Argia astekaria webgunearen hasiera

Griot artista jendeari esaten zaio Afrika Beltzeko herrialde batzuetan. Musikariak, dantzariak, ipuin-kontalariak, hizlariak, barre eragileak dira griotak. Eta Burkina Fasora egin nuen bidaian horietariko askotxo ezagutu nituen, beste era askotako jendearekin batera. Liburuko kapitulu gehien-gehienek topatutako pertsona interesgarrienen izena daramate, eta barruan euron istorio hunkigarri, triste nahiz alaia dakarte.

Liburuaren planteamendua aldatu da. Tubabun eta beste liburu batzuetan bidaiak berak garrantzi handia zeukan. Grioten, ostera, bidaian zehar topatutako pertsonak eurak dira protagonista, nor bere izenarekin, bere istoriotxo interesgarriarekin, eta bizitzaren aurrean daukan ikuspegiarekin.

Borondate onez, munduko bazter guztietan molda zaitezke aurrera jarraitzeko, jan eta lo egiteko. Baina jendearen ilusioak, penak, kezkak... ezagutzeko derrigorra da hizkuntza. Eta alde horretatik zorionekoa izan naiz nire azken bidaia honetan, frantsesez nahiko ondo moldatzen naizelako eta Burkina Fason jende gehienak dakielako, bertako hizkuntza ofiziala baita. Horri esker, nik uste, liburua bera ere interesgarriago gertatzen da, zeren idazlearen hausnarketa agian aspergarriei lekua kendu eta egiazko pertsonen istoriei eman zaie.

Mikel Uribetxeberria: Bai, iraun daiteke 20 urtez, frogatuta dago 20 urtetik gora eman dituen jende asko dagoela. Gainera normalean horiek izaten dira onenak. Mundu gogorra delako ikusten da gazte asko. Asko erretzen duen lana da hau eta gogor eta asko lan egiteko prest egon behar da.

M. U.: Lana polita da, baina konpromiso handia eskatzen du, konstantzia behar da eta presio asko jasan behar da. Sormen arloan lan egitea gustukoa baduzu, oso lan ona da, baina ahalegin handia eskatzen du. Adinean gora egiten duzunean, bikotekidea eta umeak izan nahi dituzunean, edo etxe propio batà erabaki behar duzu zer nahi duzun gehiago: bizi tza pertsonala edo zure lana.

M. U.: Bakoitzak nahi adina gogorra da. Publizitatean, kirolean, ingeniarien arteanà gauza bera gertatzen da. Goian egon nahi izanez gero, erabat lotu behar zatzaizkio. Eta horrek zera esan nahi du: beste gauza askori uko egitea. Guri asko gustatzen zaigu, hala ez balitz beste lanbide bat hartuko genuke.

Mikel Aguado: Nik uste dut barruan daukazun zerbait dela. Mikelek Arte Ederrak eta diseinu industriala dauzka ikasita eta nik ez dut publizitateari buruzko inongo ikasketarik. Gustukoa nuen gauza zen eta, puska bat landuz eta puska bat irakurriz, denok gara azkenean pixka bat kreatiboak ez? Kreatibitate hori ondo aplikatzea da sekretua, objektibo batzuk lortzeko.

M. U.: Uste dut kreatibitatea norberak duen zerbait dela neurri batean. Eta lan egiteak ematen duen esperientziak kreatibitatea kanalizatzen erakusten dizu.

M. U.: Bai. Azken finean publizitatea mezua da, sormenik gabeko mezuak bide zaila du.

M. A.: Bat bada behintzat, gero produktuaren kalitatea, zerbitzuaà hartu behar dira kontuan. Gainera gaur egun produktu gehienak oso parekatuta daude. Autoen munduan adibidez, kreatibitateak zure produktua besteengandik bereizten du, nortasuna ematen dio. Nire ustez, salmentarako bide bakarra da.

M. U.: Oraindik ezà Nik uste dut zaila dela, Euskal Herrian dagoen publizitatea mikroklima bat bezalakoa da, daukagun mapa soziogeografikoa oso politizatua dago, eta bertako markek bertako kontsumitzaileentzat egiten dute publizitatea. Marka handiak unibertsalak dira, eta beti bilatuko dute komunikazio unibertsala. Eta gaur egun, hori Euskal Herrian ez dago. Aurrera egiten ari gara... baina oraindik... Adibideak hor daude, Euskal Herriko marka handiek normalean erabiltzen dituzten ikonoak dezente folklorikoak dira, eta horregatik zaila da kanpoko markek duten mezu global hori hemen aurkitzea.

M. A.: Konfiantza behar da, harreman sakon bat behar da bezeroarekin eta agentziarekin, klima aproposa lortzeko. Eta hortik aurrera sortzen da aukera zerbait berria, interesgarria eta kreatiboa egiteko aukera.
Hala ere, egia da Euskal Herrian oraindik "salmenta kultura" falta zaigula, nik esango nuke ekoizle onak garela, baina saltzaile txarrak.

M. U.: Oraindik ez da kreatibitatean sinesten, komunikazio bide berri bat frogatu baino lehen, atzerrian orain dela denbora asko hasi dela eta funtzionatzen duela jakin behar dute. Horregatik arazoa honakoa da: honaino iristen direnean, mundu guztiak erabiltzen dituela dagoeneko. Arrisku hori hartzea falta zaio hemengo publizitateari. Hala ere, hemendik aurrera, nire ustez, Euskal Herriko markak behartuak egongo dira horrelako saltoren bat ematera, Euskal Herritik kanpo saltzen hasi nahi badute.

M. U.: Egoa asetzea. Hala ere, gure benetako nahia kanpaina onak egitea da. Azkenean, kanpaina onek irabazten dituzte sariak.

M. A.: Eta zer da kanpaina on bat? Barregura sortzen duena, polita denaà azken finean kanpaina on bat saltzen duena da. Kanpaina baten kalitatea ez du sari batek neurtzen, lortzen dituen salmentek baizik.

M. U.: Oraindik aurrekontu eskasekin gabiltza, baina nire ustez horregatik da hain ona egiten dugun publizitatea edo egin dena, diru falta horrek kreatibitatea potentziatu duelako.

M. A.: Donostiako Jaialdira datozen spotik onenak argentinarrak dira, oso diru gutxirekin egindakoak, baina gogo handiz eta sormen handiz egindako kanpaina oso onak dira.

M. A.: Artista batek ez du bere obra argumentatzen, eta guk kanpaina bakoitzari argumentazio sakona bilatu behar diogu, eta argumentu hauen arabera kanpaina aurrera edo atzera joaten da, ez polita edo itsusia delako.

M. U.: Nire ustez publizitatearen eta artearen artean dagoen harremana zera da: arteak duen magia puntu hori publizitateak ere lortu behar duela, eta magia hori marka bati lotu.

M. U.: Dena marka bat bezala tratatzen dugu guk. Kristautasuna ere marka bat da. Azken finean, arazo batzuk dituen marka bat da euskara. Euskara unibertso bat sortu behar duen marka bat da, unibertso sinesgarri eta erakargarri bat, azken kontsumitzaileak, erabiltzean, unibertso horrekin lotuta sentitu daitezen.

M. A.: Orain euskararen aldeko kanpaina bat daukagu esku artean eta sortu dugun unibertsoa berezi samarra da. Hartan ari gara lanean eta laster ikusiko duzue zerbait.

Liburu Gaztea saria eskuratu berria duen Patxi Zubizarretak sortu eta Jokin Mitxelenak marraztutako istorio honetako protagonista Sultan da, aldameneko etxean bizi den amonaren katua akabatzeko amorratzen dagoen txakurra. Izan ere, mundu guztiak maite du katu madarikatu hori, eta Sultanek ezin dio zaunkarik txikiena ere egin etxekoen errietarik jaso gabe. Tripak koleran dago txakurra, katuek zazpi bizitza baino ez dituztela etengabe gogoratzen, eta amonarenak istripuren bat duen bakoitzean behar bezala ospatzen, egokierarako asmatutako kantua eta guzti. Beti onik atera ohi da katua, bai, baina noizbait suertea amaitu behar zaio... Eta azkenean, katu hori hilko da, baina orduan ere ez dira gauzak Sultanek uste bezala joango.

Jordán Antonio Ramírez Guanajuato mexikarrak, Jordán Estevan ezizenarekin bere lanak izenpetzen dituen idazleak, irabazi zuen 2005eko Donostia Hiriko Kutxa Ipuin saria Quimera de alas ardientes kontakizunarekin. Bertan, hamabost urterekin bere bizitzako gizona ezagututako emakume baten ahotsez jakingo du irakurleak harreman liluratzaile bezain izugarri horren berri, hogei urte beranduago eta dagoeneko gizona zerraldo dela. Sexu kontuetan maisu zen hildakoa, bere laztanekin edozein emakume guztiz txoratzen zekiena, baina baita emakume horien maitasuna beste gizonei salduz ederki aberastutakoa ere. Berrogei urte zituenean ezagutu zuen narratzailea, bere maitaleetako baten alaba.

David Atela Romero geologoak osatutako mendi gida honetan Benasque eta Pont de Suert, Vielhako tunela eta Luchon Pirinio aldean egin daitezken 150 ibilaldi zehatzak eskaintzen dira. Mendi garaian ibiltzeak zailtasunak dituenez, ibilaldi guztietan argi azpimarratuta dago bakoitzari dagokion zailtasun maila. Bada gidan zer aukeraturik. Maladeta, Ballibierna, Castanesa eta Turbon mazizoetako 70 gailur garrantzitsuenetara igotzeko 120 era azaltzen ditu; batzuk ohizko bideetatik abiatuz egitekoak, eta beste asko eskalada ez oso zailak aurrera eramateko zeharo aproposak. Eta horiei gehitu behar zaizkie mendigoizaleei begira David Atela Romerok proposatzen dituen ibilaldi samurragoak, hiru orduz-edo patxadan mendian ibiliz egin daitezkeen horietakoak.

Horrela deritzo Arteleku-k plazaratzen duen Zehar aldizkariaren azken zenbakiak, Sedukzioak eta hausturak, eta hain zuzen ere gai horri eskaini diote editoriala. Bestalde, jorratu dituzten gaien artean Miren Erasok Ulrike Ottinger zinema zuzendariari Berlinen egin zion elkarrizketa, Ion Munduatek Iberiar penintsulan zehar kotxez egindako bidaiaren ondorioz sortutako bideo-instalazioari eta performanceari buruzkoa, Mariaus Babias-en Subjektu produkzioa eta praktika artistiko-politikoa, Hito Steyerlen November filmaren gainean Susana Blasek idatzitako lana, Arturo Rodríguez Bornaetxearen Turismoa paradisura, eta Terre Thaemlitzek egungo audio produkzioren ikuspegi ekonomikoa eskainiz osatutako iPod bortxatzen ari da neure herria bortxatu zuten bortxatzaileak daude.

Edebé haur literatura saria eskuratu zuen Agustín Fernández Pazen Piraten eskolan, behin uholdeak berarekin eraman zuen Galiziako eskola bateko haurrak eta irakasleak ditugu protagonista. Euria etengabe ari zuen aspalditik, eta hasieran inork ez bazion garrantzirik eman ere, azkenean jendea komentatzen hasi zen ea kotxea saldu eta txalupa erosi beharrean ez ote ziren izango. Gaitzerdi, haurren eskola herriaren goiko aldean zegoela, behintzat umeak ez ziren itota hilko. Hori uste zuten denek, baina goiz batez neska-mutikoak aurpegia kristalei itsatsita zaparradari begira zeudela, burrunba bat entzun zen eta eskolak txalupa gisa mugitzeari ekin zion, barruan zituen guztiak garraiatuz.

Hemezortzi hilabetetik aurrerako haurrei zuzendutako Kepa bilduman aurki daitekeen Zertan ari naiz? liburuxka ireki eta eskuzorro gorri bat eta iturritik erortzen ari den ur pila ikusiko ditu umeak. Zertan ari ote da? Orrialdeari bira eman eta han izango du erantzuna: bainua hartzen! Jarraian, jertse berde bat eta praka gorriak ikusiko ditu, janzten ari den seinale. Gero ile labur-laburrak dituen eskuila agertuko zaio, ilea orrazten ari dela jakin dezan. Eta hurrena gosaria eta jolasak datoz.

Afrika beltzera itzuli zen Jon Arretxe bere bizikletarekin, eta bidaian zehar aurkitutako pertsonen jarrerak, aurpegiak, irriak, abegikortasuna edo etorkizunarekiko itxaropen eza jasotzen ahalegindu da bere azken liburuan. Grioten, aurreko bidaien kronika diren Tubabu, Tuparen seme-alabak edota Ekialdeko mamuak lanetan ez bezala, egilearekin harremana izan zuten gizon, emakume, haur eta zaharrek hartzen dute protagonismo osoa, nork bere bizikizun eta sentimenduak azalduz. Jon Arretxek aitortzen duenez, Afrikako bizimodutik gehien erakartzen duena da hango herritarrek nolako patxadaz jokatzen duten bizitzan, zenbat denbora ematen duten berriketan lasai, tea dastatu bitartean, nahiz eta «zoritxarrekoak» izan Mendebaldekoon ikuspegitik, xentimorik ez dutelako poltsikoan. Mundua oso arin aldatzen ari bada ere, Afrika Beltza bezalako lekuetan pixka bat astiroago gertatzen ari omen da hori, eta oraindik bisitariekiko abegi onak bere horretan jarraitzen du. Hangoen jarrera horrek harritu egin zuen Grioten egilea, kontuan harturik azken urteotan zenbat afrikar hil diren Mendebalera ailegatzeko ahaleginetan eta zein harrera eskasa egiten diegun.