Argia astekaria webgunearen hasiera

Noiz geroztik gara euskaldunak nekazariak? Galdera potoloz janzten ditugu egungo ezinak, baserri modernoaren panoramako ezin metak ikusita, euskaldunak noiz arte izango gara nekazariak? galdetu beharrean... Baserria irtenbide "berriz" betetzeko, ordea, esku artean darabilgunaren historia eta mitoak ezagutzeak aurrera begiratzera lagunduko digula pentsatzen duten horietakoa naiz.

Noiz hasi ginen aleak ereiten? Garagar-irina ezkur-irina baino lehenago erabiltzen genuen, ala ez? Arbia, aza eta baba izan al dira gaztainaren lagun bakarrak duela bi mila urteko dietan? Gaztainondoa erromatarrek ekarri al zuten? Artoaren iraultza ez al da industriarena baino garrantzitsuagoa gure historian? Egia al da gaztaren eta sagardoaren paisaia kulturala dela gure hau? Zer zor dio gure nekazaritzak urtetan eta urtetan etxekoneko izan ditugun arabeei? Egia da, gure lurretan, gure paisaietan historia hori dena idatzita dugu. Baserri autarkiko itxi buruaski bukoliko gozo horren mitoa beste upeleko sagardoa da, are gehiago beste sagardotegiko upela.

Lurrari lotua dena etengabeko krisi batean bizi da. Garai bakoitzean landare berriak ekarriz, lehengoei etekin berriak aurkituz gehienetan iraun eta batzuetan bizi ahal izan da. Artoa, babarruna, piperra, gerezia, garia, mahatsa, tomatea, muxika, arana, patata, kiwia... mundu zabaletako bazter eta zoko guztietatik ekarri eta aukeratze eta egokitze etengabeko baten lekuko dira. Eta etorkizuna ikuskizun: babakoa, kiwaia, soja... nahi duguna, itxaropena, alegia.

Horixe da Espainiako Medikuntza Geriatrikoko Elkarteak (SEMEG izenekoak) kaleratutako txosten batek salatzen duena. Adineko pertsonak ospitaletik irteten direnean, zein osasun-egoerarekin joaten dira etxera? Gezurra dirudien arren, "hirutik bitan ospitalera sartzean ez zuen ezintasun edo arazoren bat eramango du zaharrak etxera" eta arazo horietatik erdia baino gehiago saihesteko modukoak izaten omen dira, gainera.

Baina hitz gogorragoak ere jaurti dituzte SEMEG elkartekoek. Jesus Lopez Arrieta geriatra elkarte horretako idazkaria da eta bere hitzetan, "sistema sanitarioak adineko pertsona diskriminatu egiten du". Hiru defizit edo akats nagusi azpimarratzen ditu Madrilgo Gregorio Marañón ospitaleko medikuak: zaharrek diagnostiko frogetarako eta tratamenduetarako sarbide gutxiago dituzte; sistema sanitarioak "soluzio sozial" desegokiak eskaintzen dizkie adineko pertsonen osasun arazoei, eta azkenik, zaintza espezializatua eta integrala eskatzen du adin-talde berezi horrentzat.

SEMEGeko presidentea den Rodriguez Mañas ere ez zen isilik geratu eta gauzak gordin azaldu zituen. Bere ustez, gure gizartean lortu da muga biologikora iristea (83-84 urte batez beste), eta adin aurreratuenetan "gaixotasunak ez du bizi-itxaropena aldatzen". Eta horrela, 75 urte bete arren, gizonezko batek oraindik bederatzi urteko bizi-itxaropena dauka, eta emakume batek, berriz, hamabi urtekoa, beren bizitzaren seiren bat. Baina, zoritxarrez, denboraldi horretan kontzentratzen dira gehiena patologia kroniko gaiztoak eta adin horretan eragiten dute. Ondorioa: gehiago bizi bai, alegia, urte gehiago, baina hobeto bizi? Hori beste kontu bat da, itxuraz oso modu airosoan betetzen ez dena.