu behar da ez dela berdin Bilbora etortzea, edo Madril eta Bartzelonara», aldarrikatu du Taguak. «Jendea ez dago hona etortzeko irrikan, Almodovarrek nekez ikusiko zaituelako hemen».

Erakutsiko dituzten lanak ondo aukeratzen dituzte. «Lan bat kontratatzera bultzatzen gaituena zalantza da. Ona izango da, ala txarra? Dantza da, antzerkia da? Jaialdietan erabiltzen diren mezuek ez digute balio. Alegia, `ondo salduko da´, `gustura irteten zara aretotik'... Programatzaileen munduan funtzionatzen duten gauzak, hain zuzen. Baina zer esan nahi du lan batek ondo `funtzionatzen' duela? Guk, ikuskizun bat dakargunean, ikuskizun horrek zalantza eragitea nahi dugu, arriskua bilatzen dugu».

La Fundiciónera joan ohi den ikuslea ez da ikusle arrunta, are gutxiago Bilbon. Jakin-gosea daukan jendea da, nolabaiteko kultur mailaren jabea, antzerkian erosotasun hutsa bilatzen ez duena. Ez dira hainbeste, eta La Fundiciónen egoitzak berak ohartarazten gaitu horretaz, jende gutxi sar baitaiteke bertan. Edo beharbada, nahita daukate jende gutxi har dezakeen antzeztokia. Taguaren ustez, ikuskizun mota bakoitza gune mota bati dagokio; badira 80 lagunen aurrean antzeztekoak direnak, eta inolaz ere ez 1.500 jesarleku daukan antzoki batean. La Fundiciónek, noski, horietan bilatzen du egitaraua osatzeko bazka.

«Hori eguneroko bihurtu nahi dugu -dio Taguak-, edonork egunkaria zabaldu eta horren berri aurkitzea, biztanleriaren %0,3rentzat besterik ez bada ere. Jakin dadila kultur eskaintza telebistan agertzen dena baino zerbait gehiago dela. Hiri hau oraintxe ari da eraikitzen: arte garaikidea, abangoardiako arkitektura, pentsamolde berriak... Nik uste, haize berri horien eta tradizioaren arteko bizikidetza posible dela; horretarako borondatea behar da, borondate politikoa eta ekonomikoa. Eta borondatea epe luze baterako gainera, benetako proiektuak garatu ahal izateko. Guk eskaintzen dugunerako ikusleak sortzea ez da bizpahiru urteko lana; gogoa, denbora eta dirua behar dira».

Urte osoan zehar euren aretoan eskaintzen duten egitarauaz gain, La Fundiciónek baditu beste proposamen bi: Lekuz Leku (ikus beheko koadroa) eta Dantzaldia. Lehenbizikoa iaz abiatu zen eta Dantzaldia, berriz, zaharxeagoa da. «Euskalduna Jauregian egiten da, beren beregi horretara datozen konpainiekin. Hau da, ez daude biran, eta hori azpimarratu nahi nuke. Ia emanaldi guztiak estreinaldiak dira. Formatu ertain edo handiko ikuskizunak ekartzen ditugu, baina ez mundu zabalean ezagun-ezagunak direnetekoak, nolabait geure burua nabarmendu nahi dugu. XXI. mendeko sormen garaikidea da gure ardatza, eta ardatz horren inguruan dabiltzan taldeak ekartzen ahalegintzen gara».

Orain dela gutxi Espainiako Arte Eszenikoen Max Saria irabazi duen Areto Alternatiboen Sareko kideak dira, Euskal Herrian bakarrak. «Izan ere, ez da Euskal Herrian sarean egoteko moduko ezaugarriak dauzkan beste gunerik», dio Luque Taguak, eta ez harrotasunez. «Nahi nuke halako gehiago egotea, baita Bilbon bertan ere. Besteak beste, garrantzi handiagoa edukiko genuke administrazioaren aurrean. Gainera, asko egotea ona izaten da denentzat, taberna asko dagoen kaleetan bezala: taberna bakoitza erakargarriagoa da inguruan beste batzuk edukita».

Datu zehatzik ez badago ere, EAEn 17.000 katalan inguru bizi direla uste da. Nafarroan, Kataluniako 3.000 lagun daude gutxi gorabehera eta Ipar Euskal Herrian ere katalan ugari dago. Euskal Herriko biztanleria kontuan hartuta, gure artean bizi diren katalanen kopurua altua da, dudarik gabe. Horietako bat Cristina Lagé Manich dugu. Duela hamaika urte Donostiara iritsi zen eta ordutik bertan bizi da. Heldu eta segituan ohartu zen katalan asko dagoela hemen. Halaber, Donostiako Convention Bureauko zuzendariarekin duen harreman profesionalari esker, katalanen artean Euskal Herriarenganako interes turistiko handia dagoela konturatu zen eta hori guztia bideratzeko zerbait egitea otu zitzaion, Kataluniako Etxea edo Casal delakotik haratago joango zen zerbait. «Gaur egun, Katalunia oso gertu dago, informazioa ere berehalakoa da eta beraz, herrimina kentzeko funtzioa duten Casal horietako bat Donostian egiteari ez nion zentzu handiegirik ikusten», dio Lagék. Gainera, bere esanetan, katalana ez da batere pertsona korporatibista, «ez zaio folklorea bereziki gustatzen, ez du soilik elkartzeko asmoarekin elkartu nahi».

Horregatik, Lagék euskaldunen eta katalanen arteko topalekua irudikatu zuen; bi herrien kulturan eta turismoan oinarritutako ekintzak, jardunaldiak eta guneak izango zituen tokia. Duela hiru urte, proiektua Generalitatean aurkeztu zuen eta erakunde horren babesa ziurtatu ostean, jendea eta baliabideak lortzeari ekin zion. Iazko abenduan, egitasmoak asmo izateari utzi zion: Espai Catalunya Topalekua jaio zen Donostian. Elkarteko presidentea Gorka Knörr politikari eta abeslaria da, presidenteordea, berriz, Josean Larrañaga Urko kantautorea eta Cristina Lagé Topalekua zuzentzeaz eta kudeatzeaz arduratzen da.

Topalekuko logotipoan ate eta leiho handiko txokoa irudikatu dute, katalanek Euskal Herrira sartzeko duten atea eta euskaldunek Katalunia ikusteko duten leihoa, alegia. Hortik abiatuta, erakundea espai -gune, katalanez- ugaritan banatuta dago. Batetik, Casalek betetzen duten funtzioa betetzen du: katalanak bildu ahal izateko lekua da eta aldi berean, informazio eta arreta gunea da. Euskal Herrira datorren katalanari lana, etxebizitza edo behar duena bilatzen lagunduko diote eta Kataluniari buruzko informazioa behar dutenentzat ere ateak zabalik dituzte. Hain juxtu, Lagérekin hitz egiten ari garen bitartean, ama donostiar batek telefonoz deitu du, alaba Bartzelonara ikastera doala eta hango auzo bateko ikasle egoitzari buruz galdetzeko. Auzoa ez dela oso gomendagarria erantzun dio Lagék.

Gunerik aipagarrienetakoa Espai Cultura gunea da; horren baitan, dagoeneko ekintza ugari antolatu dituzte. Esaterako, katalan eskoletan hogei ikaslek baino gehiagok eman dute izena. Kataluniara ikastera joango diren gazteak dira batik bat, «baina harrigarria izan da helduak eta adinekoak ere etorri direla ikustea», gaineratu du Lagék. Katalunian familia duen jendea izan ohi da, bilobekin hitz egiteko oinarrizko jakintzak izan nahi dituen jendea. Euskara eskolak ere eskaintzekoak dira aurki. Bestalde, liburutegi funtsa sortzeko lanean ari dira, Donostiako Amara auzoan dagoen Ernest Lluch kultur etxearekin batera. Batez ere literatura katalan klasikoa bilduko duen funtsa osatu nahi dute. Horrelako libururik ez da jada argitaratzen eta bilketa lana uste baino zailagoa egiten ari zaiela aitortu digu zuzendariak. Gordetzeaz gain, liburuak eta diskoak salgai jartzeko asmoa ere badute Topalekuan. Halaber, prentsa eta beste motatako irakurgaiak eskuragarri ditu bertara hurbiltzen denak.

Solasaldi afariak izeneko ekimenaren baitan, hilean behin hainbat gai jorratzeko eztabaidak antolatzen dituzte. Duela gutxi, adibidez, Euskaldunak Katalunian, katalanak Euskal Herrian izeneko mahai-ingurua egin zuten eta lotzen gaituzten ezaugarri komunak aztertu zituzten. Hilero baita ere, Maite Gonzalez Esnal itzultzaile eta idazleak literaturari buruzko hitzaldiak eskaintzen hasi da -liburu katalanak eta euskaldunak txandakatuz-. Arte erakusketak ere antolatu ohi dituzte eta hurrengo erronka Ibaiko kontzertuak zikloa abiatzea izango da. Urumea topaleku bilakatzeko asmoz -egoitza ibaiaren ondoan dago, laugarren zubiaren alboan-, eguraldi onarekin musika estilo guztietako emanaldiak eskaini nahi dituzte terrazan.

Gainera, haurrei zuzendutako ekintzak dituzte larunbat goizetan. Aurten, haurrak San Jordiren kondaira antzezlana euskaraz eta katalanez ari dira prestatzen, baina Euskal Herriko ingurunean kokatu dute kondaira. «Haurrak garrantzitsuak dira guretzat -dio Lagék-, katalana etorkizunean mantenduko dutenak direlako». Hirurogeita bost urtetik gorakoentzat ere, propio beraiei zuzendutako programak egingo dituzte; pintura tailerra, besteak beste.

Espai Turisme guneari dagokionez, turismoa aldatu egin dela azaldu digu zuzendariak. Jendeak ez du soilik eguzkia bilatzen eta turismo gastronomikoa edo kulturala bezalako kontzeptuak sortu dira. Mota horretako informazio ugari eskaintzen dute Topalekuan, Kataluniako turismoari buruzko hitzaldiak egin nahi dituzte eta etorkizunean, Kataluniako Turismo Partzuergoaren web orrialdera lotura izango duen ordenagailua ipiniko dute egoitzan.

Azkenik, Espai Comerç gunearekin merkataritza bi herriek komunean duten puntu garrantzitsuetako bat dela nabarmendu nahi dute. Ekaina hasieran, adibidez, cava azoka egingo da Donostian eta festa horren baitan, Kataluniako produktu gastronomikoei, artisautzari nahiz turismoari garrantzia emango zaie. Datozen urteetan, azoka Gasteizera eta Bilbora eramango dute antolatzaileek, Topalekuak hartu nahi duen eremua EAE eta Ipar Euskal Herria direla argi baitute elkarteko kideek.

Horretaz gain, gerora begira ideia berriak dituzte: hala nola, Espai Catalunya Euskadi izeneko aldizkaria argitaratzea eta web orrialdea martxan jartzea. Dena den, hori guztia ezinezkoa izango litzateke Via Fora jatetxearen laguntzarik gabe. Izan ere, jatetxeak bere instalazioen zati handi bat elkarteari utzi dio, egoitza izan dezan. Jatetxe kate katalana duela 13 urte sortu zen eta famatua da kultur ekitaldi asko antolatzen dituelako. Izenaren jatorria bitxia da: «Via fora» 36ko Gerran errepublikarrei oihukatzen zitzaien esaldia da, nazionalak zetozela ohartarazteko.

Aipaturiko proiektu zerrenda oparoa ikusita, ez da harritzekoa Espai Catalunyak izan duen harrera ona. Lau hilabete besterik ez badaramatza ere, 105 bazkide ditu jada eta aurtengo helburua 180 lortzea da. Horietatik 6 Ipar Euskal Herrikoak direla nabarmendu du Lagék. Iparraldean katalan ugari dago eta horiek erakartzeko leku estrategikoa da Donostia, gertutasunagatik. Bestalde, urtero ohorezko bazkidea izendatuko du Topalekuak. Aurten, Mireia Lluch, Ernest Lluch zenaren alaba, hautatu dute ohorezko bazkide, aitaren filosofiaren omenez. «Topalekua kulturen arteko zubia da eta Ernest bi herrien arteko zubia izan zen». Bazkideez gain, Espairen Lagun edo Amics egiten diren erakundeen -enpresak, komunikabideak, alderdi politikoak eta bestelako elkarteak tartean- eta babesleen laguntza jasotzen du proiektuak. Espairen Lagunek 180 euro ordaintzen dituzte urtean eta bazkideek, 50.

Bazkide horietako bat Carmen Aguado dugu. Carmen Bartzelonan jaio zen eta Katalunian senitarteko asko ditu, baina Euskal Herrian bizi da txikitatik. «Ez dut nire burua bereziki leku batekoa edo bestekoa sentitzen, egoeraren araberakoa dela uste dut», dio. Topalekuaren berri irratiaren bidez izan zuen eta proiektua hobeto ezagutu zuenean, bazkide egitea erabaki zuen. Bere esanetan, elkartea ez du lagunak egiteko erabiltzen, interesatzen zaizkion ekintzetan parte hartzeko baizik. Erakusketak ikustera etorri ohi da eta mahai-inguru bat entzutera hurbildu zen. Orain, berak margotutako koadroen erakusketa dago ikusgai eta hirurogeita bost urtetik gorakoentzako pintura eskolak eskainiko ditu. Proiektua ondo bideratua dagoela eta etorkizun ona izango duela uste du Aguadok, baina hiritarren artean oraindik gehiago iragartzea beharrezkoa dela iruditzen zaio.

Beste bazkide batzuk, ordea, ez dira txikitatik hemen bizi izan eta hona etorri aurretik Euskal Herriaren ikuspegi desberdina izango zuten agian. Toni Strubell unibertsitateko irakasle eta kazetariak Un catalá entre vascos liburuan Euskal Herrira iristen den katalanari buruzko ikerketa soziologiko oso dibertigarria egiten duela kontatu digu Lagék. Katalunian, euskaldun den oro mitifikatua eta idealizatua daukatela azaldu du zuzendariak. Katalanek euskal historia eta kultura ondo ezagutu ohi dute «eta ez dago Euskal Herriari buruzko abestirik ez duen kantautore katalanik».

Arrazoiak arrazoi, nabaria da bi herrien artean lotura sendoa dagoela eta Espai Catalunyak bitartekari lana egin nahi du. Leku guztietara iristeko asmoa dutela eta Euskal Herriko gainerako hiriburuetan antzeko ekimenak egiten laguntzeko prest daudela ziurtatu du Lagék, baina lehenengo erronka Gipuzkoako proiektua ondo lotzea eta finkatzea da. Gaudí, Dalí, Serrat eta Terenci Moixen herriko kultura etxean bertan dugu dagoeneko.

Ondo pentsaturiko liburua da. Nobela historikoen gainean egindako hausnarketa literario bat, ez teorikoa, fikziozkoa baizik. Liburu postmoderno bat da, horrelakorik euskaraz ez zegoenean idatzia, euskaraz ere dibertimentua eta jolas intelektuala elkartu zitezkeela erakusteko. Historiari egindako burla bat da, ostikada txiki bat, ohiko nobela historikoei mihi ateratze bat.

Izan ere, eta dagoeneko garbi aski dakite honetaz idazle, aditu eta kritiko literario askok, ez da «nobela historiko» deitu daitekeen horrelakorik, ezta hurrik eman ere. Liburu bat nobela da (fikzioa) edo bestela historia da.

Bai. Erdi Aroko urte askotan, urte luzeetan, Lizarra, Tutera eta antzeko hiriak eredugarri izan ziren kultura eta bizikidetasunean, eta horren urraketa, amaieraren hasiera kontatzen dut nik, denbora eta espazioarekin jokatuz ia gaur egun arte protagonistetako bat ekarriz. Alde historikoa eta alde ludikoa uztartu egiten ditut, eta horretarako bertan aurki daitezkeen anakronismoak apropos daude jarrita. Bi pertsonaia nagusi diferente ditu. Bi aukera, bi egoera ezberdin, gertaera historiko zehatz batetik hasiz bitan adarkatzen joango direnak. Nobelaren zati bat serioski har daiteke; bestean, ordea, alde ludikoan, zerbait harrigarri, dibertigarri, histrioniko dago nagusiki.

Agosti Chaho zuberotarrak (1811-1858) bere garaian eginiko euskal kantuen bilduma gaur arte argitaru gabe egon da, nahiz eta bera hil zenez geroztik makina bat aditu baliatu izan den bere barneko urre bitxiez. Kantutegi hori Telesforo Monzonek utzitako liburutegian aurkitu zuen Patri Urkizuk, ordea, eta Agosti Chaho hil zenetik mende eta erdi pasatuxe den honetan hark bildutako 101 euskal kantu zaharreko sorta eder hau plazaratu du Susa argitaletxearen eskutik. Chahok jasotako 70 kanta gehi Ariel aldizkarian zein bere liburuetan aipatzen dituen beste zenbaitekin osatu du kantutegia. Gaika antolatu ditu Patri Urkizuk kantuok, batzuk partitura eta guzti. Denetarik dago liburuan: amodio, gerra eta laudorio kantuak, baladak, itsas kantuak...

Hiztegi berezia da Victor Morenoren Diccionario de escritura delako hau. Hizkuntza eta Literatura irakasten dutenentzat aproposa izan daiteke, baina bereziki zer edo zer noizbait idazteko asmoa dutenei dago zuzendua. Ironia asko erabiliz erantzun ditu Victor Morenok pertsona hauetako ugarik izan ditzaketen kezkak. Zergatik idatzi, nola idatzi behar duen barruan gorderik duen huraxe, eta, garrantzitsuena beharbada, zertarako ekin behar dion halako zeregin akaso atsegin, baina beti ere neketsuari. Era berean, idazketa ariketa errazagoa bilaka dezaketen teknikak ere eskaintzen ditu. Akrostikoak osatzea da horietako bat, eta norberaren izen propioa goitik behera idatziz molda daitekeen kontakizunaren hainbat adibide ematen ditu.

Udaberria iritsi dela-eta, garai honetan mendiaz gozatzeko hamaika zeharkaldi proposatzea erabaki dute Euskal Herria aldizkarikoek. Batetik, mendizaleenek Pirinioetan barna edota Alpeetako Cervinori itzulia emanaz egin ditzaketen hainbat ibilaldi biribilen zehaztasunak ematen dituzte. Baina aldapan gora eta behera aritze hori hainbeste estimatzen ez dutenentzat ere badituzte eskaintzak. Esate baterako, Araban zehar, ardoaren eta arrainaren bideari jarraituz egin daitezkeen ibilaldiak; erromatarrek Araban bertan II. mendean eraiki zuten Iruña-Veleia hiria nolakoa izan zitekeen ikustera joatea, edo Portugalete eta Areeta elkartzen dituen zubi famatua bisitatzea. Eta harat eta honat ibiltzeak edonor gosetzen duela-eta, amaitzeko, Angelita Alfarok irakasten du nola prestatu lau tarta zoragarri.

Ohiko dutenez, gai askoren gainean hitz egiten digute Etecé aldizkarikoek azken emaitzan. Ezer baino lehen, gaztediari buruzko egitasmo bat esku artean dutela-eta, 13-17 urte dutenei beraiekin harremanetan jartzeko deia egiten diete; horretarako, cuentanoscasitengo18.com-era jotzea baino ez dutela gogoratuz. Gero, Bilboko Zazpi Kaleetako Someran zegoen Motrikes tabernari egiten diote agur sentitu bat. Eta jarraian, Gasteizko Montehermoso zentroan egindako Videologías zikloa, Scotto Sinclair-ek emango duen kontzertuaren abisua, Iban Zalduaren Si Sabino viviría-ri eginiko aipamena, Europan aurreneko aldiz plazaratu den Akira Sasoren komikiari buruzko xehetasunak, Spike Lee-ren Inside man filmaren gaineko azalpena eta beste makina bat kontu dakartza.

Argentinar batek ikusitako Euskal Herria da Txalapartak kaleratutako Aguafuertes vascas liburuan agertzen diren artikuluetan deskribatzen zaiguna. Roberto Arlt (1900-1942) kazetari zorrotzak idatzi zituen, bere herriko El Mundo egunkarian argitaratzeko. Argentinarrentzat, beraz, eta jakina, koplarik erabili gabe agertzen zuen 1935eko azaroan ezagutu zuen Euskal Herriak eta bere biztanleen ohiturek sortu zioten harridura. Erabat bitxia gerta dakioke hemengo eta oraingo irakurle bati nobelagile eta dramaturgo argentinarrak orduan idatzitako kronika horietan azaltzen duen ikuspegia, baina horixe, hain zuzen ere, izan daiteke bere xarmarik handiena.

Rafael Cruz-Contarinik sortutako bertsoz eta Rafael Salmeronek eginiko marrazkiz dago osatua Atik Zra, Mozart eta musikaz batera. Wolfgang Amadeus Mozart jaio zenetik 250 urte betetakoan burututako lana da, eta etxeko txikienei zuzendua dago, musikari ospetsuarekin eta berak egiten zuenarekin zerikusia duten zenbait kontzeptu uler ditzaten. Esate baterako, batuta, dantza, eskala, Giovanni opera, hari-instrumentuak, libretoa, notak, Salzburgo, tenoreak eta beste zer diren ikasteko modu polita.

1984an kaleratu zen, aurreneko aldiz, Nafarroako Artizarra, duela hogeita bi urte gurean eleberri historikotzat jotzen ziren idazlanen parodiatzat jo daitekeena. Euskal literaturaren gaurkotzean garrantzia izan zuen Joxemari Iturralderen narrazio honek. Erdi Aroko Nafarroan zeukan bizimodua oso kontuan duen gizon judu batek, zahartzaroan, atzean utzi behar izan zituen garai haietaz bere seme-alabei kontatzen dizkien gorabeherekin abiatzen da, Lizarra ondoko Iguzkitza nekazari herrixkatik orduko hiri aberatsenetakoa zen Toledoko auzo judutarrera joan behar izanaren zergatiak azalduz. Lau arraza gertu-gertutik ezagutu zituen gizon horrek: euskaldunak, juduak, aragoiarrak eta gaztelauak. Eta lau hizkuntza arrunt ezberdinetara ohituta daude bere belarriak: amarengandik jasotako euskarara, garaian erkide dituenen hebreerara, Gaztelakoen erromantzera eta paperean erabilitako latinera, eta guztiekin izandako harremanen eta pasatako trantzeen berri ematen die gazteei. Baina Joxemari Iturralderen narrazioan, denboraren gainean egindako aldaera berezia adierazteko, bada beste pertsonaia nagusi bat, pikaroa. Haren bizitza Erdi Aroan hasten da, gaur egunera iritsi arte.