Argia astekaria webgunearen hasiera

Oteizatarra zen Lakoizketa botanikariak zioen Populus tremula zuhaitzak, lertxun hegalariaren tankerako harro-punttuarekin basoan kide dituenen artean garaiago azaltzeko joeragatik duela lertxuna izena. Egia da lertxunaren harro-punttuarena. Non den adierazizalea da, behinik behin. Urte guztian.

Etxepeko txerri eta ahardien sarobean bistan dut lertxundia, orain ere ur-gaineko bitsetan, urte osorako nahiko lukeen negu aurreko urrezko soinekoa jantzita. Berandu erantziko du, inguruko zuhaitzak dagoeneko soilduta, urrutiko mendi-magaletako palkoetan ere inbiria hartzitu dadin. Gero negu-neguan dotore agertuko da soinekorik gabeko manikia, lirain askoa, azala perla kolore distiratsu, urkiarekin deman, zein baino zein! Jantzi, jantzi udaberrian jantziko da lertxuna, urrezko soinekoaren egun gutxiak arteraino. Kutxa edo eskapoletatik, nondik aterako duen ez dakit, baina datorren udaberri-uda-udazken denboraldirako zein soineko aukeratuko duen, baietz asmatu! Nola egin ohi da soineko bat deigarri? Dena dela, pailleta distiratsuak erantsita. Txorten mehe luzea duen ezkata zintzilikarioa da lertxunaren hostoa. Manikia pasarelako «modelo» bihurtu eta pailletak mugituz dir-dir egiten duen antza, haizeak distiratsu jartzen du lertxundia. Urte osoan nabarmen.

Adineko pertsonek botikak gehiegi, edo behar ez bezala erabiltzeak ekartzen du, urtero, ospitaleratutako adineko pertsonen %5-25 bitartean. Proportzioa gutxitzea eta adineko pertsonek dituzten tratamenduen eraginkortasun terapeutikoa hobetzen laguntzea dira Donostian egindako ikastaroaren helburu nagusiak. Nafarroako Unibertsitateko Farmazia fakultateak antolatu, eta Gipuzkoako Farmazialarien Elkargoak eta Matia Fundazioak lankidetzan eman duten ikastaroan 25 botikari trebatu dira, botiken erabilera egokia indartu eta sustatzeko asmotan.

Asko dira tratamendu jakin bat behar bezala ez betetzea ekar dezaketen arrazoiak. Horrela adierazi zuten, bederen, ikastaroaren aurkezpenean Matia Fundazioko Isabel Genua eta Nafarroako Unibertsitateko Berta Lasheras irakasleek. Bi adituak bat etorri ziren adineko pertsonek arreta berezia eta espezializatua behar dutela adieraztean. Izan ere, Genua doktorearen iritziz, "diagnostikoaren unetik beretik, adineko pertsonak dituen ezaugarriak ez dira pertsona helduak dituenaren antzekoak", eta desberdintasun horiek oso kontuan hartu behar dira botikak errezetatzeko orduan, zahartze-prozesuak gorputzean eragiten dituen aldaketen ondorioz, botiken eragina eta organismoaren erantzuna ez baitira sarritan medikuak espero dituenak. Botikak merkaturatu aurretik, ikerketa ugari egiten dira gizakietan, baina zenbait kasutan "saiakuntza kliniko horietan ez dira adineko pertsonak sartzen, eta horregatik, erabiltzen diren dosiak ez daude balidatuak adin-tarte horretan" azaldu zuen Genuak. Dosiak, beraz, modu indibidualizatuan kalkulatu behar dira beti. Bestalde, 75 urtetik aurrera, pertsonek patologia asko edukitzen dituzte, eta botika askok adineko pertsonetan sorrarazten dituzten ondorioak zahartze-prozesuarekin nahasten dira. Kontrako erreakzioak ere modu diferentean ager daitezke. Eta ez da ahaztu behar adinean aurrera doazen pertsonek zailtasunak eduki ditzaketela medikuak agindutako tratamenduak ulertu eta behar bezala jarraitzeko.

CDak edo DVDak dira gizartean gehien zabaldu diren datu-gordailuak, baina AEBetako InPhase Technologies enpresak 2006. urtearen amaierarako memoria holografikoa iragarri du.

Holografia memoria gisa erabiltzeko ideia 60ko hamarkadakoa da, baina ez zen 90eko hamarkada arte ikertzen hasi eta horren arrazoia da, ordura arte ezagunak ziren memoria bide gehienen mugak ezagunak zirelakoan zeudela.

Teorian, bederen, memoria holografikoak egungo marka guztiak apur ditzake: adibidez, DVDak baino 60 aldiz datu gehiago gorde dezake, eta datuak gordetzeko abiadura 10 aldiz handiagoa izan daiteke.

CD eta DVDtan datuak bi dimentsiotan gordetzen diren bitartean, holografiaren bidez hiru dimentsiotan gorde daitezke. Gainera informazioa ez da zulo edo ez-zulo bezala gordetzen, baizik kristal fotosentikorrean kokatzen da. Diskoko idazketa elkar gurutzatzen duten bi laser bidez gauzatzen da, horrela kristalean nolabait esatearren marka bat sortzen da. Informazioa irakurtzeko nahikoa da argi-izpi baten bidez informazioa dagoen lekua argiztatzea eta argi-izpiaren inklinazioa aldatuz gero leku berean informazio desberdina irakur daiteke.

Une honetako fabrikazio-kostuak oso handiak dira eta datorren urtean merkaturatuko den produktua oso zaila izango da publiko zabalarengana ailegatzea; beraz, lehen erosleak erakunde handiak izatea espero da, hauek baitute beharra eta dirua. Fabrikazioa merkatu ahala gure etxeetara ailegatzeko bidea egingo du, baina oraingoz bizpahiru urte igaroko direla uste da.

Orain 150 urte Archaeoptéryx deiturikoa aurkitu zenetik, ikerlariak txoria ala dinosaurua ote den eztabaidatzen ari dira. Batzuentzat munduan sortutako lehen txoria izan zen, baina besteentzat dinosauru bat baino ez da. Joan den astean Science aldizkarian orain arte topatutako 10. alearen berri ematen da eta ikerlarien iritzian 10. ale horrek antz handiagoa omen du dinosauruekin, txoriekin baino.

Alemanian topatutako aleak oin bateko tamaina du eta orain arte topatutakoen artean hoberen zaindutakoa da, beraz, ikerketetan gauzak garbiago ikusteko aukera izan da.

Baieztapen hau egin ahal izateko hanketako hatzen itxuran eta ezaugarrietan oinarritu dira ikerlariak eta hau dela eta, zuhaitzetan baino lurrean bizitzeko ezaugarri aproposagoak zituela uste da.

Beraz, badirudi munduko txorien zerrendan lehena izan zenak ezezaguna izaten segituko duela.