Argia astekaria webgunearen hasiera

Osagaiak:

-2 kg ganba
-Oliba olioa
-Gatz larria

Uretan pasa eta lehortu egingo ditugu ganbak. Olioz igurtzi eta gatz larri ugari emango diegu ondoren. Plantxa edo padera handi bat su bizian jarri eta hartan utziko dugu ongi berotu arte. Batetan edo hainbat txandatan erreko ditugu ganbak, haien tamaina da kontua. Hondo beroan ipiniko ditugu, ongi ordenatuak, beroak berdintsu har ditzan. Gorritu eta barruko haragia maneatzen hasi arte edukiko ditugu, minutu batez alde bakoitzetik, tamainaren arabera. Ez dugu kanpotik erreko diren beldur ari behar. Ez ditugu ganbak erregosi behar, baizik eta ongi txigortu. Erretiratu eta limoiarekin, maionesarekin edo bixigarri den beste saltsaren batekin zerbitzatuko ditugu ganbak.

Bai, eta nahiko zalantzak izaten ditut liburuari izena jartzerakoan. «Andoaindarrak» jartzekotan egon nintzen garai batean, eta hori baino lehen «Euskaldunak III», Hiribarrenen «Eskualdunak» eta Orixeren «Euskaldunak» ere hor daudelako. Eta adibidez, Orixek, oso gogoan sartuta zeukan baina joan bazihoan Euskal Herria batez idatzi zuen poema horretan, eta ni ere-«Euskaldunak» izena laster alde batera utzi nuen arren, ûuste handi samarrekoa zelakoanû joan badoan mundu batez ari naiz liburu honetan.

Duela urte batzuk Andoaina bizitzera joan nintzenetik hona aditu edo ikusi izan ditudan gauzez eta pertsonez idatzi dut. Eta konturatu naiz oraindik posible dela, errealitatea sobera desitxuratu gabe, euskaldunen gainean euskaraz idaztea. Liburu honetako pertsonaia gehienak berez aritzen dira euskaraz; euskaldun berriak ez du oso ongi egingo, bakoitzak bere erara egingo du, baina euskaldunen mundua da nik azaltzen dudana

Beldur naiz orain Andoainera iritsiko banintz hamabost urteren barrenean liburu bat egiteko asmotan, ezingo nukeela liburu hau egin, pertsonaien hitz egiteko era ordurako ez delako izango nik azaldu dudana, oso pobretzen ari da kaleko euskara. Nire nobelan ez dago Patziku Perurenak arestian aitatzen zuen poesia bezalako solasik, baina uste dut, beste era batera bada ere, liburu honetako pertsonaietatik asko kale-poetak ere badirela.

Berrogeita bat hizkuntzetara nago itzulita, eta berrogeita hamabi herrialdetan argitaratua ûuste dut berrogeita hamabi direlaû. Bistan denez, kopuruei dagokienez, nire obrari egiten zaion harrera ez da berdina toki guztietan. Baina ez dut kexatzeko arrazoirik, zeren, baita kanpoko literatura sartzeko batere errazak ez diren herrialdeetan ere, Ingalaterra eta Estatu Batuak esaterako, botaldiak eta salmentak arrazoizkoak dira, arrazoizkoak baino gehiago ere bai, batzuetan. Estatu Batuetan, kasurako, best seller txikiez ere mintza liteke... Italian eta Alemanian nahiko irakurtzen da nire obra, eta nire liburuen berrargitalpenak egin ohi dira, eta gorabeherak izanik ere, berdin gertatzen da Europako herrialde guztietan. Asiaz hitz egiteko ez daukat daturik, baina gauzak ez omen doaz gaizki...

Kontraesana beste hau izango litzateke: sistema orokorrean kritikatzea eta nire alderdia kritika horretatik kanpo uztea, perfektua balitz bezala, ez baita perfektua, ez horixe. Nik uste nuen eta uste dut orain ere kritikarik onena barrutik egiten dena dela, benetan gertatzen ari diren gorabeherak ezagututa egiten dena baita. Nabarmena baino gehiago den ezkerraren krisiak ez ditu aurkitu, ez zuzendaritzetan, ezta militanteetan ere, ezkerra zentrorantz eramaten ari den noraeza gelditzeko talentua eta talantea. Eskuinak ez du ideiarik behar, are, ideiak eskuinarentzat oztopo dira, baina ezkerraren berezko elikagaia ideiak dira, eta orain ideia falta dago. Baina ideiak esaten dudanean, bizi garen mundu konplexu honetako errealitateei aurre egiteko gauza diren ideiez ari naiz, berau ulertzen saiatzen direnak, horixe baita mundua eraldatzeko modu bakarra; eta ez naiz ari, ordea, azken finean ideia zaharren murtxikatze bukaezin eta aspergarria baizik ez diren ideiez. Gaurko gatazkak ez dira atzoko armekin irabaziko.

Komunikabideak, kasu honetan, egunkariak dira batez ere, telebistak eta irratiak ez dietelako kasu handirik egiten liburuei. Esan nahi dut liburuak ez duela tokirik hartzen, ia-ia, ez berri-saioetan, ezta eztabaida saioetan ere. Portugalen hamarnaka artikulu argitaratu ziren Ensaio sobre a Lucidez liburuari buruz, eta gehienak liburuaren eta egilearen aurkako erasoak izan ziren, nobela boto zuriari buruz mintzatzen zelako bakarrik. Egilearen asmoa demokrazia suntsitzea zela esatera iritsi ziren... Espainiari dagokionez, aitortu behar dut ez nuela espero liburu honen inguruan isiltasunezko horma ia erabatekoa eraikiko zenik, eraiki den moduan. Salbuespen nabarmenen bat gorabehera, zutabegileek eta komentaristek, gai sozial eta politikoetan azterketa zorrotzak egiten dituztelako nabarmentzen diren horiek, eta polemikak, argigarriak direnean, onartu ohi dituzten horiek, oraingo honetan nahiago izan dute bozgorailuak gorde eta aurrera segi ezer gertatu izan ez balitz bezala. Guztiarekin ere ez dut antzeman komunikabideek trabarik ipini dutenik nire iritziak zabaltzeko. Beharbada ni egiten ari naizena delako erregea biluzik zebilela kaletik oihukatu zuen ume horrek egin zuen berbera. Gorteko alprojei ere zenbait egia esatea uzten zitzaien. Horretantxe nago ni ere, erdi ume, erdi alproja...

Ez dago esan beharrik ez naizela inoiz ministro-kontseilu batean egon, eta ez dut sekula horrelako bilera baten aktarik begiratu. Baina denok ezagutzen dugu, ongiegi ezagutu ere, politikarien hizkera. Horregatik ez da imajinazio handirik behar nobela batean era sinesgarrian elkarrekin mintzatzen jartzeko. Egoera sortuta, gatazkaren nondik norakoa azalduta, izaerak eta nortasunak definituta, "naturari" bere lana egin dezan uztea baizik ez da... Haiek esaten duten guztia aldez aurretik igartzeko modukoa da, lehen ere hamaika aldiz entzun edo irakurri dugu. Gainerakoa ofizioa baizik ez da, nola egiten den jakitea, eta egitea. Bi hitzetan, eraikuntza eta konposizioa.

Urrats horretan cervantinotik asko dagoela esatera ausartuko naiz. Narratzaile burujabea dibertitzen ari da egiten duenarekin, irakurlea ere dibertituz ofizioaren atze aldea irekiz, eta aldi berean denik eta zangotraba onbera eta amultsuena egiten dio, esango balio bezala: "Aitor ezazu hau ez zenuela espero". Alabaina, halako lema-kolpe hain errotikoa emateko, norberak egiten ari denari buruzko kontzientzia erabatekoa eduki behar du, eta nora iritsi nahi duen jakin behar du. Narratzailearen azalpenek, jantziaren josturak erakutsiko bailituen bere zalantzak erakusten dituztenek, ustezko autoironia-ariketa bat osatzen dute, sortzailearen "harrokeria" gaizki mozorrotzen duena: "Hor dago, ez zirudien posible, baina neuk egin dut".

Ez dagokit niri esatea nire prosak dentsitatea galdu edo irabazi duen, eta ni ez naiz nor esateko nire irakurleak nire mailara igo direla. Harrokeria bai, baina ez hainbeste... Uste dudana da hor nahasten direla bi kontzeptu, narrazioaren dentsitatea eta konplexutasuna; alegia, nahasketa horren arabera, zenbat eta konplexuago antolatu esaldia, orduan eta dentsoagoa izango litzateke testua. Egia da nire jaidura barrokoez askatu naizela, partez, baina nahi dudana segitzen dut esaten, kontatzen ari naizen istoriorako egokien ikusten ditudan hitzekin. Baina egia da, a ze aitorpena, gaur ez nuela idatziko Memorial do Convento...

Litekeena da baietz, oso litekeena da dagoeneko izakiaren "errobotizazio" bidean egotea. Umberto Ecok, orain hiru edo lau urte argitaratu zuen artikulu batean, idatzi zuen gizon mota berri bat hurbiltzen ari dela, gu gaur egun garenarekin zerikusi gutxi edukiko duena, eta Umberto Ecok berak esaten zidan, egun asko ez direla, kezka bat kanporatzen ari denaren antzera, beldur zela bere ilobaren etorkizunaz... Baliteke espeziearen "eboluzioa" deitzen dena aberats eta boteretsuen arianismo berri bat baizik ez izatea... Zientzia ez da beti purua bere asmoetan, eta zientzialari guztiak ez dira santuak.

Lehen argitalpenean, 1977an, Manual de Pintura e Caligrafia agertu zen "ensaio de romance" azpitituluarekin, hau da, nobela baten saiakera moduan. Ez nik zalantzarik nuelako liburua benetan nobela bat ote zen, baizik eta konturatzen nintzelako ni neu nintzela "saiatzen" ari zena. Bigarren argitalpenean, sei urte geroago, eta ordurako Objecto Quase, Levantado do châo, Viagem a Portugal eta Memorial do Convento idatziak nituelarik, "saiakera"ren aipua kendu nuen, eta "nobela"rena utzi. Ordurako gutxi gorabehera seguru nengoen ez bakarrik nobelagilea nintzela, baizik eta baita idazlea ere... Zenbait kritikok esan du Manual dela nire nobelarik "abangoardistena", eta horrek esan nahiko luke, nonbait, beren ikuspuntutik gero atzerapausoak eman ditudala... Nire iritziz, Manual gauzak deskubritzen doan liburua da, bere bide propioa asmatzen doan heinean, eta inozentziaren bertutea dauka, aurkitzen duen gauza bakoitzarekin harritzen delako. Ideologikoki bere garaiarekin estuki lotua dagoen liburua da, iraultza eta hiru urte geroago atera zelako. Gaur egilea mesfidatiago eta analitikoagoa zatekeen.

Gertatzen dena da hain dela handia humanoen etsipena non beti jartzen baitugu gure esperantza sekula gertatuko ez den gauza batean: Mesiasen etorrera. Ez laizismoak, ez agnostizismoak eta ez ateismorik militanteenak ere, ez dute ezabatu gure espirituetatik kontsolamendu eta babes-behar hori, azkenean ume sineskor edo, txarrenean, ardi otzan bihurtzen gaituena. Zer edo zertan sinetsi behar da, badakit, baina izan gaitezen kritiko, baita gure sinesmen eta arrazoiekin ere, ez badugu erori nahi ohikeriazko pentsamendu baten segurtasun faltsuan. Egia da gure eskakizun kritikoa beti ari zaiela trabak jartzen ezkerrean agertzen diren gauza berriei, baina ematen du inor ez dela konturatzen mugimendu hauen deskreditu sistematikoaren maniobrak beste aldetik datozela, planeta kontrolatzen duten botere ekonomikoa eta mediatikoa dauden aldetik, hain zuzen. Gu haien atzetik joan, besterik ez dugu egiten. Ezkerra egunero lurperatzen dute, ezkerrak berak bere burua lurperatzen ez duenean. Uluka aritzea, uste dut nik, hauxe toki eta baldintza guztietan errepikatzea izango litzateke. Ea behingoz esnatzen garen.

Beharbada gizakiaren ergelkeria betierekoaren lekuko barkaberak bezala ikusten ditudalako.

Begoña Bilbaok Elkar argitaletxearen eskutik plazaratu duen nobela honek Palestinak gaur egun bizi duen egoera ankerra du ardatz nagusi. Konorterik gabe hainbat denbora pasa ondoren, buruan kolpe izugarria jasotako emakume gazte bat Gazako ospitale batean esnatzen da, non dagoen eta bera nor den ere ez dakiela. Galderei arabieraz zein hebraieraz erantzuteko gai da, eta horrek beste galdera korapilotsu bat sortzen dio: Palestinarra ote da? Israeldarra? Izan ere, inguruan dauzkan zauritu gehienak palestinarrak diren arren, sendagilea israeldarra.da. Hospitale horretan lan egiteko jende beharrean direnez, bertan gelditzeko aukera ematen diote, eta oroimena itzultzen doakion heinean, gertatzen ari denaren kontzientzia hartuko du.

Saure argitaletxeak kaleratutako komiki honek bakearen aldeko II. Fernando Buesa Blanco saria eskuratu zuen. Liburuan agertzen diren istorio guztiak Mahatma Gandhi eta haren irakaspenekin daukate zerikusia eta Atlantikoaren alde bietako hamar komiki marrazkilarik eginak izan dira ûargentinarrak, brasildarrak, espaniarrak eta frantsesak ere badira haien arteanû. Horietatik zortzik gidoi bat ilustratu dute, eta beste bik testu bat irudi bidez berrinterpretatu. Hauxek dira istorioen izenburuak: Egia jainkoa da, Gatazkari buruzko jarrera, Indarkeriaren gurpila, Ehun milioi herrixka, Egia jainkoa da, Bestea, Egiarekiko atxekimendu sendoa, Justiziaren armak, Ehun milioi herrixka eta Zer da bakea?

Kutxa Fundazioak urtero antolatu ohi duen literatur lehiaketan Alaitz Olaizola Bordaren Clitemenestraren itzulera antzezlanak eskuratu du 2004.ean antzerki saria. Barruko harrak janda dagoen gaur egungo emakume baten etxean duela 2500 urteko Grezian bizi zen Clitemenestra agertuko da bat-batean, eta gertatutakoari zentzua aurkitzen saiatuko dira emakume biak. Ez da batere erraza izango, greziarrak ezin duelako gaurko emakumearen ingurua ulertu, ez eta emakume horrek Clitemenestraren etorrerara egokitu ere. Eta biak bakarrik egoteko aukera izango balute, behintzat! Baina hori ere ez dute lortuko, orainaldiko emakumearen senideak, lagunak eta auzokoak etengabe agertuko zaizkielako, dagoeneko zaila den egoera gehiago zailduz.

Eseté aldizkariaren azkenengo zenbakia munduan zehar aginduz galarazten diren hamaika gauza eta ekintzei eskainia dago. Eta egia esan, ondo bitxiak dira Proyecto Cartelek daukan web orritik jasotako iruditan agertzen diren debeku asko: nahitaez ate baten eskuineko aldetik irtetera derrigortzen duena; armekin zein haurrekin barneratzea debekatzen duena; egoitza pribatua dela-eta, arren, hara ez sartzeko agintzen duen hotelarena; bertan geldituz gero, ala pixa edo bestelako beharrak egiten harrapatzen bazaituzte errebolber tiro batekin mehatxatzen zaituena; etxe hartakoak katolikoak direla-eta, Kristo Erregeri eta Jaungoikoaren Ama Guadalupekoari goraka protestante eta bestelako sekten propagandari uko egiten diotenena, edo zakurrari bere jabea hezitzeko eskatzen diona.

LAB sindikatuaren Ipar Hegoa Fundazioak sortutako Haritik aldizkarian agertutako lan honen izenburua Klase borroka Europar Batasun berrian: eraikuntza europarrerako estrategia sindikala da. Aurten Sokoan burututako Ezkerra Europaren atarian lemapeko nazioarteko jardunaldietan aurkeztu ziren ekarpenetako bat dugu. Globalizazio neoliberalak klase gatazkan dituen eraginak, kapital transnazionalak ezarritako dominazio sisteman eragiten duten kontraesanak, egungo errealitate sindikalaren diagnostikoa edo itun konstituzional europarrari uko egiteaz gain hari gogor egiteko aurrera eraman beharreko estrategia sindikala bezalako gaiak aztertzen ditu.

Enrique Morenteren marrazkiz apaindurik plazaratu den Antton Irustaren kontakizun hau zortzi urtetik aurrerako haurrei dago zuzendua. Protagonista, aita marinela duen neskato bat da. Epe luzeak pasa behar izaten ditu dagoeneko munduko itsasertze gehientsuenak ezagutuak dituen bere aita ikusi gabe, eta hura itzuli bitartean, bidaietako batetik ekarri zion atlasean ea non aurki daitekeen asmatzen eta aitak maiz bidalitako gutunetan kontatzen dizkion ipuinak irakurtzen ematen du denbora.

Elur gutxi egiten duen lurraldean bizi gara euskaldun gehienok, eta inguruan dena zuri dagoela ikusten dugunean, zerbait berezia bezala bizi ohi dugu. Horrelako egoera batean kokatu ditu Pablo Sastrek bere azkenengo idazlanaren gertakizunak, sei ekitalditan banatutako nobela mintzatua den Elurretan hotsak liburuan. Elurte egun pare batean Andoain eta honen inguruetan dabiltzan herritarrei suertatzen zaiena kontatzen da bertan. Elurrarekin, badirudi ohizko bizimoduak nolabaiteko etendura izan beharko lukeela, baina ez da horrela, eta egunerokoari heldu beharko dio derrigor, bai lana duen herritarrak bai langabe aurkitzen denak, zoriontsu denak pozik, zoritxarrari aurre egin behar dionak goibel, eta presoak askatasuna amestuz. Eta kalean, lantegian, tabernan, dendan, errepidean edo kartzelan egingo dute batzuk besteekin topo herritar horiek, eta orduan kontura dakartzaten gaiak eta horiek adierazterakoan bakoitzak darabilen hizkerak osatzen dute Pablo Sastreren nobela honetako polifonia. Liburu guztiz mintzatua den hau, bere egituran antzerkiarekin zerikusirik asko duen poema bat ere bada. n