Etxeko literaturaren oinatzak bildu nahi zituzten Iñigo Aranbarrik eta Jose Luis Otamendik, baina baita nola, zergatik, zerk eta nork bultzatuta idatzi izan ziren horiek. Eta Azpeitia eta Azkoitiko literaturaren historia soziala egitera prestatu ziren, hangoek idatzi izan dutena eta hangoaz idatzia izan dena agertuz Loiolarik ez balitz liburuan. Mendeetako kultur ahalegin baten kontakizuna da. Loiolak, inguruko bizimodua ez ezik, hango kultura ere goitik behera baldintzatu duela diote egileek; itzal beltzeko irentzaile orain, horrexegatik ernegarri hurrengoan izan dela. Trento ondorengo giro hertsiak itotako bailara izan omen da eurena, jauntxoen aristokrazia trinko batek luzaroan albain motzean lotutakoa, baina halere literatur altxor oparoa mamitu duena.

Urtero bezala Zarauzko Udalak kaleratu du Salbatore Mitxelena literatur lehiaketako azken ekitaldian irabazle suertatu ziren idazle gaztetxoen ipuinak eta olerkiak biltzen dituen liburua. 2004an, mailaketa aldatu egin zuten, txikienek ere saria lortzeko aukera izan zezaten. Hona hemen ipuinetan lehendabiziko saria eskuratutako lanak. 8 urteko Ander Buenetxearen Baleen istorioa; 9 urteko Bittor Aldabaldetrekuren Zorritxo bidaiaria; B mailako Julen Ucinen Handik hona; C mailako Iñigo Arinen Ilargiaren azpian; 14 urteko Garazi Eizagirreren Noiz arte? eta E mailako Garazi Urretabizkaiaren 500 metro. Poesian, berriz, Telmo Azkue, Zuriñe Irastorza, Aitor Etxeberria eta Alain Mendizabalen olerkiak izan ziren txapeldun.

Mikrofonoak eta bafleak erabil daitezkeela matxinadarako deia zabaltzeko ohartarazten du Paddy Rekaldek The Clash musika taldearen nondik norakoak eta kaleratu zituen diskoen berri ematen duen lanean, euren hainbat letra euskaratuak eskainiz batera. Zer giro sozioekonomikoan sortu zen 70eko hamarkadan Londresen punk mugimendua eta The Clash bera ere azaldu, eta punk mugimendua errotu eta bide berriak ûpunky-reggae-rockÆnÆroll party huraû jorratzea lortu zuen taldearen bereizgarriak aipatu ditu Paddy Rekaldek. Azpimarratu du The Clashekoek argi zeukatela borroka guztiek iturri beretik edaten dutela, sama zapaltzen dizun bota hori jabe bakarrarena dela, eta honi gitarren erasoa zuzen dakiokeela edozein eszenatokitatik, testu sendo eta dantzan jarriko zaituen doinua lagun.

Bizkaia eta Gipuzkoako Foru Aldundien laguntzaz plazaratua izan da Bitoriano Gandiagaren poema argitaragabeez osatutako lau liburukien kaxa. Gaika sailkatua dago. Biziminez izenburukoan, bizitza, denbora eta heriotzaren gainekoak agertzen dira. Izadiminezen egunaren atalak, urtaroak eta naturaren elementuei buruz poetak zioena. Euskalminez-en berriz, Euskal Herriak eta euskarak sortzen zizkioten kezkak. Eta Jainkominezen Bitoriano Gandiagak aitortutako bizikizun eta arazo erlijiosoak. Liburuki hauetako bakoitza aditu batek prestatu du: Biziminez Sebastian García Trujillok; Izadiminez Iñaki Sarriugartek; Euskalminez Paulo Agirrebaltzategik, eta Jainkominez Patxi Ezkiagak.

Urteko harpidetza 12 eurotan duen Karmel aldizkariaren azken zenbakiak bataio izena Jose Sotero Urionaguena Garro eta erlijio izena Aita Rafael San Jose izan zituen gizonak Larreako priore bezala, gerra garaian, bizi izandakoaz idatzirik utzi zuen lekukotza eskaintzen du: Gerra zibila eta Larreako karmeldarrak izenburuko eskuizkribua. Bide batez, 36ko Gerraren ondorioz Larrea, Begoña, Langraitz eta Karmonako espetxeetan egon behar izan zuen karmeldar honen biografia ere ageri da bertan.

Erraietan egosiriko poemaz osatu du Karlos Linazasorok Denbora alea, Pamiela argitaletxearen eskutik plazaratu duen bere azken olerki bilduma. Denborari buruzko hausnarketa eskaintzen du poeta tolosarrak, bizitzak orain arte zer eman dion eta baita zer kendu dion ere agertzen baitu zintzoki. Poetaren irudiz, batzuetan denbora aleka pasatzen da, tantaka-tantaka, eta beste batzuetan, berriz, denboraleak izaten dira norberaren bizitzan, uholdeak eta garai txarrak. Bistan da, bigarrenak gertatzen direnean, une horiek lehenbailehen desagertzeko gogoz lehertzen egon ohi gara guztiok, bai eta Karlos Linazasoro ere. Dena den, egun berriari sarraila irekitzeko eskatzen digu poetak, oinazea beti bezpera balitz bezala argi bakarrari musuka ekiteko Beti da orain hiltzeko, gogoratuko du gero, eta ahanztura behar duela bizitzeko. Nolanahi ere, ez du karitaterik nahi, ez beste bizi bat, eskupekoa. Bakardade jendetsuan bizi dela dio, eta nekaturik dagoela arbola jainkotuen altzoan. Nire gauzekin bakarrik nahi dut egon gaur aldarrikatuko du batean, nahiz eta ez dakien zergatik izan behar duen gaur: bihar ere hementxe izango bainaiz/ nire gauzekin, nire logabeziarekin,/ nire tristura atzerritarra-rekin.