artikulu nagusira itzuli
Andrés Millán: «Txolarreek bezala hartzen genuen arnasa»
Andrés Millán Domínguez, Granadako Huéscar herriko 87 urteko prisionero ohia dugu. 1938an prisionero egin zuten eta Langile Batailoietara bidali zuten. 1939an lizentziatu zuten, baina 1940ko udaberrian berriz mobilizatu eta «desafekto» izendatu zuten, CNTeko partaidea baitzen. Rotako kontzentrazio esparrura bidali zuten eta han 6. Langile Soldadu Batailoi Diziplinarioan sartu zuten. Handik Nafarroara eraman zuten, Igarira (Zaraitzu) lehendabizi eta gero Berara. Andaluziara bueltatu eta han ere derrigorrezko lanak egiten aritu zen, 1942an batailoiak desegin zituzten artio.
Andrés, lehen esaten zenuen Igarin barrakoietan sartu zintuztela, nolakoak ziren?
Barrakoiak egur oholekin eginak ziren, bi pisu lo egiteko eta goian txapa jarri zuten. Baina elurra egiten zuenean, haizeak elurra sartzen zigun manten artean, eta horrela eusten zenion, burua estalirik, txolarreek bezala arnasa hartzen, berotzeko.
Zer egiten zenuten lanegun arrunt batean?
Errepidea pikatu. Batzuek harria pikatu, besteek palaz lurra atera eta beste batzuek lurra eraman eskorga batean, eta lana bukatzen ez zuenak gauez joan behar zuen lana bukatzera, zentinela batekin, arma berari begira zuela.
Pairatu zenuten gosea behin eta berriro aipatzen du herriko jendeak, nola egiten zenioten aurre?
Kanpamendura patatak ailegatzen ziren, zuritu eta azalak txerrientzat gordetzen zituzten. Orduan guk haiek lapurtzen genituen, gorde eta lanean ari ginenean esaten genuen: "Zentinela, sabela hustutzera noa», eta orduan sua piztu eta azaltxoa erretzen genuen, indar pixka bat izateko.
Animoz nola zeundeten horrelako egoeran?
Animoak... galduta genituen. Busti den ganadua bezalakoa da, artzainak jo duelarik. Animorik batere ez, ez defentsarik, hain beldurturik zaude ezen berdin zaizun edozer egitea. Ez zegoen esperantzarik, ez askatasunik, ezta lagundu edo animorik emango zizunik ere. Heriotzaren kalezuloan dagoenarena bezalakoa da... heriotzaren zain dagoelarik.
Zerekin egiten zenuen amets?
Oheratzen nintzenean okindegiarekin egiten nuen amets, gure gurasoen etxean laborariak ginelako eta etxean oratzen zen; eta lanera gindoazela amets egiten genuen, eta egiten genituen meriendekin. Gosea duenak... ogia du gogoan!, eta horrekin egiten nuen amets... tontakeria horiekin.
Zer iruditzen zaizu zuen esperientzia jasotzen duen liburua egitea?
Hori irakurtzen duten askorentzat pasadizoa baino ez da izango, guk pairatu genuenaz ezin baitira jabetu, ezta kontatuz ere!, ezta kontatuz ere!
Erantzunak
Erantzunik ez dago.
Izartxoaz (*) markaturiko datuak derrigorrez bete beharrekoak dira.
Lege Oharra
RSS sindikazioa