Argia astekaria webgunearen hasiera

Zuri zuri badator beroa. Zuri zurian, estrenatu gabeko xurian ageri dira, elkarri txanda eman ezinik arantzaren kofradiakoak. Kofradiako amandre eta gure lurretan enbaxadore nagusi dira Elorritarrak.

Elorri beltza (Prunus spinosa) udaberrian loratu da. Aurtengoan erruz. Mendian muga-sastrakak, txara bakanak eta bide bazterrak isipu mehe batek zuritu ditu. Beroaren itzain, lore zuri hauen odolak basaran urdinen azalpean bildu eta datorren negua arinduko digun patxarana gorrituko du, hotzaren akuilu.

Elorri zuria (Crataegus laevigata) zain dago. Inola ere ez du konpetentziarik nahi. Berak eskuratu zuen izenari eutsi nahi dio, setoso: zuria. Bakarrik loratuko da. Eguna hogeiren bat minutu luzeago denean: argia hona! Begiak eta begiak kenduko lizkiokeen inor ingurumarian izan gabe.

Elorritriska edo elorrikriska (Genista scoparius) eta elorrilarra (laharra, Rubus fruticosus) gero lilituko dira, hori eta urardo, xumexeago.

Bakoitzaren familia, generoa eta jendea ondo besteena ez bezalakoak dira, denak Elorritar ordea! Denak arantza. Belarjaleen muturrak urrutiratzeko eta aldameneratzen denari heltzeko. Elorrilarrari gainontzeko landareek ez omen zioten ezkontzen utzi, hark erretxinduta, aurrerantzean ondotik igarotzen zen guztiari helduko ziola. Elorri beltzak geroxeago oratuko gaitu, bere haziak daraman fruitua heldu aurretik lapurtu nahi izango diogunean, zasta! eta gero anisaren lurrinetan hordi Tentelenea tabernan hordikada edango genukeenean... Ni orain harrapatzen nau, loretzan, gero patxaranak goragalea dakarkidalako edo?

Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailak iaz amaitu zuen jende asko biltzen den lekuetan desfibriladoreak ezartzeko bere asmoa, eta egitasmo horren ondorioz, 2006. urtean arreta jarraituko gune guztietan, lehen mailako arretako zentroetan, eta anbulantzia guztietan ûbai Osakidetzarenak berarenak direnetan, eta baita beste erakundeekin hitzartutako bizi-euskarri aurreratuko anbulantzietanû desfibriladoreak eskura izango dituzte, bihotz-biriketako geldialdi bat jasaten duten pertsonak berpizteko.

Desfibrilazio bizkorra "bizi-iraupenaren katea" esaten zaionaren lau mailatatik bat da: teknika horren bidez bihotza eta birikak suspertzea lortzen da, heriotza-arriskuan gertatzen diren pertsona ugariren bizitza salbatzeko aukera izanik. Baina aparatuak leku horietan guztietan ezarri ondoren, beste pauso bat eman beharra dago. Zeren eta, zertarako balio du horrelako tresna batek, premia dagoenean nork erabiliko duen ez badago inguru horretan?

EAEko hiru lurralde autonomikoetan egindako ikerketaren arabera, 100.000 biztanleko miokardioko infartu akutuak 100,6 hildako eragin zituen gizonezkoetan eta 36,7 emakumeetan, 24 urtetik gorakoen artean. Eta larrialdi horretan esku-hartze bizkorra ezinbestekoa da gaixoaren bizitza salbatzeko, edota bihotz-arnaseko geldialdiak ekar ditzakeen ondorio larriak gutxiagotzeko. "Fibrilazioan irauten duen minutu bakoitzeko, pertsona batek bizirik ateratzeko dituen aukerak %10 gutxitzen dira. Eta aitzitik, bentrikuluko fibrilazio baten ondotik, desfibriladore batek eragindako deskarga aurreneko minutuan egiten bada, pertsona horrek bizirik irauteko portzentajea %90era igotzen da", diosku Karlos Ibarguren doktoreak, Osakidetza-Emergentziak saileko prestakuntza arduradunak.

Horregatik, orain bigarren pausoa eman beharra dago: bihotzeko geldialdi baten aurrean modu egokian nola jokatu behar den jakitea ez baita batere gauza xamurra, ezta profesionalentzat ere. Eta hori jakinaren gainean diotsuet.

Paralvinella sulfincola deituriko harra lekurik arrotzenetakoan bizi da, itsas hondoan dauden iturri hidrotermalen ondoan hain zuzen ere. Har hauen portaera eta fisiologia aztertzeko Harvard eta Washingtoneko Unibertsitateko ikerlari-talde batek aquarium batean kokatu ditu aipatu harrak naturalki jasaten duten tenperatura eta presio altuak simulatuz.

Aquarium berezi horretako baldintza fisikoak aktibatu zirenean harrak 45 eta 50 gradu arteko lekuetan kokatu ziren eta hor iraun zuten zazpi ordu baino gehiago. Zientzialarien arabera harrek gorputza tenperatura horiek jasateko prest baldin badute ere, beste arrazoi bat ere badela uste dute: elikadura. Baldintza gogor horietan bizi diren bakterioak jaki goxoa dira Paralvinella sulfincola harrarentzat. Hala ere 60tik gorako tenperaturetatik ihes egiten dute harrek, nahiz eta hainbat bakterio 100 graduko tenperaturetan bizi den.

Itsas azpiko bero hidrotermalen fisika orain 30 urte ezagutzen da eta bertako tenperaturak milaka gradutakoak izaten dira. Materiala sedimentatzen joaten den neurrian tximiniak sortzen dira eta tximinia horien ertzetan tenperatura txikitzen joaten da tximinia handitu ahala. Hain zuzen ere tenperatura 50 gradura hurbiltzen den lekuetan azaltzen dira aipatutako harrak.

Parisko historia naturalaren museo nazionalak azaldu berri duenez, azken urteotan txolarreen populazioa behera etorri omen da Mendebaldeko Europa osoan. Ornitologoak oso kezkaturik daude, txolarrea gizakiaren bizilekuekin oso loturik baitago.

Arazoa larriena Erresuma Batuan da, bertan txolarrearen populazioa %90 inguru jaitsi baita azken hamabost urteetan eta ondorioz Passer domesticus txoria desagertzeko arriskua duten espezie-zerrendan kokatu da.

Hala ere, arestian esan bezala Mendebaldeko Europa osoko arazoa da txolarreen populazioaren txikitzea. Beste espezie batzuen konpetentzia gogorra? Poluzioak? Gaixotasunak? Uhin elektromagnetikoak (telefono higikorrak)? Ideia hauek guztiak daude zientzialarien buruetan, baina orain arte ez da hipotesi zientifiko fidagarririk aurkeztu.

Hau dela eta, Frantziako zientzialariak mobilizatu egin dira eta Parisen bertan hamar behaketa-estazio prestatu dira txolarreen populazioaren eboluzioa neurtu ahal izateko.
Beraz, datozen hilabeteetan gai honek berri ugari emango dizkigu.