Argia astekaria webgunearen hasiera

O Enriqueta! Berriro natorkizu erromes, berriro zure itzal luzearen atzetik. Zure izaerak txundituta, zure nortasunak zoratuta, zure jakinduriak liluratuta berriro natorkizu jarraika, sekta satanikoen kideek duten fideltasunaz, drogen menpekotasunaren morroiek zaldi txuria jarraitzen duten itsutasun berberaz, Budaren jarraitzaileen irmotasun beraz, Kristoren diszipuloen kemenaz, Alaren semeen tinkotasunaz.

Zuregana nator, Enriqueta maitia, gure etxean, Araba lurraldean, Espainiako batasun sakrosantuaren ikur zarelako, inperioaren ispilu, gesta militarren agerki, hobenik ez duen historiaren irudi. Eta zugan bakarrik ipini ahal du atzoko, gaurko eta betiko Espainiak konfidantza, fedea eta esperantza. Iraganean izandakoa etorkizunean ere izanen denaren itxaropena, zugan bakarrik oinarritu ahal da, Enriqueta.

Ez dabil gaizki Ramon. "En Alava como en Navarra" dio gure Ramonek. Baina Navarran aspaldi eta ganore handiz heldu zioten kontuari, Azazetan orduko alkatea eta dozena bat nazionalista eta errepublikano tirokatzea ûesate baterakoû ezin duzu alderatu Navarrako karrika eta kunetetan egindako lan eskergarekin. Eredu egokia aukeratu baduzue ere, kemenean datza ûnire uste apalean, Enriqueta maitiaû aldea.

Atrebentzia galanta da ikasleak maisuari ikasgaiaz jardutea, grumeteak kapitainari norabidea proposatzea, baina zure umiltasun mugagabeaz, zure eskuzabaltasun paregabeaz baliatuz, ausartu egiten naiz, oldartu, eta begirunez bada ere, erruki hau luzatzen dizut: utzidazu aholku pare bat ematen, Enriqueta.

Korellako Miguelek irekitako bideari jarraituz, lurralde historiko hau ere, Araba, euskararen erabileraren arabera zatitu behar duzue, Aramaio bailarako bi baserri gune euskaldun izendatuz, Gasteizko kutxi kaleko lehen zatia elebiduna eta Arabako beste eremu guztiak espainolak, erabat espainolak, soilik espainolak. Euskara eskaintzen duten eskola, ikastola zein euskaltegiei oraindik ematen zaien subentzio hondarrak, erabat desagertarazi. Soberan geratuko den dirua Fundación Francisco Franco-ri bideratu, premia handia baitute. Olentzero, Santageda eta Santo Tomas jaiak debekatu. Marraskiloak astean behin jatea agindu. Mendizorrotza kiroldegiari Monte Afilado deitu, askoz ere jatorragoa baita. Barcinak irekitako ildoa jarraituz katedral zaharra bota eta solairu hartan parking itzel bat egin. Andra Mari Zuriaren plazari izena aldatu, Romería del Rocío, Castañuelas Alegres edo Amigos de Pelayo izan daitezke izen aproposak. Prudentzio deunaren bezperan erretreta jo beharrean "Somos novios de la muerte" interpretatu, aldez aurretik eskoletan ume guztiek letra ikasi beharko lukete. Gasteizko Plaza Berrian Madrilen ipini berri duten bandera baino handiago bat zintzilikatu, askoz ere handiagoa. Eta Gasteizko jaiei hasiera emateko Zeledoni baserritar jantzi arloteak aldatu, esate baterako, guardia civil uniforme dotoreaz apainduz.

Jakin badakit, Enriqueta, Samaniego poeta arabarraren jarraitzailea zaitugula, ia-ia Ramonek bere herriko ardoa jarraitzen duen kemen berberaz, eta sarritan pentsatu izan duzula esne saltzaileari eskainitako bertso ospetsuak zuretako aproposak zirela: No seas ambiciosa/ De mejor o más próspera fortuna,/ Que vivirás ansiosa/ Sin que pueda saciarte cosa alguna./ No anheles impaciente el bien futuro,/ Mira que ni el presente está seguro. Eta horregatik pentsatu ahal duzu, Enriqueta maitia, larregiko proposamenak direla, presa barik eman behar direla urratsak, azkarregi joanez gero estropezu egiteko arriskua dagoela, bide onetik doala kontua eta kaltegarria izan daitekeela azkarrago joatea. Baina begirune osoz esaten dizut, Enriqueta, kontua oso larria dela eta hartu beharreko neurriak urjenteak. Bestela jai.

Edonola ere, ez zalantzarik izan, zure adimen paregabean, zuhurtasun handian, argitasun distiratsuan, ahalmen ikaragarrian, gaitasun berezkoan, konfidantza osoa dugula zure jarraitzaile xumeok. Musu bat, Enriqueta.

Zentsura: hitz benetan itsusia. Horren praktikaren berri izateak gaixotu egiten gaitu bortizki, izutu eta ostera ere lokamuts gaizto batera murgilarazi. Ez naiz ari frankismoaren urte ilunak errepasatzen, ez. Joan berri zaigun urte hau, tamalez, oso aberatsa izan baita halako esperientzia txarretan. "Idazten ari naizenean ez nau zaintzen, aspaldiko espainolak zainduta zeuden moduan, zentsore batek sorbalda gainetik eta ez nago, ezta ere, erbesteratzera behartuta nahi dudana idazteko. Gaur egun sentitzen dudan muga bakarra nire inspirazio edo talentu eza da besterik gabe. Oso gutxitan izan dute idazleek adierazterik horrelako zerbait nire herriaren historian. Salbuespen bakarra Euskal Herrian ematen da, non asasinatzearen profesionalak saiatzen baitira herritar zati baten adierazpen eskubidea murrizten". Hori da gazteleraz idazten duen donostiar idazle batek adierazi berri duena. Eta arrazoi du, zentzu batean. Baina ez arrazoi osoa. Beti bezala, luparen erabileraren arazoarekin egiten dugu topo. Lupa eta aztertu nahi dugun gaiaren fokatzearen problemarekin. Zenbateraino hurbiltzen garen edota zenbat urruntzen garen gai horretatik zehazkiago edo modu orokorrago batez ikustearren. Donostian jaiotako idazle honentzat, ematen duenez, ETAren zentsura besterik ez dago hemen gaur egun. Nonbait, ez du beste ezer ikusi hemen idazle horrek. Zer esan horren aurrean... ba, agian oraingoz nahikoa izan daiteke jakitera ematea idazle hori aspalditik Alemanian bizi dela.

Beste adibide bat: zentsura dela eta ez dela, gaur egun El Mundo egunkaria zuzentzen duen P. J. Ramirezek bere baitan sufriturikoa esplikatu izan digu hainbeste aldiz. Bost minutuan eta besterik gabe bota omen zuten bera zuzendari kargutik kalera Diario-16 zuzentzen zuen garai hartan. Etorri omen zitzaion goiz batean enpresako Zuzendari Nagusia eta handik hamar minutura, ez bat eta ez bi, kalean omen zegoen ezer gabe. Zergatik? Ba, orduko Gobernuko Presidenteak (Felipe Gonzalez) dei bat egin omen zion Zuzendari Nagusiari amenazo honekin: "Ez baduzu tipo hori kalera botatzen oraintxe bertan itxi egingo dizut egunkaria, dauzkazuen zorrengatik". Eta P. J. Ramirez kalera joan zen, eta aukera duen bakoitzean hor ibiltzen da bere kasu hori han eta hemen aldarrikatzen inoiz izan den zentsura kasurik ankerrena balitz bezala. Beno, hemen gure artean, egunkari osoak ixten dizkigute eta badirudi ez dela ezer gertatzen zenbaitzuentzat. Izan ere, egoitza nagusia Madrilen duten egunkariak ez dira oso samurrak izaten zenbait euskal gairekin. Oraindik duela ez asko jakin nuen Ramon Zallok idatzitako artikulu bat ez zutela argitaratu nahi izan egunkari horietako batean. Zallo, Savater bezalaxe, unibertsitateko katedraduna da, liburuak eta artikuluak idazten ditu, ez dut uste ETAren aldekoa denik... baina ez diote publikatzen Savater-ek bere "pastoralak" argitaratzen dituen egunkarietan. Zergatik? Hori ez al da zentsura?

Zoritxarrez zentsura bizirik dago leku askotan. Ez nuke nahi nik jakin, ordea, euskaraz idatzitako publikazioetan zentsura praktikatzen denik gaur egun. Negargarria izango litzateke hori.

Lerro hauek idazten ari nintzela jakin dut Madrileko La Razón egunkariak bultzatuta, Onda Cero eta Cope irratiek akuilatuta, talde ultraeskuindarren presioagatik azkenean antolatzaileek bertan behera utzi behar izan dutela Euskal Herriko Berri Txarrak rock taldearen kontzertua. Lehenago beste batzuek pairatu zuten antzekoa, Fermin Muguruzak eta Manu Chaok eta beste zenbait taldek... Ni testu idatziekiko zentsuraz aritu naiz zertxobait esaten lerro hauetan, baina ikus daitekeenez beste zenbait arlotan ere zentsurak bizirik dirau egunotan: musikan, arte plastikoetan (artista bati, bere ideia politikoekin ados ez egon arren, bakean utzi behar zaizkio bere lan artistikoak. Eta hau gaur egun esan beharra ere, negargarria da), euskararen erabileran... Enfin, donostiar idazlea Alemaniatik hona bizitzera inoiz itzuliko balitz, berehalaxe ikusiko luke frankismoaren garaiko praktika batzuk ez direla erabat eten oraindik.

Argi berri, eguzki berri dugu negu aroaren ezaugarria eta Eguberriaren edukia. Naturaren izaerak berekin dakarren errealitate hau, kristauek iduri eta sinbolo hartu zuten Nazareteko Jesusen izaera adierazteko, bera zela alegia mundutarrentzako eguzki berria, argi berria. Eta argiarekin bizi berria eta zoriona. Zerbaitengatik errepikatzen da hainbertze, egun horietan, Eguberri zoriontsu, Zorionak. Baina, egiaz erran daiteke, gaur egun, Eguberri zoriontsu, Euskal Herrian? Desioa da, bai, adierazten duguna, baina.

Gogoeta honek 1975. urtera eraman nau, zeinean giro berezia izan baitzuen Eguberriak Euskal Herrian. Hilabete bat lehenago euskal herritar anitzen etxean botila xanpainak ireki ziren, Frankorekin batera berrogei urteko diktadurak azken hatsa eman zuelako. Edo, zuelakoan? Ondoko urtean, herrietako Besta nagusietan As-ka-tasuna kantua nagusi izan genuen, behin eta berriz, txarangarekin. Bai, biltzeko eta mintzatzeko askatasuna hasi baitzen, iritzi ezberdinak idazteko eta irakurtzeko aukera zabaldu. «Berrogeita hamar urtera ailegatu behar izan dut, zioen batek, lehen hauteskundeak ikusi ahal izateko». San Sebastian eguneko danborradarako ikurriña agertzea baimendu zuten. Hura zen sukarraldia! Ilusio eta zorion sukarraldia. Urtetan debekatuak egondako alderdi politikoak agertzen eta sortzen hasi ziren, eta bazirudien sufrimendu guztien akabaila eta arazo guztien irtenbidea ekarri behar zigutela. Euskara ere libre zen. Euskara itzaletik atera zen, indartzeko eta hedatzeko aukerak ugaritu zitzaizkion: euskaltegiak, ikastolak, eskoletako D eredua. Ustez, frankismoaren sasoia igaro eta sasoi berriari hasiera eman zitzaion: askatasunaren, aniztasunaren eta demokraziaren sasoia. Eguberriaren Berri Ona Euskal Herriarentzat gauzatu zela edota gauzatzeko bide lasterrean geundela sentitzen zuen anitzek.

Mende laurdena joan da ordutik. Eta egoera ilundu egin zaigu, hainbat ilusio ihartu, ametsak itzali. Frankismoa berritzen, indarkeria bizirik, presoak orduan baino gehiago eta etxetik urrunago, milaka senide eta lagun Espainiako kartzeletarako errepideak iragaten astero; zenbait etxetako senarra edo aita indarkeriak eramana; abertzaleak elkarrekin ere atergabeko liskarrean. Euskal Legebiltzarreko azken bilkura adierazgarri gertatu da; urte berrirako aurrekontuak ezin onartu, baina begira nola: abertzale batzuek, EAJ eta EAk, baietz, IUrekin; bertze abertzale batzuek, SAk, ezetz, PP eta PSE-EEk bezala. Ez dut jarrerei buruzko juzkurik eginen, ez baitut aztertzen hasteko asmorik eta astirik. Nola diren azpimarratu, soilik.

Euskararekiko pentsaezinezko erasoa bizi dugu Nafarroako agintariengandik. Dena den, hau ere erran behar!, ez sobera aldekoa Eusko Jaurlaritzaren jokaera ere. Elebitasun eta ofizialtasuna aldarrikatu eta 20 urteren buruan, Euskal Autonomia Erkidegoko leku gehienetan, publikoak barne, gaztelania beharrezkoa da. Estatuko agintariena zer erranik ez. Euskara lantzea bera delitu bihurtu du Gobernu espainolak, eta hainbat euskaldun zigorra jasaten ari da, kartzelako zuloan, edo epaitegira noiz deituko zain, sos multzoa ordaindu eta behin-behineko askatasunean. Dena, berezko eta funtsezko eskubide dena bizitzeagatik. Nork ez ditu gogoan Egunkaria eta bertako langile eta babesleak?

Eguberriak eguzahar bihurtu zaizkigu? Urteberriak zaharretara itzuli ote dira? Errana da historiak ez duela beti aitzinerako bide zuzena egiten, bihurgunetsu eta gora-beheratsua baizik. Bada, ezin uka bihurgune itxian zehar gabiltzala. Baina horrelakoak ere bukatzen dira, eta lehenbailehen bukarazteko zeregina eskatzen digu Eguberriak eta Urteberriak.