Argia astekaria webgunearen hasiera

Bakoitzak bizitza ulertzeko modu bat daukagula, eta hori batzuetan kanpotik ez dela ulertzen edo arraro ikusten dela. Eta nola badirudien arraro den oro ez dela ona, edo ez dela normala, bada, beti hasten gara haren esanahiren bat topatu nahian, baina horrek ez du esan nahi bestea benetakoa ez denik. Hori pasatzen zaio Oskarri, nobelako protagonistetako bati. Eta baita bere andregaia Anari ere, zeren Anak ulertu nahi du Oskarrek zer harreman daukan Greta manikiarekin, baina era berean berari min egiten dion harreman bat da hori.

Azken batean sentimenduak, barne-borrokak daude, eguneroko bizitzan sortzen diren hainbat oztopo, askotan aurrera egitea eragozten digutenak. Hortaz hitz egiten du manikiak, zeren Greta maniki bat da, baina sinbolo bat ere bai, pertsonaietako bakoitzak hainbat lotura dituelako lehenaldiarekin, eta Oskarren lotura hori maniki bat da.

Peter Pan moduko bat. Ez du hazi nahi, hazteak beldurra ematen diolako eta haurtzarotik hutsune batzuk dauzkalako, garrantzitsuena bere amarena, eta bere amaren hutsune hori maniki batekin bete du berak. Oskarren ikuspegia koldarragoa da, nahiz beste alde batetik oso normala ere baden, denok ditugun beldurrak eta zalantzak dituelako, eta horiek argitu behar ditu benetan zer nahi duen jakiteko. Eta ekiten duen bidaia fisikoa bere burua ezagutzeko egingo duen bidaia da.

Etxera etorri naizela jakiteko ez daukat mapa bati begira jarri beharrik, badira hemendik kanpo hainbat gauza gurean bezala sentiarazten nautenak eta alderantziz, hemen zenbait egoera arrotz sentiarazteko modukoak... esate baterako, sagardotegiak. Astigarragan edan daiteke sagardoa, baina baita ere Asturiasko Bulnesen, Txileko Valdibian edo AEBetako Connecticcut-en.


Urtean bizpahiru sagardotegi egiten dituen horietakoa naiz, eta ARGIAko langile eta kolaboratzaileekin data jarria zegoen martxoaren 23rako. Patuak horrela nahi, eta aurreko astean Oreka TXekoekin egitekotan ginena atzeratu, eta 24an jarri genuen zita. Denboraldiko lehena egin gabe eta orain bi bata bestearen segidan.

Behin baietza emanez gero kale egin nahi ez eta sagardotegira. Aitortzen dut sagar bati kosk egitea baino gutxiago kostatzen zaidala sagardoari trago egitea, eta edalontzia betetzeko ez dago nahi eta nahi ez upeletara hurbildu beharrik. Gure ustez xanpain botilak zirenak aprobetxatzen zituzten sagardoz betetzeko. Juxtu xanpainari cava deitu behar zitzaiola enteratu ginenean, botila normalizatuak atera ziren, etiketa eta guzti. Hiru laurdeneko botilak 75 zentilitro zituela ikasteko balio izan zuen.

Sagardoak ez zuela mozkortzen ere entzun izan genion norbaiti... Jatorrizko edaria berdin sagardo naturala dioen papertxoan beste hau ere irakur daiteke: alkohola %6, arraioa! Tabako kutxatiletan idatzi dutena irakurrita eta horrela dela sinetsita, ez dago dudarik alkohol horrek ere mozkortzen duela. Neurri kontua izango da guztia!

Txikitan, han aritzen ginen izeba-osaben baserrian, botila barruan geratzen ziren kortxoak ateratzen. Ez pentsa erraza zenik, soka bati korapiloa egin, botila azpikoz gora jarri eta kortxoa sokarekin trabarazi. Orduan gogotik tira behar izaten zen. Atzamarrak minduta amaitzen genuen. Ordurako eskolan ikasiak izango ginen, "más vale maña que fuerza" eta zinez bietatik behar zela, ez dakidana da zein ordenetan... Urte asko pasa dira geroztik eta dena asmatua zegoela zirudienean "eskantziadore" sofistikatu bezain xinple horiek azaldu ziren; erdia kanpora bota gabe dena edalontzira, eta handik eztarriko zulora!

Txotx eta Mojon artean bakailaoa eta txuleta, kontua eta berriketa. Nik "mojon" entzuten dudanean zera etortzen zait burura: errepide bazterreko mugarria, kilometro zenbakiz margotutako harria. Baliteke "deformazio profesionala" edo ordu asko bolantean pasatzearen ondorio izatea. Sagardotegiko mojon eta errepideko mojon inkonpatibleak dira, autobusa gidatzeko %0,0 alkohol da muga, deskuidatuz gero, gaizki garbitutako baso batean edandako urak eman dezake hori!

Upel ilunak gero eta gutxiago dira, ontzi distiratsuak ugariago. Aldaketa bisuala da, altzairu herdoilgaitzezko tanketzarrak manometro eta termometroak bistan dituztela daude, osasun eta garbitasun neurriak direla medio, pixkanaka sagardotegi guztietara ari dira zabaltzen. Bada egurrezkotik inoxidablezkora diferentzia antzematen duela esaten duenik. Begiak itxi eta frogatu beharko litzateke. Inguruan egoten den usainean baliteke antzematea, baina dastatzeko orduan ez dut uste...


Sagardotegietako "fauna" ere aldatuz doa, gero eta urbanoagoa da giroa eta baliteke ondorioz erdaldunagoa ere izatea. Bertara hurbiltzen garenon artean bai ikus daitezkeela upelak. Batzuk denboraldi oro pare bat aldiz etortzen garela, baina beste batzuek, itxura guztien arabera, bizpahiru bixita astero egindakoak dirudite. Norbera sagardotegira egun berezia delakoan hurbiltzen da, ni behintzat horrela joaten naiz. Gero kontu hartzen dut berdin dela zein astegun izan, hemengoan nahiz hango sagardotegian gelditu, errepide bazterrekoan edo mendi puntakoan zita jarri. Denak daude jendez gainezka. Ordaintzen dena eztabaidatzen hasi gabe bapo bizi garen seinale.

Sagardotegian Txotx egitea ez da jolasean Txotx egitea. Zotz egitea zotz edo txotx txikiena nork atera erabakitzen duen jolasa da. Gerora "zozketa" hitza hortik zabaldu da edozein motatako "sorteoa" ezagutzera emateko. Berdin du, sagardotegian txotx egiteko ez da zozketarik behar, baina askotan kontua ordaindu eta gero sobran geratzen den dirua ONCE edo beste zozketaren batean erabiltzen da.
Txotxera maiz hurbilduz gero hasten da bakarren bat Txolintzen. Ordurako besteren bat Txotxolotuta dago, Txotxonduta egoteko beste pare bat biaje nahikoak dira... Gauerdirako Txotxongilo piura hartuta, ezertarako gauza ez den norbait izaten da inguruan.

Asteburua iritsi dela eta Tolosan nagoela ohartarazteko baditut bi gertaera jakin: Bata, etxetik 100 metrora, Zerkausian, larunbatero egiten den azoka. Bestea, alde zaharrean, Txistulari Bandak kalejira egiten du igandero goizeko 9:00etan. Ohetik entzuten dudanean, (urtean dozena erdi bat bider), ez zait inoiz ahazten nongoa naizen, joan-etorrian asko ibilia izan arren, non jaio nintzen.

Sagarrondo bat ihartu zela abixatu zidan aitak eta igande goizean igo nintzen Berastegira. Motozerra hartu eta arbol ipurdia moztu aurretik adarrak soildu genizkion. Azkenekoz motozerra izotza mozteko erabili genuen Laponian eta oraingoan betikoa mozteko: egurra. Sutarako aprobetxagarri egiteko neurrian moztu behar genuen. Gainontzekoa aizkoraz eta eskuz txikitzeko modukoa zen, zotzak ziren... Eta hara non, astean zehar bi sagardotegitan Txotx egin ondoren, igandean sagarrondoarekin Txotxak egiten topatu dudan neure burua. Txotxeatzeko modu asko dago eta gaurkoan ez ditugu denak esan!

Saclay-ko CEAn masa-espektrometriako aparatu berezi bat instalatu berri dute, Artemis izenekoa. Honekin urtero 4500 lagin baino gehiago aztertzea itxaron da, karbono 14 deituriko sistemaren bidez.
Jakina denez, karbono 14an oinarritutako sistemak milaka urteko antzinatasuna duten fosilak datatzeko erabiltzen dira. Karbonoa oso ugaria da Lurrean, bai zoluan baita atmosferan ere; gehiena oso egonkorra den karbono 12 eran dago eta portzentaia txiki bat karbono 14 moduan. Izaki bat hiltzen denean izakiak eta inguruak izaten duten gas-trukaketa eten egiten da eta izakian metatuta dagoen karbono 14a ez da berritzen.
Williard Willard Franck Libby Libby-k 1940an karbono 14aren desintegrazio-abiadura neurtu zuen eta 5730 urtean kopuruaren %50 desintegratzen zela frogatu zuen. Beraz, fosiletan topatzen den karbono 14aren kantitatea neurtuta jakin daiteke zenbat desintegratu den eta, ondorioz, noizkoa den.
Guztia ongi badoa Artemisek eguneko 24 ordutan eta asteko zazpi egunetan lan egiterik izango du.

...... .. .. ....
Demagun jatetxe batera joan nahi duzula eta Internetetik jatetxekoek prestatutako plater batzuen argazki bat bidaltzen dizutela. Eta argazkia ikusteaz gain, prestatutako jakia usaintzeko aukerarik balego...
Alberta-ko unibertsitateko bi ikerlari usaina elektronikoki aztertzen ari dira eta jada lortu berri dute lehen sudur elektronikoa. Sudur honek hamar usain desberdin ezagutu ditzake une honetan eta oso usain desberdinak gainera, hala nola frutak, kafea, gasak eta espezieak.
Sudur elektronikoa PC bati konektatzen zaio eta honek interpretatzen du sudurrak usaindutakoa. Orain arte hainbat usain-detektagailu erabili dira industrian, batez ere arrain ustela topatzeko edo pertsonentzat arriskutsuak izan daitezkeen gasak detektatzeko. Hala ere, detektagailu hauek oso garestiak izateaz gain ez daude ingurune multimedia batean erabiltzeko diseinatuta.
Mandal eta Castro ikerlariek sortutako sudurraren osagai elektronikoak merkeak dira eta elektronikako edozein dendatan topa daitezke. Dena den, honek ez du esan nahi sistema erraza denik; giza begiak kolorearentzako hiru hargailu dituen bitartean, giza sudurrak gutxienez mila hargailu desberdin ditu usainak detektatzeko, beraz, sudur elektroniko batek ere mila hargailu desberdin beharko lituzke usainak ongi detektatzeko.
Aipatu ikelariek hainbat eragozpenekin topo egin zuten beren ikerketan, batzuk gainera espero ez zitezkeenak. Adibidez, irudietan edota audio-seinaleetan ez da behar molekulak higitzea, baina usaintzeko bai eta gainera molekula horiek itsatsita gera daitezke sudur elektronikoan arazoak sortuz. Arazo honi aurre egiteko garbiketa-sistema berezi bat sortu behar izan zen. Une honetan ikerlariak analizatu eta kodifikatutako usaina birsortzeko sistema ari dira aztertzen. Hau da, sistemak ulertzen du usaina baina jatetxeak guri bidalitako e-maila zabaltzean sistemak usaina sortu egin behar du.
Oinarrizko ikerketak bizpairu urtetan amaitzea itxaron bada, produktu komertziala ez da bost urte baino lehenago ez da lortuko.

OSAGAIAK:

Ahate eder bat, garbia eta erretzeko prestatua, edo 2 ertain (erretzeko arraza egokia da Barberie delakoa)
Baratxuri-buru bat
Gatza eta piperbeltza, eho (xehetu) berria
2 baso bete ur
Gatza

Labe-erretilu batean ipiniko ditugu baratxuri aleak barreiatuta, hegaztia garbitzerakoan bereizi ditugun lepoa eta hegal-muturrak, eta ahatea, alde baten gainean. Urez garaztatuko dugu guztia. Labea 200 graduko tenperaturan jarri eta hantxe edukiko dugu erretilua 25 bat minutuan. Haien ostean, labeko atea ireki, bere zukuaz garaztatu eta erretako aldearen gainean jarriko dugu ahatea, horrela beste 25 bat minutu egin ditzan. Ondoren, labea ireki eta bere paparraren gainean jarriko dugu ahatea, mokoz behera, eta beste 25 bat minutuan edukiko dugu jarrera horretan.
Bere zuk.uan bustiko dugu berriro hegaztia. Azkenik, epe horren ondoren, mokoz gora jarriko dugu hegaztia, paparra gora beraz, eta erretzen utziko dugu, ongi gorritu arte. Beharko balitz, ur pixka bat erantsiko genuke hegaztia erre bitartean, lehor ez dadin. Heze egon behar du beti erretiluak.
Ahatea plater batean ipini eta aluminio-paperaz bilduko dugu ondoren. 10 minutuan edukiko dugu horrela, pausatzen. Hegaztia puskatzerakoan, 2 hankak eta bi paparrak bereiziko ditugu lehenik, eta bitan egingo dugu ondoren puska horietako bakoitza, duten tamainagatik. Beraz, 8 puska bereiziko ditugu guztira.
Erretilu bero batean banatuko ditugu, ogi txigortuen ondoan. Baratxuri erreen mamian busti ahal izango ditugu ogi txigortu horiek.