Hauteskundeen ondoren garai politiko berri bat irudikatu da. Zer animorekin heltzen dio lehendakariak garai honi?
Euskadiko Erkidegoaren Estatutu Politikoa [Ibarretxe Plana] alboratua geratu bide da. Etorkizunean zertarako balio behar du ekimen horrek?
Onartutako erreforma horretatik zer jorra daiteke PSE-EEk onartzeko modukoa?
Zure abizenaz ezagutzen den plana EAJ-EAren ardatza izan zen hauteskundeetan eta koalizioak ez zituen emaitza onak lortu. Ba al duzu halako porrot sentipenik?
Baina Estatutuaren erreforma hauteskundeen ardatz gisa aurkeztu eta esperotako emaitzak ez lortzeko zerbaitetan egingo zen akats.
Zapateroren jarrera ospetsuaz asko hitz egin izan da, baina indarrez ikusten al duzu halako prozesu batek eskatzen dituen oztopo guztiak gainditzeko?
Kongresuak ETArekin hitz egiteko emandako baimena garrantzi handikotzat jo zen.
Alderdien mahaia dela eta, Ramon Jauregik iradoki du halakorik ez dela behar eta prozesua Eusko Legebiltzarrean eraman behar dela.
«Erabakitzeko eskubidea eta paktatzeko beharra» diozu. Erabaki zer eta nork? Negoziatu zer eta noraino?
Estatutuaren erreformatik behera, beraz, ezin da jo.
Negoziatzeko behar horrek izan dezake beto ahalmenik bere baitan, zeren eta bi parte baldin badira, batek negoziatu nahi ez badu betoa jartzen ari da.
Jende asko ari da pairatzen gatazka bortitzaren ondorioak: ETAren mehatxupean daudenak, presoen eskubideak zapaltzen dira, hauen senideen egoeraŕ Keinuen ordua da.
Xabier Arzalluzek dio zu lehendakari zaren bitartean bera lasai dagoela.
Bigarren aldea ere badu Arzalluzen esaldiak. EAJko egungo zuzendaritzarekiko mesfidantza iradokitzen du.
Munduaz aritzean garapen sostengarriaz aritu zara, baina hau oso kontzeptu malgua da eta erabiltzen da proiektu askori modu duinean ateak zabaltzeko. Euskal Herrira etorrita, hastekoak dira abiadura handiko trenaren lanak eta jende askok pentsatuko du: "Lehendakaria ari da sostengarritasunaz, baina horrek ez dirudi oso sostengarria".
Hori informazio falta da. Abiadura handiko trena oso garrantzitsua da garapen iraunkorra lortu eta egunero milaka kamioi gure errepideetatik kanpo jartzeko. Bene-benetan, proiektu hori oso garrantzitsua da gizarte orekatua eta garapen sostengarria bultzatzeko.
Luze joko luke horren gainean aritzeak, beraz, bi xehetasun besterik ez: AHTk auto gutxi aterako ditu errepideetatik eta kamioiak milaka batzuk atera ditzake, baina Euskadi-Akitania plataforma logistikoak erakarrita, beste milaka etor daitezke euskal errepideetara.
Une honetan errepideak ia itota daude eta kamioiak errepideetatik ateratzeko ezinbestekoa da garraio publikoa erabiltzea. Kiotoko konpromisoa betetzeko funtsezkoa da garraio politikan neurriak hartzea, eta horretarako trena ezinbestekoa.
Trena bai, zalantza barik, baina abiadura handiko trena izan behar du ezinbestean?
Hemen egingo den trena ez da 300 km/h-ko abiaduran joango, berez prestakuntza bereziko trena izango da, 200 km/h-ko abiadura edo txikiagoa izango duena, pertsonak eta merkantziak eramateko egokitua. Euskal gizartearen ongizateari eusteko ezinbestekoa da proiektu hau.
Globalizazioa gero eta hedatuago, liberalismoa gero eta basatiago. Munduaren zati txiki bat gero eta aberatsago, beste zati handi bat gero eta txiroago. Ez dirudi hori denik garapen eredurik egokiena, baina hori da etengabe handitzen ari dena.
Alde batetik mundua injustua da eta hori aldatzeko lan egin behar dugu. Pobreziaz gain, gainera, ezin dira arazo politikoak gerraren bidez konpondu, hori ezinezkoa da. Badira borrokatu behar ditugun bi esamolde. Bata Munduko Bankuaren esaera zaharra da: "Zer axola du pertsonak gaizki izatea ekonomia ondo badoa"; bestea da "bakea nahi baduzu, gerra egin ezazu". Hori ikusi dugu Irakeko gerrarekin, gerra eta indarrarekin konpontzen direla arazoak eta hori ezinezkoa da.
Ekonomia eta merkataritzari dagokionez berdin. Mundu honetan 6.000 milioi pertsona bizi gara eta horietatik 4.500 milioi eguneko bi dolar edo gutxiagorekin bizi dira. Gu ez gara horien artean, eta eredu hori sostengaezina da.
Ekonomiaren hazkundea molde honetan egiten bada datozen belaunaldiek jai izango dute mundu honekin, edo oso egoera kaskarrean biziko dira.
Horregatik garapenak aurpegia eta begiak izan behar ditu, hau da, garapen humanoa izan behar du. Horregatik gu kontzeptu berri baten militante gara: garapen sostengarriaren militanteak gara. Gurea herri txiki bat izan arren, guk asko egin dezakegu mundu injustu hau aldatzeko. Hori da nire jarrera. Gaur egun funtsezko lau kontzepturen aldeko borroka egin behar da: garapen sostengarria, emakume eta gizonen arteko berdintasuna, pobreziaren aurkako borroka eta identitatea. Ez da egia mundu globalizatu honetan denok ingelesez edo gazteleraz egin behar dugunik, bakoitzak duen nortasuna defenditu behar dugu. Posible da kultura unibertsala onartzea, baina hor gure ekarpena eginez.
Irakeko gerra aipatu duzu lehentxeago. Jende askori ematen dio beldurra Bushen diskurtsoak. Zuri?
Bere garaian Kofi Anani bidali genion gutun bat esanez, Aznarrek gerra sostengatzen bazuen ere, euskal gizartea ez zegoela ados erabaki horrekin. XXI. mendean ezin da nazioarteko orden berria gudaz eta indarkeriaz eratu.
Euskaldun berri bati baino gehiagori entzun izan diot euskaraz bizitzeak -ez euskara ikasteak bakarrik- inguratzen duenarekiko pertzepzioa aldatzen duela. Gertatu al zaizu zuri halakorik?
Ez dakit, hori bakoitzak bere modura biziko du. Nire eskarmentua euskararekin mundiala izan da, oso polita.
Hain zaila da euskara ikastea?
Ez naiz objektiboa horretan. Zerbait egiteko maitasuna klabea da eta nik maite dut euskara. Niretzat ez da zaila izan. Nire bizitzaren lehenengo zatian ezinezkoa izan zen euskaraz hitz egitea: etxean, eskolan, institutuan, unibertsitatean... beti erdaraz aritu nintzen. Unibertsitateko azken kurtsoan bost ikaslek Euskalduntzen 1 liburu haietako batekin ekin genion sekulako ilusioarekin, baina enpresa munduan hasi eta ez nuen aurrerapenik izan. Gero berrogeitaka urterekin heldu nion berriz eta hasieran pentsatzen nuen adin horrekin ezin izango nuela beste hizkuntza bat ikasi. Jakina, konturatu naiz ez dela horrela eta klabea maitasuna dela...
Maitasuna eta kargua?
Ez, maitasuna da klabea. Karguan hasi aurretik hasi nintzen euskara berriz ikasten. Bestetik, niretzat ezinezkoa zen edo oso zaila lehendakari izatea eta euskaraz ez jakitea. Lehendakari izateko garrantzitsua da euskara, baina niretzat politena eta garrantzitsuena euskara familian erabiltzea izan da. Alaba nagusiak 20 urte ditu dagoeneko eta lehenengo 16-17 urteetan gazteleraz hitz egin dugu eta azken urtetan euskaraz. Badakizu zer den hori niretzat! Sentimenduez ere euskaraz hitz egiten dugu jada eta hori sekulako aldaketa kulturala da. Euskaraz bizitzea izan da nire bizitzan izan dudan gauzarik politena edo politenetakoa.
Gernikako Estatutuak baditu 25 urte jada eta, hala ere, oraindik badira gauza harrigarriak euskararen eremuan. Eusko Legebiltzarrera sarri joan naiz elkarrizketak-eta egitera, eta askotan lehen kontaktua duzun pertsona, sarrerako ertzaina, erdaraz zuzentzen da zuregana. Gaur Lehendakaritzara sartu naizenean ere berdin gertatu zait. Sinbolikoki gogorra da.
Asko egin dugu, baina egia da, asko daukagu egiteko eta bidea luzea da. Baina duela 30 urte geneukan egoerak eta egungoak ez dute zerikusirik, zorionez.
Bai, zalantza barik, baina esaten ari naizena da ea horren leku sinbolikoetan kontu gehiago ez ote litzatekeen izan behar.
Segurtasun kontuetan ez dakit, baina Lehendakaritzan euskaraz bizi gara neurri handi batean eta Gobernuan eta sailburu batzuen artean euskaraz hitz egiten dugu. Nik hemen euskaraz hitz egiten dut egun osoan eta zuk ere ez duzu izango inolako zailtasunik hemen euskaraz hitz egiteko.
Euskararen itzalen artean da erabileran aurreratzeko dagoen zailtasuna. Erabileraren sustapenean oinarrituko da datozen urteetako erronka. Prest al da Jaurlaritza jauzi handi horri behar bezala ekiteko, aurrekontu, eredugarritasun, elkarlan eta abar luzean?
Euskararen Aholku Batzordean egina dago hausnarketa hori. Argi dugu helburua euskara kaleratzea dela. Duela 25 urte kopuruaren apustua egin zen, trantsizio garaiko elebitasun kopurua oso txikia baitzen -%13-14- eta oraingoa %33-34koa da. Orain helburu kualitatiboak ditugu: batetik, kalean, kirolean, lanean, administrazio publikoanŕ denean erabiltzea; bestetik, kalitatean eragitea.
© 2008-2011 Argia.com - Komunikazio Biziagoa
Pertsonaia 
