Argia astekaria webgunearen hasiera

Dena prest dago Ikertzeren egoitza barruan, Donostiako Puion: Ikertzeko arduradunak, proiektu honetako kolaboratzaileak eta Anton Mendizabal eskultorea, «Pilotaz» izenburuko erakusketako obrak eta guzti. Kanpoan, autobuskada bat haurren burrunba. Aitor Ikastolako haur hezkuntzako 40 ikasle dira eta hiru egunetan Anton Mendizabalen «Pilotaz» eskultura sorta ezagutu, bide batez pelotaren munduan barneratu, eta eurak ere sortzaile bilakatuko dira «Pilotaz haur artean» izeneko egitasmoari esker. Play Stationa nagusi den garaian, 40 haur eskulturekin jolasean?


Gela batean eseri dira haur guztiak. Parean, mahai gainean «Pilotaz» erakusketako piezak, tamaina txikian. Eta egilea, haurrak adi adi dituela, azalpenak ematen hasi da. Eskultura sorta hiru multzotan banatzen da. Lehena frontoiei dagokie. «Baina frontoiak sortu baino lehen non egiten zuten pilotan?» galdetu die Anton Mendizabalek. «Belardietan, zelaietan...» erantzun dute, egun batzuk lehenago ikastolan ipini dieten bideoa adi ikusi duten seinale. Eskultura batek bi puntu ditu agerian eta haurretako batek «horiek pilotak izan al daitezke?» galdetu du, eta Mendizabalek baietz, «bakoitzarentzat artelana norberak ikusten duena» dela. Nabari du Mendizabalek 25 urte irakaskuntzan eman dituela, gustura dago haur artean, eta haurrak ere gustura berarekin. Artista, isila ala berritsua izan daitekeela azaldu die, artelan batean elementu asko erabiltzen dituenean berritsua dela, eta isila, nahi duena modurik sinpleenean, ahalik eta elementu gutxien erabiliz, adierazten duenean. «Orduan, pieza hau zer da? Isila ala berritsua?» bota du eskultore oiartzuarrak frontoietako bat seinalatuz. «Berritsua!» denek batera. Eta segidan beste guztiak asmatu dituzte, berehala ulertu baitute kontzeptua.


Pilotan egiteko tresnen txanda da orain. Haurrek erraz ikusi dute helduoi gehiago kostatzen zaiguna, hots, eskultura bakoitzak zer irudikatu nahi duen. Egurrezko pieza batek hutsune borobila du; pilota da. «Baina benetan hemen pilota al dago?» eskultorearen galdera. «Badago eta ez dago», erantzuna. «Eta hori zer da? Magia!» esan die Antonek, sormenak misterioa ere baduela gaineratuz.

Hirugarren multzoan, pilotariaren posturak daude irudikatuak eta Mendizabal sorkuntza prozesuaz ari da. Prozesu horretan eskultura bizitza hartzen hasiko dela dio, eskulturak hitz egiten duela, eta entzun behar zaiola.

Azalpenak amaituta, haurren txanda da, haiek izango dira hemendik aurrera sortzaile. Baina lehenago aholku bat eman die: «Sortzaileak askatasun osoa du, nahi duena egiten du. Zuek ere berdin, nahi duzuena egin dezakezue». Bi taldetan banatu dira haurrak. Erdiak tailer grafikoan jardungo du lehenik eta, bitartean, beste erdia musika tailerrera joango da. Amaitutakoan, alderantziz egingo dute.

Tailer grafikoan, lehenik, egitasmoaren afitxa egin beharko du haur bakoitzak. Horretarako lehenik eskultura batzuk aukeratu eta tailerrera eraman beharko dituzte. Pieza gainean hartu eta nahi adina uki dezakete, eta lehenago Antonek esan bezala, esaten duena entzun. Gero eskultura horren irudiak izango dituzte eskura, edozein tamainatan, eta pilotaren argazkiak, eta letrak... Guraizeak eta kola eskuan, nahi duen kartela sortuko du bakoitzak, Jone Bergara eta Itziar Oria kolaboratzaileen laguntzarekin. Apurka-apurka, emaitzak mahai gainean pilatzen doaz eta haurretako bat û«hau berritsua da, hau isila, hau ere bai...»û bere ikaskideen lanak deskribatzen hasi da. Baita asmatu ere.

Bitartean soinu tailerrean Andres Doñate eta Oihana Picos Baschet musika tresna berezien aurkezpena egiten ari dira. Haur bakoitzak tresna bat joko du. Juantxo Egaña argazkilariak «Pilotaz» egitasmorako eginiko lanari soinua jarri behar diote. Soinu banda berezia asmatu ondoren, entseatu eta prest dagoenean grabatu egingo dute.

Datozen egunotan soinu tailerretik frontoira joango dira, bertan soinuak sortu eta grabatzeko. Eta azken egunean dena bilduta irudi eta soinu konposaketa osatuko dute.

Tailer grafikoak ere frontoira eramango ditu haurrak, postura eta keinu ezberdinetan argazkiak ateratzeko eta gero haiekin jokaldiak grafikoki irudikatzeko. Azkenik soinu tailerrean sortutako CDarentzat azala diseinatuko dute tailer honetan.


Egitaraua amaituta, gurasoei emaitzak ikus eta entzun ditzaten gonbitea luzatu zaie, baita gehienek erantzun ere. Zuriñe Adrada Ikertzeko koordinatzaileak egindako guztiaren berri eman die eta berehala, emaitzak ikustera joan dira gurasoak haurren eskutik. Aurkezpen laburraren ondoren, eurek hartu baitute artelanak erakusteko erantzukizuna, egindako lanak ematen dien harrotasunez. Egin dutena erakusteaz gain, batzuek Mendizabalen eskulturen azalpenak eman dizkiote aita edota amari, beste batzuk pelotaren inguruan ikasi dutena irakasten saiatu dira... Artista naiz, ama!» esaten ere entzun dugu mutiko bat.

Haurrak joan dira eta isiltasuna itzuli da Ikertzera. Proiektua prestatzen eta etengabe fintzen egindako lan luzearen emaitzak dastatzeko ordua da. «Horrelako uneak oso bereziak dira artistentzat -dio eskultoreak-, gaurkoa ezustekoa izan da niretzat. Harrituta geratu naiz nola barneratu duten dena, nolako ahalmena duten hiru egunetan egur zati batzuren aurrean kokatu diren bezala kokatzeko».

Zuriñe Adrada ere gustora dago: «Ahozko transmisiotik harago, jokoan sartzen direnean, bizipenak dituzte, hori barneratu egiten dute, eta ezagutza sakonagora iristen dira horrela. Galdetu egiten zaie, helduak bezala tratatzen ditugu, prozesuaren protagonista dira eta hori oso positiboa da, bestela ez dituzten erantzukizunak hartzen dituztelako. Irakaspen prozesuan objektu eta subjektu bihurtzen dira une horretan».

Neronek ere ez nuen oso argi hau nobela bat ote zen. Orain, Martinek esandakoekin, seguruago sentitzen naiz nobela bat delakoan.

Zinematografikoa ere beste idazkera mota bat da. Gaur ezin dugu idatzi zinematografoa existituko ez balitz bezala. Egungo idazkerak irudia eta beste erreferentziak jaso behar ditu. Nik ekin nion idazlan honi literatur-dokumentu bat egin nahian. Idazlan honek, hasiera batean, beste gehigarri bat zuen, duela hogei urte La Habanan Munduko Zientziaren Historiaren lehenengo bilkura egin zenean Elhuyar anaiei buruz nik aurkeztutako ikerketa. Gero Mexikon argitaratu zen hura, La Pueblako unibertsitatean. Bada, euskaratu nuenean, pentsatu nuen idazlan honetarako egokia zela; baina dokumentuegia zen, eta hemen agertu dut fikzioaren partea bakarrik. Dokumentua, bere osotasunean, abenduan argitaratuko da Uztaron, Udako Euskal Unibertsitateak argitaratzen duen ikerketa aldizkarian.

Nire ikerketa horren gainean egindako zeramika gisa, istorio ezberdinak txirikordatzen dituena, XXI. mendean beste modu batez idatzi behar delako. XX. mende hasieran Azorinek, Unamunok eta gainerakoek sortu zuten «nivola» edo nobela filosofiko txikien bidea. Antzeko gauza bat egin dut nik liburu honetan.

Jokin Oregiren Ezin dut egia esan antzezlanak lortu zuen iaz Santurtziko Udaleko Serantes Kultur Aretoak antolatzen duen antzerki sariaren akzesita. Txiki-txikitandik lagunak diren bi emakume eta haien senarrak ditu antzelan honek protagonista. Bikote bateko emaztea eta besteko senarra, maitale izan ziren gizonak bere emaztea izango zena ezagutu aurretik. Bestalde, horien bien bikotekideen artean maitasun harremana sortu da. Dena dela, senar-emazte bien bizimoduak ohiko moduan jarraituko du gerora ere, harik eta Inesek Koldo uztea erabakitzen duen arte eta bikoteetako bat betirako banatzen den arte. Orduan emakume hori beste senar-emaztearen etxera joango da, eta istripu bat izango du.

Ehun urte bete dira Telesforo Monzon jaio zenetik, eta Eganen azkeneko zenbakian haren izaera eta lanak ekarri nahi izan dituzte akordura: Koldo Izagirrek Monzonen zortzi poema argitaragabe aurkeztu ditu; Xabier Mendiguren Elizegik bergararraren erretratua egin du, bere hitz lauzko idazlanetan barrena; eta Piarres Xarritonek Iparraldeko euskalzaleen animatzaile gisa azaldu du Telesforo Monzon. Lan horiez gain, bertan aurki daitezke ere XVI. mendean Lazarragak idatzitako artzain nobela, Julen Lekuona kantautoreak utzi zizkigun piezak, Janamari Malharin irakasleari Itsasun egin zitzaion omenaldia edota Pilartxo Etxeberriak Txillardegiren hizkuntzalaritza ibilbideaz egindako azterketa.

Ibaizabal argitaletxeak aditua ez den irakurlearentzat sortutako Euskal Gaiak bildumaren barnean plazaratu du Xabier Peñalver eta María José Noainen artean osatutako Euskal Herriko Historiaurrea. Liburu honetan, gu bizi garen lurraldeak ezagutu zituen lehen giza taldeen ohituren eta garabidearen berri ematen da, adibide eta argazki esanguratsuz lagundurik. Paleolitoa, Mesolitoa, Neolitoa, Kobre Aroa, Brontze Aroa eta Burdin Aroa izenarekin ezagutzen diren garaiak iraun zuten ehunka mila urtetan zehar Euskal Herrian zebiltzan gizakiek zer-nolako bilakaera izan zuten aztertzen da bertan, urratsez urrats azalduz nola lortu zuten sua menderatzea, animaliak ehizatzea eta etxekotzea, buztina eta metalak lantzea eta, oro har, aurrera egitea.

Euskara ona izateko, hutsik gabea, ulerterraza eta aberatsa izan behar duela azpimarratzen du Gotzon Garatek Karmel aldizkariaren azken zenbakian plazaratu duen Euskaraz ongi idaztea zer den lanean. Aitzitik, Jose Inazio Basterretxeak euskarazko kazetaritzaren lehen kongresua hartu du hizpide, ahaztu gabe 1976a euskal prentsaren urtea izendatu zutela hiru euskal aldizkarik ûalegia, Anaitasuna, Goiz Argi eta Zeruko Argiaû. Xabier Kaltzakortak, berriz, 1813an gertatutako Bitoriako Batailari buruzko kopla batzuk dakartza kontura. Eta Luis Baraiazarrak Batista Spanoli dohatsua. Bestalde, gizarte sailean Karmel aldizkarian bertan hainbeste lan argitaratua den Andres Maria Urrutia Badiola euskaltzainburu berriaren bizitza eta bibliografia azaldu dituzte.

Bere ipuinengatik da ezagun Pedro Migel Urruzuno (1844-1923), haatik ez bertso-jartzaile bezala egin zuen lan oparoagatik, eta hain zuzen, horixe da Antonio Zavala haren bertsoen bilketa egin eta liburu hau argitaratzera animatu duen arrazoia. Jesusen Bihotzari, Maria txit garbiari, 1881eko Arantzazuko erromeriari, Aita Sebastian Mendibururi, Josefatxoren ametsari, Kilimongo itur-errekari, Jesus jaio berriari, Hiru Erregeen adorazioari, Aldareko sakramentu guztiz santuari, Ama Doloretakoari, Aita San Joseren gozoei, neska-mutil-zaharrei, Itziarko Ama Birjinari, Aita Agustin Kardaberazi, artzaiei, Justa Jesus aingerutxoari eta beste askori jarri zizkion Urruzunok bertsoak.

Jokin Mitxelenak marraztu duen kontakizun honen izenburu zehatza Jon eta Noj. Galaxia eta Mundua da, eta Goretti Vadillok haurrentzat idatzi duen aurreneko lana dugu. Izan ere, bere seme Jon jaio zenean, ogia besapean ekarri beharrean, hauxe bezalako umeentzako istorioak ekarri zituen. Lo egiteko orduan, argia itzalitakoan, arbel bihurtzen da Jonen gela, beltz-beltza. Eta Jonek arbelehorretan gauzak marrazten ditu. Marrazki horietako batean agertu zaio hain zuzen Noj, beste galaxia bateko mutila.

Elhuyar anaia ospetsuei La Bascongadan, Euskal Herriko Adiskideen Errege Elkartearen itzalean sortutako Bergarako Errege Mintegian, XVIII. mendean, bizitzea egokitu zitzaien gorabeheretan oinarrituta dago Fito Rodriguezen azken idazlana. Bascongada, antza denez, Espainiako Koroaren aginduz helburu militar sekretuekin lan egin zuen erakundea baino ez ei zen, eta Joan Jose Elhuyar sekretu horien zerbitzuan lan egin zuen zientzialaria. Gauzak horrela, elkarren artean etengabe txirikordatzen diren bi hari ditu Faustoren itzala nobelak. Lehenengoak, Joan Jose Elhuyarrek Fausto anaiari Kolonbiatik bidaltzen dizkion gutunek osatzen dute. Haietan, Elhuyartarren sekretua eta garaiko giroa aurkituko ditu irakurleak: Ilustrazioa, erromantizismoaren hastapenak, Inkisizioa, masoneria... Bigarren haria, berriz, gure egunetan Ipar Europatik Euskal Herrira etorritako gazte baten istorioak osatzen du. Gazte horri, Upsalako unibertsitatean noizbait aurkitutako Elhuyarren gutunak bidaltzen dizkio bere aitak. Eta dokumentu horiek direla-eta bizi behar izaten dituenen berri ematen du berak grabatutako bideoen bitartez.

Askok gogoan izango du oraindik Pierce Brosnan Hollywoodeko izarra eta gainontzeko lan taldea duela urte batzuk Bilbon eta Bardeetan James Bonden abenturetako bat filmatzen aritu zirenekoa. Hau ez da New York eta ez gaude ohituta zinema-estudio handiak gure kaleetan barna errodatzen ikustera. Dena den, batik bat duela hamarkada batzuk, ugariak izan ziren hemen filmatutako atzerriko pelikulak. Ziurrenik, Zalacáin el aventureroren aurreneko bertsioa dugu lehenengoetakoa, 1929an Euskal Herrian errodatua. Euskadiko Filmategiko zuzendari Peio Aldazabalek kontatu digunez, Espainian ekoiztutako film hori desagertua dago. Dirudienez, Metro Golden Mayer estudioek aspaldi erosi zuten eta arrastoa hor bukatzen da. Pelikula bitxia da, Zalacáin el aventureroren idazle Pio Baroja ere agertzen baita.

Urtebete beranduago, 1930ean, Euskal Herriari buruzko Au Pays des Basques dokumental frantziarra filmatu zuten Jean Faugeres eta Maurice Champreux zuzendariek. Pelikula garrantzitsua da, kanpoaldean filmatuta soinu zuzena duen lehenengoa delako eta euskal abestiak entzuten dira bertan. 30eko hamarkadan ere, René Barberisek Ramuncho film frantziarra filmatu zuen Iparraldean. Pilotari batekin maitemindu eta ihes egin duen neskatoaren istorioa da Ramuncho.

40ko hamarkadan, berriz, Metro Golden Mayerrek ekoiztutako eta Richard Thorpek zuzendutako Fiesta lana estreinatu zuten. Zezenketen inguruko kontakizuna da eta La Bamba edo Las Mañanitas bezalako soinu-bandak lagunduta, Morales familia mexikarraren komeriak azaltzen ditu, Mexikoko kaleen ordez Euskal Herrikoak agertzen badira ere. Eta Mexikoko hondartza zoragarriak ordezkatzeko Donostiako Kontxa aukeratu zuen filma Le chanteur de México dugu. Bertan, Luis Mariano abeslari irundarra, Iparraldeko artzain baten paperean, Erdialdeko Amerikako kostaldera joango da arrakasta bila. Filmeko lan taldeak, ordea, nahiago izan zuen Gipuzkoako hiriburuko toldo zuri-urdinen azpian geratu.


Alderantzizkoa gertatu zen Henry Kingek 1952an errodatutako The Snows of Kilimanjaro lanean. Ernest Hemingwayk idatzitako Fiesta liburuan oinarrituta, Tyrone Power, Ava Gardner, Mel Ferrer eta Errol Flyn izarren eskutik San Ferminak mundu osora zabaldu zituen, baina Mexikon filmatu zuten pelikula eta ez Iruñean. Filma girotzeko festa ezagunaren benetako irudiak grabatu zituzten arren, aktoreek Mexikon egin zuten lan eta horrek sinesgarritasuna kendu zion emaitzari. Hori bai, gutxienez Tyrone Powerrek film amaieran atseden hartzeko aukeratzen duen hondartza Miarritzekoa da. Henry Kingek San Ferminei buruzko bigarren film bat errodatu zuen 1957an, The Sun Also Rises, baina ez zuen aurrekoaren maila gainditu.

Urte haietan film aipagarri dezente ditugu. 1955ean, esaterako, Thunderstorm estatubatuarra estreinatu zen. Bertan, ekaitzak yate misteriotsu bat dakar arrantzale herri batetaraino. Herria egun surfagatik ezagunagoa den Mundaka dugu. Urte berean, Orson Welles zuzendari handiak The Basque Country eta Pelota Vasca dokumentalak egin zituen Around the world telebista saiorako, Nafarroan eta Iparraldean hainbat irudi hartuz. Hemengo giroa gustuko izan zuen nonbait, 1965ean, Falstaff (Chimes ant midnight) lana filmatzeko Orson Welles Euskal Herrira itzuli baitzen. Errodatutako irudiak Astoriako pantaila handian proiektatzea gustatzen zitzaiola dio Peio Aldazabalek.

Zerrenda kronologikora bueltatuz, 1957an Cary Grant, Sofia Loren eta Frank Sinatra aktore ezagunak Nafarroan izan ziren The Pride and the Passion laneko pertsonaia nagusiak interpretatzen. Urtebete beranduago, The Thunder in the sun pelikula bitxia zuzendu zuen Russel Rousek. Napoleonen inbasio garaian, Ipar Euskal Herriko familia batzuek Kaliforniara egingo duten bidaia du ardatz. Duela bizpahiru urte filma Euskal Telebistan ikusi zuenak gogoan izango du euskaldunetaz ematen den irudi xelebrea. Familiak gurdietan doaz, cowboyen antzera, eta denek txapela daramate. Kanpaldiaren eszena, adibidez, berezia da benetan: sua egin eta txaloak jotzen eta flamenkoa dantzatzen hasiko dira euskaldunak. Bat-batean, Ameriketako indioek erasoko dituzte eta euskaldunetako batek zesta-puntako saskiarekin sekulako harria botako dio indioetako bati, seko utziz. Beste cowboy batek irrintziaren bidez laguna ohartaraziko du gezi bat saihestu dezan. Izan ere, irrintziari esker komunikatzen dira eta filmeko euskaldunak irrintzika arituko dira gurdi batetik bestera, ulergarriak egiten zaizkien mezuak erraz interpretatuz.

Xelebrea da baita ere Sara Montiel aktore espainiarra gona estu batekin euskal jota dantzatzen ikus dezakegun filma. La Reina de Chantecler du izena eta 1962koa da. Bertan, Sara Montiel Oiartzungo festetara hurbilduko da eta pilota partidu bat ikustera joango da. Bitxia ezbairik gabe Espainiako aktoreak bere gazte garaian Oiartzungo estrak nola liluratzen zituen ikustea.


Chanteclerreko erregina paseatzeko leku aproposa izateaz gain, gerra-eszenak errodatzeko ere Euskal Herria toki egokia zela pentsatu zuten 60ko hamarkada bukaerako hainbat zine zuzendarik. Hala, Diego izeneko komunista bati buruzko La guerre est finie filma, esaterako, Hendaian kokatu zuten. Garai hartakoak dira baita ere Urbasa plato bilakatu zuten Battle of the Bulge, Patton eta Cromwell ekoizpenak. Tankez eta borrokalariz bete zituzten Nafarroako zelai zabalak. Cromwellek Karlos I.aren garaira garamatza eta beste biek II. Mundu Gerra dute gaitzat. Battle of the Bulgen, gainera, Henry Fonda aktorea azaltzen da. II. Mundu Gerrari buruz urte haietan estreinatutako beste filmetako bat The Battle of Britain ingelesa dugu. 1940an Ingalaterra nazien erasorako gertu dago. Etsai alemaniarren kuartela Donostian dagoela ez dakite, ordea. Filmerako, behintzat, Getaria kalea eta Askatasunaren hiribidearen artean dagoen eraikina esbastikekin apaindu eta nazien kuartel bilakatu zuten. Parean, metrorako sarrera irudikatu zuten eta estra donostiarrak makurtuz sartzen ziren gezurrezko metro geltokira. Naziek ere, dena den, arazoak izango zituzten Ingalaterra inbaditu nahi bazuten mapan kokatzeko. Urte gutxi batzuk lehenago estreinatutako Geheimnis des schuarzen spinnen film alemaniarraren arabera, Londoneko kaia Euskal Herrian bertan baitzegoen. Portugaleteko portuaz baliatu ziren hiriburu ingeleseko giro lainotsu eta misteriotsua irudikatzeko.

70eko hamarkadan murgilduz, lanen bat aipatzekotan Schaffnerren Papillon nabarmendu beharko genuke. Dustin Hoffman urte batzuk gutxiagorekin agertzeaz gain, Hondarribiako alde zaharreko txoko ugari eta portua argi ikus daitezke filmean, Deabruaren Irlara eramango dituzten presoen eszenan edota Papillonen ametsetan, esaterako.

80ko hamarkadan eta 90eko lehenengo urteetan, ugariak izan ziren Euskal Herriaren inguruko atzerriko dokumental eta pelikulak. Pilotari buruzko dokumental norvegiarra, Chillidaren inguruko dokumental ingelesa, Pierre Boutronen Fiesta filma edo Arthur MacCaig eta Stephane Gilletek zuzendutako Euskadi hors d´etat lan politikoa horren adibide dira. 1989ko beste Espainiako ekoizpen bitxi bat La blanca paloma izan zen. Gizarte gaiak jorratzen ditu eta Sestaon dago kokatua. Antonio Banderasek arazoak dituen gazte abertzale baten rola betetzen du. Banderas manifestazioetan Euskal Herriarentzat independentzia eskatzen ikustea bezain harrigarria gerta daiteke Paco Rabal aktore espainiarra euskaraz hitz egiten entzutea. Hizkuntzetarako gaitasunaz gain, Athletic-eko ezkutua ere erakutsi zuen Rabalek Estatu Batuetan errodatu zuen A time of destiny izeneko lanean.


Azken urteei dagokienez, Espainiako hainbat produkzio-etxe Euskal Herrira batik bat ETAri buruzko filmak errodatzeko gerturatu diren arren (El viaje de Arián edo Lobos lekuko), bada besterik ere. Dudarik gabe, Michael Uptedek zuzenduriko The world is not enough superprodukzioa da zalaparta gehien sortu duenetakoa. 1999an estreinatu zen film honen hasieran, 007 agenteak salto egiten du bosgarren pisutik, atzean Bilboko Guggenheim eta Puppy txakurra dituela. Garabiak, udaltzainak eta Pierce Brosnan ikusteko irrikitan zegoen jende multzoa ez zen kamera aurrean agertu, baina egun hartako protagonistak izan ziren. Are ikusgarriagoak dira pelikula bererako Bardeetan errodatutako eszenak. Azerbaijaneko txoko ezezagunen bat irudikatuz, petrolio-hodia eta ikerketa nuklearrerako gordelekua leherrarazi zituzten. Oraingoan, 450 estrek parte hartu ahal izan zuten eta udaltzaingoaren ordez guardia zibila aritu zen lanean. Gainera, Nafarroara Denise Richards aktore ederraren konpainian hurbildu zen Brosnan.

Hala ere, hori ez da izan agente ingelesak Euskal Herriarekin izan duen lehenengo harremana. 1964ko Goldfinger delakoan, orduan Bond jauna Sean Connery zelarik, Euzkadi hitzaren graffitia ageri da filmaren hasierako tabernan. Lan taldeko euskaldunen batek egina, agian? Antzeko zerbait ikus daiteke sagu txiki bati buruzko Stuart Little ekoizpen estatubatuarrean. Pelikula honetan, ikurrina azaltzen da beste hainbat banderen artean.

Ziur, gisa honetako xehetasun ugari bidean utzi ditugula, baina ez da erraza Euskal Herriko paisaiak dauzkaten filmen pista jarraitzea. Batzuk, gainera, desagertuta daude edo ezezagunak dira. Duela urte eta erdi, adibidez, 15 minutuko pelikula alemaniar ezezagun bat Euskadiko Filmategiaren eskuetara iritsi zen. Txofre auzoko zezenketa bat eta Lasarteko auto lasterketa azaltzen dira bertan eta baita Konstituzio plazako Kasino ohian jendea dantzan eta afaltzen. Peio Aldazabalek kontatu digunez, filma zaharberritzen ari dira eta urtea zehazteko 1924az gerokoa ez dela badakite behintzat, urte hartan jokoa debekatu baitzuten eta zintan Kasinoa agertzen da. Dirudienez, aspalditik dira hemengo parajeak plato bilakatzeko egokiak. Euskal Herriko estrak presta daitezela.