Argia astekaria webgunearen hasiera

Etchegoin gazterik hasi zen lanean inportazio-esportazio alorrean. Hogeita zortzi urterekin auto istripu larria izan zuen eta bihurgunea izan zen hura beretzat. Ordura arte lanorduetatik kanpo aritu zen kulturgintzan (AEKn irakasle, antzezle Xirristi-Mirristi taldean...). Lanorduak ere hartan nahi zituela ohartu eta Euskal Ikasketak burutu zituen Baionan.

Sortzea arriskuak hartzea dela dio eta ez die kritikei beldurrik, gauza oro eztabaidagarria baita. Dena den, ez du zalantzarik: nahiago du «ur lasterra, ur geldia baino». Grinatsu hitz egiten du, grina baitu hitz egiteko, partekatzeko.

Zorionez EEP sortu da eta hori urrats bat da aintzinerat. Lehen aldikotz Frantziako Estatuak, Kontseilu Orokorrak, Akitaniak, herriko etxeek bere gain hartu dute hizkuntza politika. EEP dago alor linguistikoaren aitzinerat eramateko eta EKE euskal kulturaren garatzeko. Badira bi erakunde teorian, ez direnak maila berean, ez dute aurrekontu bera, guk 800.000 euroko aurrekontua baitugu eta haiek 1.700.000koa. Euskara eta euskal kultura osagarriak dira, baina egun bada tentazioa euskara EPE da eta kultura EKE esateko. Batek bestea haziko du, euskal kulturaren berezitasun handiena euskara baita eta sorkuntzak aberasten du hizkuntza.

Bide gurutzean gara, orain arte egiten genituen gauza batzuk (itzulpengintza, toponimia) EPPren gain direlakoz. EKEn euskararentzat genuen lanpostua mantentzea erabaki dugu ikusi dugulako euskal kulturaren ezagutarazteko eta bertan parte harrarazteko beharra zegoela. Pario handia egin dugu gerora begira, EKEren diru laguntza murriztu baita.
EKEk elkarteak laguntzen ditu, baina baditu gero eta ekintza propio gehiago ondare alorrean, teknologia berrietan, erakusketetan, ikusgarrigintzan, hedapenean.
Halaber, zubi bat egin behar da eskolaren eta euskal kulturren artean. Haurrek behar dute euskara ikasi eta euskaraz bizi, eta euskaraz bizitzeko hurbilagotik behar dituzte ezagutu euskal idazleak, bertsolariak, behar dute antzerkia egin, kantatu... Eskolaz kanpo haurrak kirola egiterat edo kantuz egiterat joaten dira. Eta arlo horietan guztietan izugarrizko lana dugu egiteko euskal kultura ezagutarazteko eta euskara biziarazteko.

Batek Mila ber denboran bi pario bateratzea da, alde batetik euskal kultura zentzu guztietan baloratu behar dugu, jendeak gehiago hitz egin, irakurri, dantzatu behar du eta bestetik, ingurumena kontuan hartu behar da. Errealitatea da Iparraldean biztanleen %75 ez dela euskalduna eta hirigunean bizi dela. Inkestek erraten dute 20 urteren baitan aise jende gehiago izanen dela kanpotik jina.
Gogoeta sakona egin dugu ikusteko nola indartzen ahal dugun euskara eta nola joaten ahal garen euskaldun ez direnengana eta nola eman parada haiei gureganat etortzeko eta gure kulturaren ezagutarazteko. EKEn entseatzen gara Batek Milaren bitartez euskal kulturaren baloratzeko eta publiko berriak hunkitzeko. Gure erronka biziki arriskugarria da. Batzuek diote euskal kultura saldu nahi dugula, baina ez dugu segurki saldu nahi, salbatu, indartu, aberastu eta baloratu nahi dugu.

Horrelako programa bat baliatzen delarik, behar da jakin jendeak zer nahi duen, zein lotura duen euskal kulturarekin. Iparraldean jendea anitz lotua da euskal ondareari, hizkuntzari, baina anitz lotua da baita ere erritoei, mitoei, dantza, kantua, pilota... Bi hizkuntzak elkarren ondoan bizi direlarik, frantsesak menperatzen du gure hizkuntza, eta inkestan ikusten da badugula izugarrizko lana euskal kulturaren ezagutarazteko, gauza konkretuak eta xumeak eginez. Jende gehiena sentitzen da euskaldun eta frantses, edo frantses euskaldun baino gehiago eta hori kontuan hartu behar da. Inkesta bat inkesta bat da, ez gara behartuak inkestak hitzez hitz erraten dituen ondorioak segitzera. Inkestaren ondorioak preseski gure kezkekin eta Batek Mila programaren helburuekin bat doaz. Gauza batzuk kezkagarriak dira, adibidez, jende elebidunaren %50ak ez du ezer irakurtzen euskaraz eta hor izugarrizko lana dago egiteko euskal literaturaren inguruan. Bikulturatasunean bizi gara eta oreka atzeman behar dugu, euskarak eta euskal kulturak leku bat ukan dezaten.

Sorkuntza gakoa da euskal kulturaren geroan. Euskal kultura helarazi behar diogu jendeari, bereziki belaunaldi berriei. Kultura, izan ere, transmisioa da lehen-lehenik. Arbasoek eman diguten altxor hori opari bat da, baina behar dugu hazi eta helarazi. Bistan da, sorkuntza arriskua da beti eta nik nahiago dut ur lasterra ur geldia baino. Esperimentazioak, esperientziak behar ditugu euskal kulturan, arriskuak hartzea. Trukaketa izan behar du eta guk azkarrak izan behar dugu beste kulturei zerbait ekar diezaiekegula erakusteko.
Sorkuntza aipatzen delarik, ez da herri kultura/amateurra/profesionala sailkapenik egin behar, denak dira beharrezkoak. Kultura bizitzeko molde bat da eta plazer hartzeko molde bat eta are gehiago, partekatzen den zerbait. Behar da eman, hartu, beti horrela izan da eta batzuetan guhaurek, eskualdunek berek ere barneko oposaketa bat ukaiten ahal dugu eta hori gainditu behar dugu. Sorkuntza abentura, forma berriak atzematea, arriskatzea ere bada; eta arriskurik gabe xahu gara. Ez badugu ikusminik eta jakin-minik ez dugu egingo.
Iparraldean, jendartean topikoa da "gu artistak gara eta gero erakundeak daude» esatea. Artistek egiten dute sorkuntza, baina gaur egun sorkuntza alde gehiagotik egiten da, leku guztietatik, sortzaileak daude eta gero laguntzaileak. Bakoitza bere lekuan egonez, elkar aberastu behar dute.

Pario handia da ikusgarria. Euskal kulturaren baloratzea zen xedea, kasu honetan euskal kondairak. Euskal kondairek irudimena aberasten dute zinez, sakonduz gero anitz hunkitzen dute. Eta publiko berriak hunkitu nahi genituen. Batekmila ikusgarriaren bi herenak euskaraz dira eta gero ulermen gako batzuk eman ditugu erdaraz euskaraz ez dakitenentzat. Ikusgarriak indarguneak eta ahulguneak izan ditu. Theatre du Rivage orain arte lan gutxi egina zen euskal artistekin, aktore gehienak Hegoaldetik Iparralderat etorri dira lan egitera, Ballet Biarritzeko dantzari profesionalek ere lan egin dute, konpositore garaikide batek parte hartu du. Abentura humanoa izan da, biziki memento hunkigarri eta ederrak ukan dituzte, eta arte adierazpide ezberdinen arteko trukaketa izan da. Iparralde eta Hegoaldearen arteko egiazko trukaketa izan da eta frogatu dugu gai garela ere Iparraldean proiektu baten inguruan euskal artista batzuk lanean jartzeko euskara ez dakien taula zuzendari batekin. Helburua bete dugu, euskalduna ez zen jendea gureganatzea lortu dugu, Luhusoko emanaldien ikusleen %50a ez zen euskalduna eta bizkitartean publiko hori joan zen etxerat esanez dena ez duela ulertu baina preziatu du. Batzuk ez zituzten euskal kondairak ezagutzen eta jakin-mina sortu zaie.
Lehendabizikoz lortu dugu biziki gutxi lan egindako egiturekin lan egitea, Baionako kontserbatorioa, Ballet Biarritz, Theatre du Rivage... partaidetza hori egundaino lortu gabea zen eta gu izan gara ekimena eraman dugunak. Ikusgarria denbora gutxian egin da eta agian denbora gehiago behar zuen, sakontzeko. Esperimentazio bat izan da eta horrek ez du esan nahi hori horrelakoz egin dugulako gauza guztiak horrela eginen ditugunik. EKEk egiten dituen gauzen %80a euskaraz dira.

Olentzeroren istorioari ez zaio behar baino leku gehiago eman behar. Eguberrietan, egunero 25.000 jende pasatzen den tokian, urtetan bizar txuria izan den lekuan, Olentzero ezagutaraztea lortu dugu lehen aldikoz. Mila aldiz sinpleagoa litzateke guretzako euskaldunak bakarrik ibiliko diren toki txiki batean Olentzero jartzea, baina errealitatea kontuan hartu behar da. BAB2ren zuzendaritzaren bilana biziki baikorra da eta prest daude urrunago joateko. Carrefourrek ere zerbait egin nahi du Olentzeroren inguruan eta hori oso baikorra da. Ez da sinplea euskal kultura ezagutaraztea eta oraino ez du inork aterabiderik atzeman. Ni prest nago aterabideak atzemateko, mintzatzeko eta ideiak partekatzeko. Kritika daiteke, behar ditugu kritikatzaileak eta entseatuko gara euskaraz gehiago egiten edo beste sistema batzuk atzematen. Haatik, gauzak osoki euskaraz egiteagatik ez da jende euskaldun gehiago etortzen ekitaldietarat, hori ere hala da. Lehen-lehenik publiko euskaldunak etorri behar du, eta zorigaitzez, frankotan, guti etortzen da.

Batzuk aipatzekotan, erran nezake lan berezi baten eramaten ari garela hiru sareetako eskoletako haurrekin, euskal zuhur-hitz eta alegien inguruan, BatBigaHiru programaren bitartez. Iparraldeko 500 haurrek parte hartzen dute. Mintzaldi, topaketa edo ikusgarri andana eginen dugu euskal literaturaren inguruan, bertzeak bertze mediateketan. Euskal antzerkiaren topaketak egingo ditugu azaroan, gogoeta egingo dugu herri antzerkiaz, amateurraz eta profesionalaz. Egunotan euskal antzerkia ere erakutsiko dugu, Iparraldeko eta Hegoaldeko taldeek parte hartuko dute. Eta azkenik, erakusketa berri baten ekoizpen lanetan hasiak gara, ibiltaria eta interaktiboa izanen da. 2007ko udan estreinatuko dugu eta Euskal Munduak ukanen ditu ardatz.

(Kar-kar) Diru horrekin ez dugu mirakulurik egiten ahal. EKEk hautu bat egiten du duen diruarekin, erran lezake lau gertakari edo lau elkarte bakarrik lagunduko dituela urtean, baina ez du hori egiten. Baditugu artista amateurrak, profesionalak eta erdian artista andana profesionaltasunaren bidean. EKEk praktika amateurretan ari direnei ematen die diruaren %75a. Profesionalak ere laguntzen hasia da eta hor lan handia dago egiteko hedapenean. Erdian direnak ere lagundu behar ditugu, formakuntzan, egonaldiak eginez, adierazpen ezberdinen trukatzeak eginez. Entseatzen gara dugun diruarekin ahal bezainbat elkarte laguntzen; 50 elkarte laguntzen ditugu. Badakigu diru laguntza publikoak murriztuko direla Frantzian ondoko urteetan, baita Europakoak ere, beraz, ene ustez gure parioa izanen da partaidetzak ediretea. Ahalbideak bateratu eta diru laguntza pribatuak bilatu beharko ditugu, mezenasak.

Hau ere Batek Mila programan sartzen da, eta ikusgarriarekin batera, ekimen ederrenetarikoa izan da. Ez da dudarik, euskara eta euskal kultura teknologia berrien bitartez ere baloratu behar ditugu. Horretarako, lau hizkuntzatan jarri dugu ataria. Gure erronka nagusia atari honen aberastea eta egunero biziaraztea da. Sortu genuenetik, ohartzen gara joanago eta gehiago bisitatua dela, egunean 1.000 konexio dauzkagu, mundu guztitik. Hegoaldean ere ohartzen gara ongi baliatzen dutela. Orain, partaidetza gehiago ediren behar dugu, zubiak eraikiz bertze atari batzuekin.
Gure ataria elkarteen laguntzeko ere pentsatua izan da. Intranet sistemari esker, bai kultura argibideen hedatzeko, bai beren ezaugarrien hobeki ezagutarazteko. Halere, hor badugu oraino formakuntza eta sentsibilizazio lan handia egiteko.

Bai, horiek oro pozgarriak dira baina ez dira mirakuluz etorri. Bada zenbait urte Chimères konpainiak lan egiten duela Hegoaldeko antzerkilariekin eta kalitatezko antzezlanak eskaintzen dituztela. Guhaurentzat ere Batekmila ikusgarrian izan diren partaidetza desberdinak, jokalari, dantzari eta beste, aitzinetik egin lanaren fruituak dira. Joanago eta harreman gehiago dugu Hegoaldearekin, Iparraldeko artisten ezagutarazteko eta Hegoaldekoen honera ekarrarazteko. Eiki, urrunago joan behar dugu oraino, baina urratu ditugun bide horiek ez dira, ene ustez, debaldekoak izan. Aipatu nahi ditut adibidez Donostia, Getxo, Amurrio, Bilbo, Tolosa, eta Arrasateko udalekin ditugun harreman jarraikiak. Duela bizpahiru urte, Eusko Jaurlaritzarekin izenpetu hitzarmenak ere indar berria eman digu alor horretan. Nik zinez nahi nuke hainbertze aipatzen ditugun Hegoaldearen eta Iparraldearen arteko harreman horiek hitzetarik obretara pasa ditzagun eta behin betikoz oraino buruan dugun muga psikologiko hori gaindi dezagun, euskal kultura trukaketa gehiago eginez. Hastapen-hastapenean gara baina piesago ere izan gara! Beraz, aurrera.

Modan dago, ez da ordea moda. Azken urteotan zehar bere erabilera Lurreko bazter guztietara iristen joan da, baina ez da kontzeptuan sakondu. Horregatik saiatu gara kontzeptuak dituen esanahi eta ondorioak sakon aztertzen, uste baitugu gure planetaren geroa dagoela hor jokoan.

Gure ustez, kontzeptuak dituen hiru alderdiak (sozial, ekonomiko eta ingurunezkoa) ez dira beti modu orekatuan aintzat hartzen. Aitzitik, sarri alderdirik otzanena bakarrik hartzen da aintzat, inguruneari eta biologiari dagokiona, gainerako alderdiak (munduaren botere egituren aldaketa, esaterako) bazter utzita.

Garapen Iraunkorra behar bezala aztertuko bada, inguruneari ematen zaion garrantzi ber-bera eman behar zaio pobreziari, banandu ezineko tandema osatzen dutelako. Horrek, jakina, muga etikoak eta ekologikoak eskatzen ditu, eta, azken batean, munduan gaur egun nagusi den sistema sozio-ekonomikoaren aldaketa. Gauzak horrela, guk, lan honetan, Garapen Iraunkorrak dituen ondorio ekonomiko eta sozio-politikoei eman diegu lehentasuna, horiek baitira gutxien aipatzen direnak. Bestalde, liburuaren lehen atalean, Garapen Iraunkorraren aurrekariak aztertu ditugu: kontzeptua nola sortu zen, zein izan diren orain arteko bere historian mugarririk aipagarrienak eta hori guztia nola gauzatu den nazioartean, Europan eta Euskal Autonomia Erkidegoan.

Txomin Arratibelek euskaratu duen Jean Rhys-en eleberri honek XIX. mendearen erdialdean Jamaikan bizi zen emakume kreol baten patu negargarria azaltzen du. Europar jatorria izanagatik ere Antilletan jaiotako jendeari deitzen zitzaion kreol. Haietako askoren arbasoak esklabotzatik aberastuak ziren, baina esklabotza debekatu zenean, beren oinordeko ugari pobre bilakatu zen. Beltzek, jakina, ez zituzten begi onez ikusten, ezta giro ekonomiko onak erakarrita heldu berri ziren europarrek ere. Sargazo itsaso zabala eleberriko neska gaztea mutil ingeles etorri berri batekin ezkonduko da, familiaren ondasunak gal ez daitezen. Baina neska horrek badu sekretu bat, bere haurtzaroaz eta amaz, eta hori jakitean senarrak mendeku hartuko du.

1961ean Sao Paulon jaioa da Pablo Gato, AEB eta Latinoamerikako etxe hispaniarretan oso ezaguna Washingtonen Telemundo-NBC telebista katean egiten duen lanagatik. Bi Emmy sari irabaztea ekarri dio lan horrek. El plan Hatuey, kubatarrek era guztiz suntsigarrian AEB erasotzeko arriskuaz diharduen narrazioa, bere aurreneko fikzio nobela da. Bertan, Carlos Hernández general kubatarrak, Kubako komunismoa desagertzear dagoela aurreikusirik, AEBetako kapitalismoa zigortzea erabakiko du, era ahanztezinean zigortu ere: Miamitik 25 kilometrotara dagoen Turkey Pointeko zentral nuklearra bonbardatuz. Bonbardaketa horren ondorioz milioika hildako eta ehun urte inguruko suntsipena lortuko dituelakoan dago.

Felipe Juaristik gazteei begira idatzitako eleberria da Zazpi bider zazpi. Sebastian, hamalau urteko mutila du protagonista. Jaio zenez geroztik kapitaleko auzune xehe batean bizi izandakoa da mutil hori, harik eta bere gurasoak nekazal herri batera joatea erabakitzen duten arte. Herri horretan, dena da berria Sebastianentzat, bistan da. Lagunak egiteko premian, koadrila batean sartzen ahalegintzen denean, bertako partaide izateko derrigor zazpi froga gainditu beharko dituela erantzun diote besteek. Froga horiek ez dira nolanahikoak, baina Sebastian hiriko auzunean bizitako hainbat gorabeheraz gogoratuko da, eta poliki-poliki lortuko du koadrilan onartua izatea. Eta ez hori bakarrik, bertako buru izatera ere iritsiko da, ordura arte lider izandakoarekin trenbidean izandako erronka gainditu eta gero.

Unai Busturiaren gidoi eta koloreek eta Julen Ribasen marrazkiek osatu duten komiki honek mitoa eta gaur egungo egoera nahasturik islatzen ditu. Gauaren kondena bizi duten izakiak daude, batetik, eta egungo Arrasaten bizi diren neskato bihurri bi, bestetik. Neskato hauei eskolan eskaintzen zaien irakaskuntza baino gehiago gustatzen zaie etxe misteriotsuetan zer edo zer bereziaren bila ibiltzea. Eta gauez baldin bada, hobe. Ez daukate, ez, gauaren menpe bizi direnen beldurra, alegia Gauekok eramanak izatearena. Baina horixe gertatuko zaio nesketako bati, hain zuzen ere. Gau batez, bere lagun Iraren zain dagoela -bestea amak zigortu duela jakiteke-, Gauekok bahitu egingo du, erabat desagertzeraino. Eskerrak Irak harrespilen laguntza izango duen Gauekok eta Marik Alaitz bahiturik duten lekua aurkitzeko.

Bainet Mediak plazaratu du Karlos Argiñano sukaldariaren Karlos Argiñano en tu cocina. Las recetas de la tele errezeta liburua. Zarauztarrak telebistatik eskainitako errezeten hautaketa eskaintzen du. Zein urtarorako aproposa den entsalada, berdura, arroz, eltzekari edo zopa mota, edota haragi, hegazti edo arrainarekin egindako platera adierazteaz gainera, plater horiek egiteko adierazgarri diren argazkiak azaldu eta dietetika aldetik zernolako ezaugarriak dituzten nabarmentzen du Karlos Argiñanok. Zailak ez izan arren, bere platerak ez dira sekula arruntak. Adibidez, baratzuri zopa almeja eta urdaiazpikoarekin edota solomoa txitxirio bolatxoekin nola egin esango dizu.

Juan Mª Sánchez-Prieto eta José Luis Nieva Zardoya historialarien artean osatutako Navarra: memoria, política e identidad saioan, Nafarroaren historia aztertzerakoan oroimena, politika eta identitatearen artean historialariek azaldu dituzten harremanak ikertzen dira. Egileek diotenez, Nafarroa zer den azaltzeko garaian, hasiera batetik Nafarroako historiografiak historialarien arteko gatazka izan ditu. Beraien ustez, ordea, egungo historiografiak ez du horrelakorik behar, errealago den historia baizik.

Alberdania argitaletxearen Zerberri sailean plazaratu dute Itziar Eizagirrek eta Amaia Lizarraldek Garapen Iraunkorra. Garatzeko bizi ala bizitzeko garatu saioa. Guztion ahotan ibiltzeagatik ere gaian aditu direnek baino inork gutxik gehiagok ulertzen ez duen Garapen Iraunkorra kontzeptua bere konplexutasun osoan azaltzea da bere helburua. 1987an Nazio Batuen aginduz Ingurumen eta Garapen Batzorde batek argitaratu zuen Gure etorkizun komuna izenburuko txostenak dioenez, garapen iraunkorra hurrengo belaunaldien beharrak asetzeko aukerak arriskuan jarri gabe, oraingo belaunaldien beharrak asetzen dituen garapena da. Txosten horren arabera, ingurumenarekin eta garapenarekin lotutako arazoak bereiztezinak dira. Itziar Eizagirre eta Amaia Lizarralderen ustez, nolanahi ere, garapentzat hartutako hazkundea bakarrik egongo litzateke justifikatuta munduko pobre guztien beharrak asetzera zuzenduta egonez gero, kontuan izanik, herrialde aberatsetan pobrezia poltsa handi-handiak daudela eta, herrialde pobreetan, badirela elite politiko eta ekonomikoetako talde boteretsuak, Iparreko jarrera xahutzailea erreproduzitzen dutenak.