Argia astekaria webgunearen hasiera

Derbya bururatu berri da eta Baionak aise galdu duen arren Biarritzen aurka (16/41) oraindik ere auzo txikiko karriketan sostengatzaileen oihuak entzuten dira, oihu baino orro salbai direnak egia erran. Ostatuen barnetik Baionako errugbi taldearen himnoa oihartzen da et la penaaa baionaaa eta hamabost garagardo otoi!

Hilabete honetan guztian solasgai zen derbya: lekuak badituzu? Agian denbora ona eginen du! Goizean jadanik aski berotu zaleak, merkatuko saltzaileen erditik ibiltzen ziren, zuriz eta urdinez apaindurik. Anitzentzat partiduaren ikusteko aukera bakana telebista izango zen segurki. Baina ez zuen nehork hitzorduaren hutsegiteko menturarik. Eta ez zen gehiago Baiona eta Biarritze Top-16ko bi talde profesionalen artean talde bakarraren osatzerik aipatzen.

Garai batean eztabaidatzen zen bi ekipoetarik baten moldatzeko ahalmena, diru publikoa zuhurki bana eta kiroldegi egokiak plantan jarri asmoz. Debadioa ahulduz joan da, baina zer gerta ere, BABko errugbi arduradunak geroan, super-talde horren izen bila baldin badoaz, hara neure proposamena: Aviron Biarronnais Olympique (Pays Basque, ahantzi gabe)/Arraundi Biarrones Olinpikoa, alegia, euskaraz.

Sarritan esan ohi da ez dela euskal literaturaren kritika seriorik egiten. Felipe Juaristi kritikari entzutetsuak behin baino gehiagotan azaldu du uste hori.

Edozein azterbide erabiltzen dela ere, hiru alderdi aztertu behar ditu kritikak: liburuaren mamia, konta moldearen teknika eta hizkuntza.

Gehien-gehienetan kritika mamiari eta teknikari egiten zaio. Batez ere mamiari. Hizkuntzaren kritikarik, ordea, ia inoiz ez da egiten.

Ezin dugu ahaztu, baina: "Literatur is the art of words". Literatura hitzen artea da. Hementxe idazle handien usteak:

"Great literature is simply language charged with meaning to the utmost possible degree" (Ezra Pound: How to Read). Goiko literatura hauxe duzu: hizkuntza bikaina gogoeta sakon-sakonei lotua.

Andre Brink, Hego Afrikako idazle ezagunak honelaxe zioen: "The novel from Joyce onward makes its medium -language- its subject". Eleberriaren helburua, Joycetik aurrera hizkuntza bera da.

"Language is the dress of thought" (Samuel Johnson). Hizkuntza pentsamenduaren jantzia duzu.

"Proper words in proper places make style" (Lubbock, Percy: The Craft of Fiction). Estiloa hitz egokiek toki egokietan egiten dute.

"My definition of literature would be just this: words that have become deeds" (Robert Frost). Literaturaren definizioa hauxe izan liteke, nire ustez: eginak bihurtu diren hitzak.

R. W. Emersonek uste berdintsua zuen: "In good writing, words become one with things" (Ralph Waldo Emerson, Journals 1831). Idazle onak hitzak eta gauzak bat egiten ditu.

"A writer and nothing else: a man alone in a room with the English language". (John K. Hutchens). Idazle izatea hauxe da eta ez besterik: gela batean bakarrik egotea ingeles hizkuntzarekin.

Literatura ez da filosofia, soziologia edo historia bakarrik. Literatura hitzez egindako artea da.

Shakespearek, Cervantesek, Quevedok, Dickensek, Dostoevskyk, Flaubertek, Faulknerrek bi alderdiok bildu zituzten: gogoeta miresgarriak eta hizkuntzaren maisutasuna.

Esaten zutena mamitsua zen, sakona, gizakiaren eta gizartearen barrena zulatzen zuena, eta bide batez ongi esanda, airoski, distiratsuki, bikainki, hutsik gabe. Anitzen ustez orain arte munduan izan den idazlerik onena Shakespeare izan da.

Ez dira gutxi toki hori Cervantesi ematen diotenak.

Idazle biotan horixe ikusten dugu: alde batetik harritzeko moduko gogoetak eta bestetik hizkuntzaren jabetasuna.

Gure artean, ordea, ez zaio hizkuntzari, euskarari, garrantzirik ematen. Ezagutzen dut gazte jator bat, bi hilabetez euskaraz ikasi, ipuin luze bat idatzi eta txapelketan lehenengo saria irabazi zuena. Ingalaterrara joan, bi hilabetez ingelesa ikasi eta irabaziko al zuen inork literatura saririk?

Euskarazko literaturan maiz euskara oso zaborrez idatzitako lanak irakurtzen ditugu. Lan horietan dauden hutsak gaztelaniaz baleude, ez lituzkete inola ere argitaratuko.

Diglosia gorrian bizi gara eta maiztxo gure euskara txepela eta erdararen kalkoa da. Euskararik onena baserrietan egiten da. 37 urtean zazpi probintzietako baserrietan ibili eta gero esan dezaket hau. Euskaltzaindian zenbat dira, eguzkiz eguzki euskaraz ari diren Goizueta, Sunbilla edo Errezilgo baserritarrak bezain ongi mintzatzen direnak?

Jakina, euskararen kritika egiteko, nork berak idazleak bezainbat edo gehiago jakin behar du euskaraz. Nor ausartu katuari lepoan zintzarri ipintzen?

Hauxe da egia, ordea: hizkuntzaren kritika egin gabe, ez da egiazko kritikarik egiten. Idaztea biolina jotzea bezala da. Alferrik esango duzu Beethovenen 9. Sinfonia jotzen ari zarela, gaizki jotzen baduzu.

Euskararen biolina ongi jo nahi duenak, berriz, hiru alderdiok bete behar ditu: euskara hutsik gabea, ulerterraza eta aberatsa erabili behar du.

Ez dakit oraindino gogoan izango duzuen, baina arrazoia zeukan Antoniok. Euskaldunok hain beharrezko dugun izaera integratzaileari buruz ez nuen ezer ere esan hemen batu ginen azkenekoan. Berba eman nion pare bat ardo edan eta gero ekingo niola, baina, Juan Kruzekin elkartuz gero eztarrian behera joaten da denbora Plateruenean. Bien bitartean lagun asko inguratzen da mostradorera, hala ere, eta eztabaida interesgarriak sortzen dira ia beti. Oso lantzean behin arrazoia ematen diogu elkarri, eta tak, inoiz norbere mingainetik irtendakoak diruditen gogoetak sartzen dira belarritik. Euskal herri kulturaren arduraz bizi garenontzat azken urteotako kezka nagusia baita mundukoa gureganatzeko modua, eta batez ere, gurea zelan arraio munduratu. Euskaldunak baikara, baina ez oskoldunak.

Aspaldi ari gara inorena gure egiten. Betidanik, ziurrenik. Eta, hala ere, ikustekoa izango zen hainbat txapeldunen aurpegiera hain euskalduntzat genuen soinu txikia jotzen ere italiarrek erakutsi zigutela jakitean. Hain gauza naturala izanik, kostatu egiten baitzaigu kultura arteko harremana modu naturalean bizi izaten. Herri ukatu legez, gure nortasuna bereizkeriaz eta arrotza mesfidantzaz begiratzeko joera izan dugu askotan. Soinu txikia ondo geurea genuelarik, gure antzeko herriak edo zapaltzen gintuztenen ihesbidetzat jo genituenak erreferentzia hartuta egin genuen aurrera iragana berrituz. Gitarra ye-yeekin plazaratu zitzaigun Euskadiko gaztedi berria, bizarrak luze eta gonak motz. Laurogei eta laurogeita hamargarren hamarkadetan, berriz, mezuak eutsi zion munduan nagusitu diren kultur molde anglosaxoiak guretzat hartzeari. Biserak jantzi eta hitz magikoa ikasi genuen: mestizaia. Bitartean, sakoneko aldaketak ari ziren gertatzen.

Eta euskalduntasuna bizitzeko modu asko dago gaur egun, zorionez. Dantza soltea egiten duen morroiarengandik hasita break ikuskizun baterako bideoak jartzen dituen neskarenganaino, adibidez. Koko- lokeria galanta da espainolez emandako kantu eder bat edo Estatu Batuetatik datorkigun pelikula berritzaile bat guretzat kaltegarria dela pentsatzea. Baina ez dakit orain kontrakoa gertatzen hasi ez ote zaigun. Geureari ez ote diogun mesfidantzaz begiratzen, esan gura dut. Ze euskaraz egiten denak merkatua deitzen dugun gudu-zelai horretan babesik gabe aurrera egin dezakeela sinestea ere dezenteko kokolokeria da. Eta ez nabil euskaraz egina delako edozer bultzatzeari buruz. Euskaraz egiten denari ona izatea eskatu behar zaio. Egin dezala aurrera ona bada, diote batzuek. Alperrik eta kalterako dela militantzia. Beharbada neu izango naiz kokoloena... Euskaratik bizi eta euskara aspergarria, luzea eta ezer onik egiteko ezgauza dela dioten zenbaiti buruz berriz, zer esan!

Euskaraz gauza onak egiten direla sinestuta gaudenok ez dugu kosmopolita akonplejatuen diskusiotan galtzeko denbora eta pazientziarik. Arduratuago gabiltza egiten dugunaren berri mundura zabaltzeaz, eta hasteko, gure ingurura. Oso tarteka New Yorketik berri pozgarriren bat heltzen bazaigu ere, auzokoak oso gutxi baitaki gutaz. Kostatu egin zaigu hau ere behar den moduan bizi izaten, eta bat-batean, gure artean bizi diren erdaldunak bilakatu dira gure buruhausterik handiena. Beharbada euskara eta euskal kultura erakargarriagoak izan direnean, ez gara honetaz behar beste kezkatu. Etorriko dira nahi badute, edo antzeko zer edo zer izan da ez gure pentsamoldea baina bai gure jokaera. Zubiak eraiki beharrean hormak altxatu ditugu, eta orain, guk jarritako adreiluak behintzat geuk bota behar.

Hormaren bi aldeetan gaudenok oso gutxi baitakigu elkarren berri. Euskaldunok ere apenas ezagutzen ditugun erdarazko sorkuntzan ari diren euskal herritarrak. Erdaldunek ere, ez dirudi euskaraz egiten denarekiko interesik dutenik. Aurreiritziak nagusitu dira batzuengan zein besteengan. Eta zaila izango da horiei buelta ematea. Giro orokorrak bere eragina du honetan ere, zelan ez. Hala ere, gure esku dagoena egitea geuri dagokigu, erdaldunek gutaz izan dezaketen irudi okerra aldatuz. Ateak zabaldu behar ditugu. Gure kezkak gaurko munduari dagozkionak direla jakinarazi, euskaraz gauzak ondo egiten badakigula erakutsi eta hori guztia ezagutzera gonbidatu. Beraien kezka eta lanak ezagutzera hurbiltzeak ere mesede egingo liguke denoi.

Baina giroak giro eta adreiluak adreilu badira horma gainera igotzen direnak ere. Euskara ikasi edo ikasten dutenei buruz ari naiz. Ikasiko luketenei buruz ere bai. Buruan zerbait sartzen lehen urratsetik azken muturreraino jo nahi izaten dugu askotan, eta ez gara akordatzen gertuagokoekin. Guk nahi baino gutxiago baina asko dira beraien kabuz urreratzen zaizkigunak. Horiei ere ez dizkiegu beti lanak erraztu. Ateak inori itxi barik indarrak eta apustuak barrura datozenengan zentratzearen aldekoa naiz ni. Lan emankorra izango delakoan nago. Erakusteko eta ikasteko asko daukagulakoan, eta, lortzeko moduko helburuak jarri ditzakegulakoan, ondoren handiagoen bila jotzeko.

Antoniok denbora beharko dugula diosta.

Juan Kruzek ea bitartean zer edango dudan.

Iragarrita zegoen bezala otsailaren 22an EAEko Eusko Legebiltzarra desegiteko eta hauteskundeak deitzeko Lehendakariaren dekretua agertu zen. Aurreko egunean Lurzoruaren Lege proiektua, hirugarren aldiz, bozkatu zen Legebiltzarreko azkeneko osoko bilkuran eta, legegintzaldian zehar beste zenbaitetan bezala, Sozialista Abertzaleak taldeak PP eta PSOErekin bat egin zuenez gero, ez zen legea onartu. Lurzoruaren Legea, batzuen eta besteen hauteskunde interesak edota mendekua hartzeko gogoa direla eta, bertan behera gelditu da. Hau ez zen nolanahiko lege-proiektua, baizik eta espekulazioari aurre egiteko eta etxebizitza arazoa behin betiko konpontzeko giltzarria izan behar zuen legearena. Hala eta guztiz ere, PSOEk eta Batasunak eskuin politikoarekin eta lur-jabe eta espekulatzaileekin bat egin dute. Bere larruan gozo biziko al dira?

Orain bukatu den legegintzaldiaren ardatza, ordea, Euskadiko Erkidegoaren Estatutu Politikoa Eraberritzeko Proposamena izan da. Joan den abenduaren 30ean Legebiltzarrak onartu zuen proposamena. Gerora Diputatuen Kongresuak atzera bota zuen, negoziazioari uko eginez. Hurrengo batean izan beharko du, ez baitago beste biderik. Tamalez, IU ez zen PP eta PSOEtik bereizteko gauza izan. Javier Madrazok, gogor kritikatu zituen IU eta Gaspar Llamazares bere ausardia eta kemen politikorik ezagatik, eta euskal gizartearen bere etorkizuna libre eta demokratikoki erabakitzeko eskubidearen eta atxikimendu libreko Estatu Federal nazio anitzaren alde egin zuen. Gutxienez, Ezker Batuaren subiranotasuna eta independentzia argi gelditu dira oraingo honetan.

Datozen hauteskunde hauetara Batasunak ez du aurkezterik izango, segur aski. Legeak eta estatuko gobernuaren jarrera politikoak uzten dituzten zirrikituak txikiegiak dira. Batasunak errua hiruko gobernuko alderdiei egotzi die hauteskundeak aurreratzeagatik. Harrigarria bada ere PSOEk, Jesus Egigurenen ahoz, gauza beretsua adierazi du. Gai honetan ere, independentista ilegalizatuen eta konstituzionalista ilegalizatzaileen arteko sintonia bitxia agerian agertu da. Edonorentzako gauza nabarmena da, ordea, gobernuak eta PSOEk ez dutela Batasuna legeztatzeko inongo asmorik, eta baita ere Batasunak ez duela egin bere esku zegoen guztia. Orain erabaki beharko dute hauteskunde hauetan nola egon presente, zein preziotan eta zeinen kaltetan.

Ezker Batua/Berdeak-entzat datozen hauteskundeetako emaitzak oso garrantzitsuak izango dira arrazoi askorengatik: lehenengo eta behin, bakea eta normalizazio politikorako aukerak zehaztuko dituztelako eta zer-nolako gobernua edukiko dugun erabakiko dutelako. Ildo beretik Ezker Batuak, bere "Atxikimendu Libreko Federalismo"aren proposamena denon arteko, hau da, abertzale, konstituzionalista eta federalisten arteko bizikidetza anitzaren alde modu eraginkorrean lan egiten segitzeko bermetzat hartzen du eta horregatik uste dugu egin beharko den herri-kontsultan euskal gizarteak aukera izan beharko duela proposamen honetaz duen iritzia emateko.

Horretaz aparte, gutariko bakoitzaren bizimodua zuzenean eragiten duten arlo ezberdinetako politika publikoen aurrerakoitasuna ala atzerakoitasuna jokoan dago: enplegua, gizarte eskubideak, zerbitzu publikoak, etxebizitza, osasuna, gizon eta emakumearen arteko berdintasuna, inmigrazio politika, hezkuntza sistema, hizkuntza politika, ingurumena ûeuskal Y-a edo Pasaiako kanpo-portua bezalako garraio-azpiegiturak, errausketaàû. Argi da Ezker Batuaren hauteskunde babesaren araberakoa izango dela ezkerrak gobernuan edukiko dituen pisua, indarra eta eragina.