Azalean nire libururik errazena da. Amore eman dut arauetan eta Hiztegi Batuan, gaurko irakurleek lasaitasunez irakur dezaten. Baina sakonean beharbada nire libururik sakonena da, lehenengo orrialdean bertan jada agertzen baita azkenean zer gertatuko den: Mallona alkatea fusilatu egin zuten 1937ko irailaren 5ean Derioko kanposantuan, hilobi komun batean sartu zuten, eta ezezagun bat agertu zen Mundakan hilda. Beraz, hildakoak hilda daude lehenengo orrialdean, benetakoak direlako eta benetan hil zituztelako. Mallona alkatearen dokumentuak haren bilobak eman zizkidan. Biloba urtarrilean hil zen eta nolabait pentsatu nuen baimena nuela dokumentazio hori erabiltzeko.

EAJkoa izan zen, Marinako kapitaina, eta fusilatu egin zuten. Hainbat faszista salbatu zituen, horien artean Ybarratar bi.

Nik nahi nuke hori irakurtzean irakurleak negar egin dezan. Ez da gerraren kronika. Datuak hor daude, irakurlea sentiarazteko gerraren barruan, ni sentitu naizen moduan, bonben txistua aditzen, eta tiroena, baina itogarri egin gabe. Narratzaileak atzeguardian lan egiten du eta bere zeregin nagusia kazetarien gainean begi bat izatea da. Izen eta guzti agertzen ditut nortzuk izan ziren zerbitzu sekretuetakoak, ze Espainiako gerra Zibilean egon ziren kanpoko kazetari gehienak informatzaile ziren, baita Hemingway bera ere!