Pedro Mari Otaño Barriola Zizurkilgo Errekalde baserrian jaio zen 1857ko hilbeltzaren 26an. 1891n Donostian ezkondu eta bertan jarri zen bizitzen. 1895ean idatzi zuen Zerbait liburua da bertsolari batek bizi zela argitaratutako lehenengoa. Hirutan joan zen Argentinara eta panpan artzain eta Buenos Airesen euskara irakasle aritu zen. Herriminaren minez, bertsootan hezurrak Euskal Herrian uzteko nahia adierazi bazuen ere, 1910eko lorailaren 5ean Argentinako Santa Fe probintziako Rosario hirian hil zen.

1) Euskal-Erriko lur maite artan

jaio nintzan baserriyan,

itzal aundiko intxaur arbol bat

dago gure atariyan;

aren ondotik iretan da noiznai

maldako gaztañariyan,

edo sagarrik onenak jaten

luberriko sagastiyan,

arbol tartian bizitu nintzan

gazte denbora guztiyan.



2) Denak utzi ta etorri nintzan,

lur au ikusi nai nuan!

Aritz tantaiak, pago lerdenak

nola ez izan goguan!

Oraiñ artzantzan Ameriketan

arrantxo baten onduan,

eguna pasa larrian eta

jiratzen naizen orduan,

nere begiyak gozatzen dira

aldameneko ombuan.



3) Ainbesteraño tristetutzen naiz

eremu zabal oietan,

arbolak, mendi eta errekak

falta diran zelaietan,

non etorri ta eseritzean

ombutzar onen zañetan,

edo igo ta osto tartian

bere adar bikañetan,

ene, amatxo! nik nola esan

zenbat gozatutzen detan!



4) Txabol ondoko ombu laztana,

maitatzen zaitut gogotik,

eta biyotza erdibitzen zait

joatian zure ondotik

nere burura ekartzen dezun

oroimen gozuagatik

zure itxura ikusi nai det,

ez dizut eskatzen frutik

ni emen bizi naizen artian,

arren, egon zaite zutik!



5) Nere lagunik maitatuena,

ombu laztana, zu zera,

argatik nator zure kolkora

ni malkuak isurtzera,

iduriturik naramazula

atariko intxaurpera...

Beti izango zaitut goguan,

bañan joan nai det ostera

Euskal-lurreko arbolpe artan

nere ezurrak uztera.



Bertsook 1900. urtean Buenos Airesko La Vasconia aldizkariaren 234 zenbakian argitaratu ziren lehenik.

San Millan Ahaide Nagusien leinua zen, Erdi Aroko gizartean hainbat pribilegio zituena. Ahaide Nagusiak babesa ematen zien bere menpekoei, hainbat zerbitzuren ordainetan. Leinu hau Oinaz zein Ganboatarren alde aritu zen, garaiaren arabera. Eta litekeena da Nafarroako mugan eskainitako zerbitzuengatik Gaztelako errege-erreginek eliza sari eman izana.



Horrela, San Millango elizaren eta familiaren artean harreman zuzena egon zen: eliza eta San Millango orube-etxea elkarrengandik oso hurbil daude eta eliza eraikitzeko dirua jarri zuten etxeko nagusiek. Gainera nagusiek elizaren jurisdikzio espiritualaren barruan zeuden baserrietako hamarrenak jasotzeko eskubidea zuten eta elizako nagusiak eurak zirenez, erretore kargua eurek aukeratzen zuten: Familiako urrutiko kideak eta harreman zuzena zeukatenak jartzen zituzten erretore, herriko erlijio-buru nagusia San Millandarren estrategiekin bat etortzea ziurtatuz.



Elizaren izena bera ere bitxia da, Gipuzkoako lau parrokia bakarrik eskaini baizaizkio San Millani. Eta eliza honek izan zuen garrantziaren erakusle da, bere izena hartu zuela 1350. urtean korriedoak ûalegia, eliza-zerga ordaintzeko bat egindako eliza multzoakû, Sanctus Milianus, alegia. Korriedo honetan ondoko herriak sartzen ziren: Anoeta, Hernialde, Irura, Amasa-Villabona, Alkiza, Larraul, Asteasu, Aduna, Sorabilla, Andoain, Urnieta, Astigarraga eta Zizurkil.