Argia astekaria webgunearen hasiera

Lurra sasoian da eta nabarmena da. Hotza eta uraren emanaren ondorengo lehorte epelaren eraginez lurrazala lantzeko ederki da, lur-sasoia da. Goldeak, karramarroak, arreak, bostortzak, aitzurrak, arrasteluak... dantzan goza daitezke nonahi. Izakitutako, iraulitako, berdindutako baratza eta soroak nagusitzen ari dira eta egunetik egunera tipulaz, letxuz, babaz, patataz, ilarrez... jantzita, dotore azaltzen zaizkigu udaberriari ondo etorria ematera, pertxenta. Neguaren mirakulua bizitu duten lurmen soilak landaremen bihurtzen ari dira, gogoz, kementsu.

Hostoa galtzen duten zuhaitz eta zuhaiskak landatzeko azken aukera, hostaiari eusten diotenen landaketa garai betea, lorontzietan neguko hilotzak udarako lore berriengatik aldatzeko eta luberritzeko aukera, frutarbolak txertatzeko sasoia, inausketa gehienetarako egokiera, muintegiak haziz ereiteko tartea, aldaxkak edo eskejeak lur azalari iltzatzeko aroa, soroak patata-erroilez orrazteko eta baratze-soinak azken puntako landare eta hazizko mantal-aurrekoz apaintzeko unea. Urteroko izerdi berriaren ikuskizun paregabea. Heldutasunean dauden landare gehienen loraldia aurten batera datorrela nioen aurreragokoan, batera halaxe egin behar aurten ere beste lan meta hau ere, negu-negu partean ezin izandu baita aitzurrik lurrean sartu. Datorren urtetan loratuko direnak izango badira, orain jantzi behar abarkak. Hori ikuskizuna, loredi bakarra bilakatua dugun ingurunean, kolore eta usain festaz hordi, urte guztiko eta hurrengo urtetako festak ereiten, landatzen, txertatzen... txorrotx!

Festa gozoen premia inoizko larriena den garai honetan, abarkak topatzen zaila, baita abarkak jantziko dituztenak ere...

Kafeinaren egitura kimiko berezia aipatu nizuen aurreko astean. Kafeinaren egitura adenosina izeneko bitartekari kimikoaren egituraren oso antzekoa da. Adenosinaren eginkizuna jarduera neurologikoa inhibitzea da: horrela, neuronaren mintzean kokatua dagoen hartzailearekin elkartzen denean, adenosinak G izeneko proteina bat harrapatzen du, eta hainbat transformazio kimikoren ondotik, neuronen kitzikatzeko gaitasuna, mugikortasuna, behaketa edo zainketarako ahalmena, eta antzeko beste eginkizunak kontrolatzen dituen konposatu kimikoaren sintesia moteldu egiten da.

Egitura kimikoa oso antzekoa dutenez, kafeina-molekulak ere adenosinaren hartzaileekin lotzen dira, baina kasu honetan G proteinak beste egitura kimiko bat hartzen du, erne egotea, erritmo zirkadianoa eta bestelako funtzio neurologikoen gain eragin estimulatzailea duen AC entzimaren jarduera bultzatuz. Horrela ulertzen da, lehen begiradan, kafeinaren eragin estimulatzailea.

Madrileko Carlos III. Institutuko ikertzaileek ere beste eragin mesedegarri bat egotzi diote kafeari: kafearen kontsumoak nolabait babestu egiten omen gaitu maskuriko minbizitik. Ikerketa horretan bi talde konparatu ziren: maskuriko minbizia diagnostikatutako 500 gaixo batetik, eta beste 1.000 pertsona, haien antzeko ezaugarriak zituztenak, baina osasuntsu zeudenak. Ikerketaren emaitza nagusia zera izan zen: tabakoa minbizi-sortzaile dela argi eta garbi frogatuta dagoen bezala, kafeak leundu egingo lukeela tabakoaren eragin kartzinogenikoa. Horrela, tabako-erretzaileek dute, noski, maskuriko minbizia izateko arriskurik gehien; baina tabakoa erretzen dutenen artean, zazpi aldiz arrisku txikiagoa dute tabakoa erretzeaz gain kafea ere edaten dutenek, kaferik edaten ez duten pertsonek baino.

Beraz, eutsi zure kafe-zaletasunari, baina neurrian kontsumi ezazu. Zure osasunak eskertuko dizu, bai epe laburrera, eta baita itxura guzien arabera, epe luzera ere.

Maine unibertsitateko ikerlari-talde batek lotura topatu du eguzkiaren jarduera-aldaketen eta Lurraren klimaren artean.
Hori lortzeko Antartikoko orografia desberdineko lau gunetako izotz-plaketan kaltzio, nitrato eta sodioa neurtu dituzte eta Hego Poloko izotzean dagoen Berilio-10 indikatzailearen (eguzki-jardueraren neurtzailea) datuekin alderatu dituzte. Ikerlariek gauden garaiko 1400. urtetik aurrera 500 bat urte arakatu dituzte, epe horretan Lurrak Aro Glaziar Txiki bat jasan baitzuen.
Lortutako datuen arabera, eguzki-erradiazioa handitzen denean bi gunetan beste bitan baino kaltzio gehiago azaltzen da. Kaltzioa haizeak ekartzen du, kasu honetan, Australia, Afrika eta Hego Ameriketatik eta baita Ozeano Atlantikoko itsasotik. Beraz, eguzki-jarduera handitzeak latitude ertainetan dagoen ozono-kantitatean aldaketak eragiten ditu eta honek haize-boladak eragiten dituela ia erabat frogatuta geratu da.
Sodio-aldaketak ari dira uneotan aztertzen, baina Hego Ozeano Pazifikoan gertatzen diren presio-aldaketekin zerikusia izan dezakete.

NASAren Astrobiology Institutek egindako ikerketa-pare baten arabera, antzinean espaziotik Lurrera etorritako laino erraldoiek izugarrizko suntsipena ekarri zuten. Aipatu lainoak glaziazio orokorrak sortzea ezezik espazioko ioien bidea erraztu zutela uste da eta ozono geruza babeslea ahuldu zutela, suntsipen orokorrak eraginez.
Coloradoko unibertsitateko Alez Pavlov-en ustez, izarrarteko hautsa atmosferan pilatzen bada eta Lurrak espazioko laino erraldoi batekin topo egiten badu, aldaketa klimatiko erabatekoak gerta daitezke. Ikerlari honek dioenez, atmosferako hauts-geruzak eguzki-erradiazioa xurgatu eta dispertsatuko luke eta horrela Lurreko beroak ihes egingo luke libreki.
Orain 600 eta 800 milioi urte-bitartean gutxienez bi glaziazio gertatu ziren, baina inoiz ez da ezagutu horien benetako arrazoia. Geologoak laino erraldoien arrastoari segika ari dira, gertaera haiek zuzenean jasan zituzten harkaitzen bila. Material hau topatzean uranio-235 kontzentrazioa neurtu nahi dute zeren eta hori da hain zuzen ere espazioko lainoek garraiatzen dutena.
Espaziotik etor daitekeenaren peskizan beti dabil gizakia; askotan zer dagoen hor ezagutzea eta topatzea izaten da helburu nagusia, baina azken urteotan zer etor daitekeen eta nola egin aurre kezka zientifiko bihurtzen ari da.