Ez dakit 23F-ren itzala luzeegia delako den, baina batzuek orduko hordago kutrearen zilarrezko ezteiak ospatzera datozela dirudi. Aurrenekoa, Tejero bera Melillako periodiko batetan Espainiako batasunaren aldeko soflama berriak (?) oihukatzen. Eta harekin batera konpainia guztia: Bono eta Mena, nor baino nor, Penintsulako batasuna jokoan. BEC: Bertso eta Basket jaia bai, baina Batasunarena ez. Egunkariaren auzia berriro bueltan, eta 18/98 bi mende luzetan. Ibarra sutan, Kataluniako Estatut-arekin; eta Piqué, akaso, kolokan. Losantos jo ta ke, ZP ezin ikusiz. Aznar, FAESetik sua, bero-bero Espainia osoa. Acebes eta Zaplana, Euskadirekin nahikoa lana. Ermuko Foroa Iruñera doa, foruak sobran daudela esatera... Eta guztietan "hoberena": intelektual-pentsadore talde batek "Fundación para la Defensa de la Nación Española" osatu du, baina ezin izan dute erregistratu, hain zuzen, helburu horiek Ejertzitoarenak direlako, berdin-berdinak. Negar egin beharrean hobe barre txiki bat, ezta?

Auzitegiak eta auziak, Estatutua hautsia, Estatut-aren kontrako erreferenduma, Tejero lehen sinatzailea, COPEtik kea eta sinadura bilketa, zeruan lainoa. Gure artean sasia, beldurra, debekua, intolerantzia, Euskadi eta Katalunia deabrua, eta laster Galizia. Dena dirudi sasia eta lainoa, inoiz baino zabalduagoa. Zer gertatzen ote da? Zer berri? Zergatik hainbeste istilu? Zertara urduritasun hau?

Hiru urte hildakorik gabe. Hau bakea! Hau bakerako aukera. Eta hau hainbesterentzat ardura. Arazoa oso argia da, egoera berri posible horretan, hainbestetan entzun dugun esaldia etorriko zaie bueltan: "Helburu guztiak bake giroan aurkeztu eta lortu daitezke politikaren bidetik". Egun handi, egun santu hori orain ezagutzeko bidean gaudenean, hara! Alarma gorria! Gure artean sasiak ereiten: Bono, Mena, Raxoi eta konpainia. Eta zeruan laino beltzak: Ibarra, Guerra, Aznar eta bere konstituzio lagunak. Hau da hau egoera! Baina benetako momentua iritsi da, galderari erantzuteko momentu historikoa: ahal da edo ezin da? Planteatu eta lortu daiteke dena politikaren bidetik? Egia da?

Demokraziaren "erakustaldi" bat egiteko aukera dator, baina argi dago Ebro ibaitik behera ez daudela prest, ez daudela prestatuta. Katalunian eduki dugu adibidea. Parlamentuaren eskariari emandako erantzuna: boikota! Komunikabide, alderdi politiko eta intelektual talde bat osatu, "Espainiako" bandera hartu eta akabo kontuak. Denok aho batez: Katalunia Estatut berri bat eskatzeko libre da, baina eskari horren ondorioak ezagutu beharko dituzte, eta ezagutu dituzte, bai.

Eta orain guri, hemen, tokatzen zaigu aurrerapausoak ematea, eskari berri bat planteatzea, eszenatoki berri batera euskal gizartea eramatea, harreman modu desberdin eta berri bat proposatzea. Eta horretarako guztirako, akaso, ona da altura pixka bat hartzea, mendira lasai igotzea eta eman beharreko pausoak ondo hausnartzea. Hala, Anbotoko Mariren kobazulotik irteten zarenean, ezin zaio Mariri bizkarra eman. Kontuz, poliki eta Mariri so irten behar da. Hemen ere berdin, kontuz eta poliki irten behar gara, atzeraka itxuran, baina aurrera joz. Atzeraka begira, baina aurrera eginaz, eta batez ere, sasi guztien gainetik eta laino guztien azpitik, hor baitugu gure lekua.