Argia astekaria webgunearen hasiera

PSCk eta CiUk egin dute bere jokaldia. Estatutu berriaren negoziazioa luzea izan da eta apurka joango dira agertzen denboran izan diren jarrera desberdinak, baina ez du egoera samurra uzten Kataluniako politikan. ERCk oso ondo erabaki beharko du zer egin, baina PSOEk eta CiUk egindako jokaldian baztertuta geratzen direla dirudi, baita azken orduan Estatutu berria onartuko balu ere. Egungo hiruko gobernua osatu aurretik berak proposatu zuen «nazio salbaziorako» gobernu zabala, jakinik PSC eta CiUk ez zutela halakorik onartuko. Bikote honek lotutakoen artean aritzera behartua dago orain, eta epe laburrera egungo hirukoa ere arriskuan egon liteke, ERCk bere hautesleriari eusteko zerbait egin beharrean baitago. CiU eta PSOEren arteko akordioa norainokoa den oraindik guztiz garbi ez badago ere, argitara eman diren informazioek urruti uzten dute iaz Kataluniako Legebiltzarrak onartu zuenetik.

Europako komunikabide ustez aurrerakoi asko modu bitxian ari dira ateratzen Evo Morales Boliviako lehendakariari buruzko berriak. Koloretako trikota goi mailako agerraldi instituzionaletan erabili izanari erridikulu kutsua ematen zaio; berdin Kondore Handia izendapen indigena egiten zaionean, eta argazkiekin bakarrik, ezer esan gabe, ukitu irrigarria ematen da aditzera. El Pais-ek, adibidez, «Caudillaje andino» modukoekin deskribatzen ditu Morales, Humala edo Chavezen kasuak.

BECeko azaleko korrontea da, ez ei du oztopatuko barne mailako korronte sendoa. Baina termometro funtzioa ere bete du. Azaleko korronte horretan bakoitza non dagoen adierazteko balio izan du. Ez da gutxi, batez ere barruko korronte hortaz ezer gutxi azaleratzen denean. Batasunak bere arriskua hartu zuen BECekoa horrela planteatuta, baina guztiz gaizki ere ez zaio atera, berriz ere Alderdien Legea eta errealitatearen arteko zanga erraldoia agertu duelako, zentralitatea eman diolako eta barne kohesioan beste urrats bat eman duelako. Prozesuaren hiru erpinek adierazi dute apustuarekin jarraitzekotan direla: sozialisten buruzagi desberdinen adierazpenek hori islatu dute; Ibarretxe eta Otegiren bilera ere nahiko adierazgarria izan da; eta Batasunak ere argi utzi du BECen eta elkarrizketa desberdinetan. Euskadi Irratian emandako elkarrizketa batean, gainera, datozen bi hilabeteetan gertakizun esanguratsuak izango direla iradoki du; beste iturri batzuek ere hala espero dutela adierazi dute.

Mendebaldea berriz garapen nuklearrera begira dagoenean, harrigarria da nola ukatzen dizkien garapenean dauden herrialdeei energia molde horrek dituen «onura» guztiak. Iraneko kasua da orain horren erakusle. Pentsatzekoa da Iranek bere teknologia nuklearra garatzen duenean, ikerketa militarra ere garatuko duela. Nuklearrean jaun eta jabe diren gainerakoak bezala seguruenik.

Santi Leone historialari nafarrak Nafarroako foruen historia aztertu du Los fueros de Navarra como lugar de la memoria bere lehen liburuan. Honen harira hilaren 22an Berrian emandako elkarrizketa batean, gaia lantzean Jaime Ignacio Del Burgoren gezur pare bat harrapatu dituela dio: «Haren esanetan Nafarroa beti espainiar zaletasunaren aldekoa izan da, eta hori esateko XVI. mendeko idazki batean oinarritzen da. Nik jatorriko iturria aurkitu nuen artxiboan, eta ohartu nintzen hispanitate hitzaren ordez kristautasun hitza jartzen zuela. Eta hori behin eta berriz erabili du Del Burgok».

Aspaldiko partez, 2006ko EAEko aurrekontuak sinatu ostean, PSE-EEk nolabait, Eusko Jaurlaritzarekin bat egin du. Rodolfo Aresek ez ditu euskal politikagintzan dauden zailtasunak ukatzen, baina aurreko etapa frentista gainditutzat jo du: «Joan direneko urteetan mundu nazionalistaren indar metaketarako joerak konfrontazioa eta blokeen politika areagotu zituen. Alabaina, uneon, EAJren gehiengoak eta Batasunaren hainbat sektorek etorkizuna eraikitzeko alderdien arteko zeharkako akordioak lortu behar ditugula ulertu dute. Hori da alderdi sozialistak beti defendatu duena. Ea gauza garen akordio transbertsalak lortzeko».

Bake eta normalizazio bidean, alderdien arteko mahaia osatzeko baldintzak izan ditugu hizpide: «ETA banda terroristak bere jarduera amaitutzat jo dezan edo mahaian eseriko direnek esan dezaten argi eta garbi uko egiten diotela terrorismo bidezko politikari. Baina hauek ez dira baldintzak, oinarrizko beharrak baizik, mahai baten inguruan esertzeko behar-beharrezkoak bere funtzionamendua bermatu ahal izateko».

Rodolfo Aresen esanetan «sozialistek Espainian gobernatzen dutenean, Euskadiri ondo doakio». Espainiako Gobernuaren presidente Rodriguez Zapaterok ETArekin bukatzeko eta euskal auzia konpontzeko Diputatuen Kongresuan bideratu eta onetsitako akordioa ipini digu adibidetzat.

Elkarrizketa Grande-Marlaska epaileak Batasunaren jardueraren etena bi urterako luzatzea eta BECeko ekitaldia debekatzea erabaki baino lehen burutu genuen.

Begi-bistakoa denez, Rodriguez Zapaterok nik -edo ni bezalakoek izan dezakegun- baino datu gehiago izango du. Berari dagokio-eta terrorismoaren aurkako borrokan lider edo aitzindari izatea, ETA banda terroristaren amaiera bilatzea Espainiako presidenteari dagokio. Datu objektiboak hilketarik ez izatea da eta bestelakoak ere bai. Adibidez, Frantziak, neurri handi batean, ETA neutralizatu du eta nazioarteko kolaborazioa egokia da. Bien bitartean gertakari mugarri bat izan zen: Madrilgo atentatua. Harrezkero, terrorismoaren arbuioa orain urte batzuk baino askoz handiagoa da gizartean baita mundu abertzalean ere. Itxura batez, ETA eta bere ingurua eztabaidatzen ari dira etorkizunari begira. Beraz, bidezkoa da 2006rako egoera hobeagoa iragartzea, zuhurtzia handiz betiere, jakina.

Ausardia handia da Espainiako Gobernuaren aldetik eta PSOEren aldetik orobat. PSOEk eta sozialistek hauteskunde programan Estatuaren sistema autonomikoaren sakoneko berrikuntza egiteko nahia azaldu genuen. Hau da, autonomien estatuak hobetu aldera eta hainbat nazionalitate historikok mantentzen dituzten aldarrikapenak bete ahal izateko. Hori da gure erronka.

Estatutu berria izango dela uste dut, akordioa izango da, guztiz sinestuta nago. Batetik, Kataluniako alderdiek ezin dute pasatzen utzi aukera historiko hau, eta bestetik, PSOE senperrenak eta bi egiteko prest dago hori horrela izan dadin. Ez da zeregin erraza, noski.

Tira, badaude beste batzuk ere. Nazio terminoa ebaztea zaila da, eta ziur aski ez da Estatutuaren artikulazio berrian bilduko. Baina baliteke sarreran aipatzea, lan horretan ari dira alderdiak.

Dirudienez gai garrantzizkoa da, baita transferentzien errebindikazioak ere. Baina finean, elkarrizketaren bidez Estatutuaren erreforma egin daitekeela baieztatuko da, eta PPk dioenaren aurka, Espainia zatitzetik urrun, erreforma honek Espainiaren dibertsioa indartuko du, baita seguritatea eta egonkortasuna luzarorako bermatuko ere.

Katalunian, Euskadin nahiz Galizian badaude pertenentzia sentimendu ugari eta denak dira errespetagarriak. Kontua hauxe da: pertenentzia bikoitza ditugunon -edo bestelako pertenentzia ñabardurak dituztenen- artean elkarbizitza egonkortzeko formulak eta moduak bilatzea. Euskadiko gizartea oso dibertsoa da eta akordioak lortu behar ditugu elkarrekin bizitzeko eta erabakitzeko. Sozialistentzat eginbidea Espainia eta Europaren markoan dago, orain arte garatuz joan garen ildoan. Niretzat, ez dago etorkizun ekonomikorik, modernorik ez ongizaterik, marko horretatik kanpo. Estatuaren erreforma bidean, autonomietan erabakitzen denaren ostean, oinarrizkoa da Diputatuen Kongresuaren ebazpena, herritarren subiranotasuna ere han baitago, ondoren, erreferendum bidez baieztatu behar dena, betiere joko-arauen eta Konstituzioaren barnean, bai dagoen bezala edota berau berritzen bada ere, Konstituzioa berritu daiteke-eta.

Sektore batzuentzako horrela dela ematen du, baina sektore horiek hain juxtu ez zuten berau onartu. Konstituzio honek elkarbizitza egonkortu eta ziurtatu du Espainian. Abian jarri ditu autonomiak eta berauen autogobernuak. Konstituzioa berritu daiteke, baina horretarako ezarritako bideak urratu behar dira, Konstituzioak berak ezarriak. Alderdi sozialistan -datozen hauteskundeei begira- hainbat proposamen lantzen ari gara Konstituzioaren zenbait aspektu berritzeko, betiere, logikoa denez, egoki usten dugun unean egiteko.

Akordioa garrantzizkoa eta pozik egotekoa da, besteak beste, etapa berri baten abiapuntua delako. Baina horrek ez du esan nahi alderdi sozialista Eusko Jaurlaritzan sartzeko bidea urratzen ari denik. Ez da behin-behineko helburua guretzat. Helburua gizartearen arazoak konpontzea da, hori baita gobernu alternatiba indartzeko modu eraginkorrena.

Eusko Jaurlaritzan egoteko gure jomuga herritar gehiengoaren babesa lortzea da, lehendakaria sozialista izaki. Alternantzia baskista hori nahi duen jende askorekin lanean ari gara. Orain hartu dugun bidetik Ibarretxeren eta hirukoaren alternatiba lortuko dugulakoan nago, izan ere, alderdi baten proiektua baino herri proiektua da gurea, Euskadin gero eta jende gehiagok gura du alternantzia hori, EAJren alternantzia funtsean.

Guk Euskadin ere Kataluniako antzeko formula gauzatzea nahiko genuke. Garrantzizkoena ordea herritarrek botoa ematea da, eta ez bakarrik orain arte botoa eman digutenen konfiantza berresteko, beste herritar askoren botoa ere lortu nahi dugu. Gero eta jende gehiagok ikusten gaitu Jaurlaritzan, herritar guztientzat «herria» egingo duen gobernua izango baita gurea, autogobernua garatuko duen alderdia, Espainian eta Europan integratua, horrexek bermatzen baitu gizarte honen geroa, gainerako politikek, independentzia aldarrikatzen duten proiektuek, gatazka eta ziurtasun eza baino ez dituzte ekartzen.

Tranpa pixka bat egin zuen.

Bada, Legebiltzarraren babesa du, baina ahaztu zuen esatea Espainiako Diputatuen Kongresuaren gehiengoak plana atzera bota zuela, areago Ibarretxek ez zuen esan plebiszito moduan planteatu zituen azken hauteskunde autonomikoetan euskal gizarteak bere planari ezetza eman ziola. Ibarretxe Planak bere unea eta ibilbidea bete zituen, kito. Haatik, guk ez diogu nazionalismoari bere jomugak bertan behera utz ditzan eskatzen, jomugak beste proposamenen bitartez bidera ditzala baizik, konfrontazio bidea agortuta dago-eta.

Erabakitzeko esparrua ere euskaldunok ezarri duguna da. Gure autogobernuaren edozein marko-juridikoren erreformak Eusko Legebiltzarreko gehiengoaren akordioa behar du, baina baita Gorte Nagusien erabakiaren errespetua ere.

Kataluniako alderdi guztiek normaltasun demokratiko osoz eta joko arauen errespetuarekin lortutako akordioa negoziatzen ari da Gorte Nagusietan.

Tira, PPrekin izan ezik.

Gu bide horretan ari gara lanean, jarrerak ixten ez badira Euskadin adostasun zabala lortu daiteke, Gorte Nagusietan berretsi ondoren, erreferendumean baieztatu ahal izateko. Eta gutxienez, Gernikako Estatutuak izan zuen babesa edo are handiagoa izan dezan. Hori da bidea.

Batasuna hauteskunde horietan egotea edo ez, bere esku dago. Bi modutan egon daiteke: edo biolentzia terrorista desagertu delako edo ez duelako terrorismoa babesten eta politika egin nahi duela argi eta garbi adierazten duelako.

Ez dut uste. Hor daude Aralar, EA edo EHAK. Beren helburuak independentistak dira, legeak eskatzen duena bete dute eta baldintza berberetan lehiatu dira. Guretzat gatazka nagusia ETA erakunde terroristaren existentzia da. Gainerako gatazkak eta ezberdintasunak eztabaidatu daitezke, bideak eta moduak badaude, demokraziaren bideak, Europako beste herrialde demokratikoetan bezala.

Justiziak erabaki behar du ekitaldia egin daitekeen edo ez, hori da funtsezkoa, nire iritziak ez du garrantzirik.

Batasunaren asmoei buruz ideia ñimiñorik ere ez dut. Baina, datu objektiboak kontuan hartuta hauxe da dakidana: Anoetako Proposamenean iragarritako hainbat pauso ez dira eman. Nik ez dut espekulatu nahi Batasunak esango edo esan dezakeenari buruz, denborak esango du Batasunak zer dioen. Nahiko nuke bai, denok desiratzen dugun behin betiko erabakia hartzea, hau da, politika egin nahi duela demokraziaren bidean.

Alderdi Sozialistak ez du inolako lerro irekia Batasunarekin, badaezpada ere berretsi egiten dut.

Nik dakidala ez. Horren atzean PPren politika zikina dago, PPk politikaren lohikeria bilatzen du, den-dena nahasi eta politikaren erabilpena egiten du. PPk PSE-EE eta PSOE akabatzeko helburuz gezurrak sakatzen ditu. PPk ez daki garaiak eskatzen duen mailan egoten. Oposizioko alderdi nagusiak Gobernua lagundu beharko luke terrorismoaren aurkako borrokan, guk PPko Gobernua lagundu genuen bezala. Orduan gure gustuko eta gureak ez ziren erabaki politikoak hartu ziren, baina, guk PPren politika errespetuz eta zuhurtziaz babestu genuen. PPk terrorismoaren aurkako politika baliatzen du PSOE Espainiako Gobernutik botatzeko. Herritarrek, hala ere, badakite bereizten PSOEren eta PPren nahiak eta helburuak.

Automozioa garrantzizko sektorea da Euskal Herrian, enpleguari dagokionez: 284 enpresa hartzen ditu, eta 43.706 laguni ematen die lana. Kontuak kontu, arazo larriak izan ditzake hurrengo hiru urteetan, baldin berehala erabaki zehatzak hartzen ez badira Europako Ekialdeko eta Asiako herrialdeen konpetentziari, multinazionalak deslokalizatzeko arriskuari eta enpresen sakabanaketari aurre egiteko. Orain, egoerak horretaratuta, enpresak kontzentratzeko prozesua defendatzen da, eta orobat elektronikako arloa indartuz produkzioko sistema berritzekoa. Lan-ildo horiek ageri dira Ibilgailuetako Osagaien Industrien Euskadiko Kluster Taldeak (ACICAEk) prestatu duen 2005-2010 plan estrategikoan. Egitamu hori sektoreko enpresa gehien hartzen duen EAEko automozioko sektoreari begira landua da, baina, ez da dudarik, Nafarroako egoera ere ispilatzen du, nahiz eta Nafarroak EAEk baino arlo horretako enpresa gutxiago izan.

Egia da, halaz guztiz, plan horren ondorioetan, ohartarazten eta ñabartzen dela egungo egunean ona dela sektorearen osasuna eta hurrengo hiru urteetan ere gora egingo duela. Segidan, ordea, plana egin dutenek diote neurriak berehala hartzen ez badira, arazo larriak etorriko direla epe ertainean.

ACICAEn, bi norabidetan ari dira lanean, Europako Batasuneko herrialde kidetu berrien konkurrentziari eta Txinakoari aurre egiteko: batetik, enpresen arteko kolaborazioa indartzen dihardute, tamainaz haz daitezen, eta, bestetik, sektorearen berrikuntza bultzatzen. ACICAEko arduradunen iritziz, enpresen tamaina funtsezkoa da, eta ibilgailuen euskal industria atomizatuegia dago. Horregatik, enpresek proiektuak elkarbanatu ditzaten ahalegintzen ari dira, eta, oroz gainetik, enpresak kontzentratzeko formulak aurkitzen, tamaina handiagoko enpresak osa daitezen.

Berrikuntzaren arloan, berriz, ACICAEk teknologia eta gestioa eraberritu nahi ditu. Ildo horretan, planak dio euskal enpresek gaina hartu behar dutela elektronikaren arloan, zeren esparru horrek hazkunderako potentzial handia erakusten du ibilgailuen industrian. ACICAEk, transformazio horretan laguntzeko asmoz, GIAIAko elektronikako departamentuarekin akordioak erdiesteko ahaleginean dihardu.

43.000 enplegutik gora, bestetik
Bi kontu hauek ezaugarritzen dute euskal automozioa: batetik, enpresen ugaritasunak, 284 baitira guztira; bestetik, berriz, enplegu-kopuruak: 43.000 baino gehiago EAEn. 2004an, 2003an baino %11 gehiago fakturatu zen sektorean: 8.111 milioi euro, alegia, Espainiako Estatuan sektoreak fakturatu zuenaren %28,19. Aitortu behar da enpresa domestikoek eta kautxuaren arloko multinazionalek -Michelinek eta Bridgestone Firestonek-, batzuek nahiz besteek, lortu zituztela 2003an baino irabazi hobeak. 2004ko ekitaldian, enpresa domestikoek 5.200 milioi eurotik gora fakturatu zituzten; multinazionalak, berriz, ia 2.900 milioi eurora iritsi ziren.

Salmenten merkatuari dagokionez, honakoa da banaketa: %7,4 saldu zen EAEn, %26,8 Espainiako Estatuan, %59,6 Europan eta %6,2 munduko gainerakoan. Datuek erakusten duten moduan, handia da euskal enpresen esportatzeko joera. Urterik urte irabazi dute kanpoko merkatuko kuota, eta lehen mailako enpresa esportatzaile bilakatu dira munduko rankingean.