Argia astekaria webgunearen hasiera

Iazko ekitaldian, 2002koan alegia, Mondragon Korporazio Kooperatiboa (MCC) taldeak ere nabaritu zuen ekonomian oro har gertatu zen moteltzea edo hazkunde txikiagoa. Hala eta guztiz, enpresako arduradun nagusiek diotenez, aski emaitza onak izan zituzten salmentetan (kanpoko nahiz barruko merkatuetan), enpleguaren sorkuntzan eta internazionalizazioan gaina hartuz joateko helburuan. Ondorio horixe ateratzen da behintzat Euskadiko Kutxaren 2002ko memorian datozen datuetatik. MCC taldeak berak oraindik ez ditu ofizialki aurkeztu datuak, baina, dena dela, artikulu honetan jaso ditugunen antzekoak izango dira.

Gaineratu dugun taulan ikusten den moduan, taldeak %13tik gorako igoera izan zuen salmentetan (9 mila milioi eurotik gora saldu zuen) eta %11,4ko hazkundea enpleguan, hots, 6.384 lanpostu sortu zituen. Urtearen amaieran, 67.000 enplegatu baino gehiago zituen taldeak guztira: multzo horretatik 7.000 lagunetik gora ziren kooperatibek parte hartzen duten atzerriko elkarteetan zihardutenak. Internazionalizazioaren arloan, kanpoko merkatuetan tokia hartuz joan da nabarmen, eta hauexek dira lorpen agerikoenak: Fagor Etxetresna Elektrikoak Frantziako Brandt Electromenager taldearen barruan sartu zen, Israelgo Elco taldearekin aliatuta; Matz Erreka ezarri zuen Mexikon, Fagor Sistemas eta Danobat Alemanian eta Fagor Electrodomésticos, Orkli eta Irizar Txinan (Irizar kooperatibaren kasuan, fabrikazioko bigarren planta da iazkoa).

Lehen adierazi dugun moduan, hiru talde biltzen ditu MCCk. Hiruko horretan, talde industriala da nazioarteko koiunturan presentzia handiena duena, eta, ondorioz, talde horrexek nabaritu zuen gehien ekonomiaren 2002ko moteltzea. Hala eta guztiz, iazko ekitaldia "aski bikaina" izan zela diote taldeko arduradun nagusiek. Erantsitako taulan ikusten denez, fakturatu bederen 2001ean baino %15 gehiago fakturatu zuten.

Iazko ekitaldian, eraikuntzako dibisioa, makina erremintarena eta ekipamendu industrialena izan ziren dinamikoenak. Lehenbizikoan, 2001ean baino bi aldiz gehiago fakturatu zuten (neurri batean 2002an Ulma Taldea MCCn sartzearen eraginez); beste bietan, berriz, %14 inguru igo ziren salmentak. Ingeniaritzako eta ondasunen ekipamenduko dibisioa bakarrik geratu zen 2001eko emaitzak hobetu gabe (urte horretan %24ko hazkundea izan zuen, eta iaz %-5,6 gutxiago fakturatu zuen). Zaila zen 2002an 2001eko emaitzetara iristea, eta are nekezagoa inbertsioetan geldialdia izanda. Edonola ere, dibisio horren barrukoak dira ingeniaritzako eta aholkularitzako kooperatibak, eta, kasu horretan, aldekoa izan zen ekitaldia: %16ko igoera izan zuten fakturazioan, besteak beste teknologia berriekin zerikusia duten negozioek gero eta presentzia handiagoa dutelako esparru horretan.

Taldeko arduradunen iritziz, internazionalizatuz joateko helburu estrategikoa erdiesteko garaian, bi alderdi izan dira erabakigarriak. Batetik, atzerrian planta berriak abian jartzea; bestetik, berriz, esportazioetan gora egitea. Datuetan, honela ageri zaizkigu nazioarteko salmentak: 2001ean, %50eko kuota lortu zuten; 2002an, berriz, %51,3koa. Talde industrialaren kasuan, 4.000 milioi eurokoa izan zen salmenta totala, eta kantitate horren erdia baino gehiago, hots, 2.000 milioi euro baino gehiago, nazioarteko salmentak izan ziren. Talde horren barruan, automobilgintzako eta etxetresnetako dibisioetan ageri da salmenta handiena, nahiz eta, 2002ko hazkundeari dagokionez, eraikuntza eta makina erreminta atera garaile. Inbertsioetan, talde industrialak 319 mila milioi euro ezarri zituen 2002an; beraz, 2001ean baino %13 gehiago inbertitu zuen.

Txikizkako merkataritza da MCCren barruko banaketako taldearen jarduera nagusia. Consum eta Eroski kontsumoko kooperatiben bidez ateratzen du aurrera jarduera, kooperatiba horietan parte hartzen duten Comercial Erein, Erosmer Ibérica eta Sofides (Frantziako estatuan dauka egoitza) elkarteen bidez eta Balearretako, Galiziako eta Madrilgo aliatuekin batera sortutako beste elkarte partizipatu batzuen bidez. Banaketako taldekoak dira, halaber, nekazaritzako, abeltzaintzako eta elikagaien industriako beste sei kooperatiba, zeinek, aldi berean, Erkop nekazaritzako elikagaien taldea osatzen baitute.

Banaketako taldeak, 2002ko ekitaldian, finkatu egin zituen negozioko lerroak, beste jarduera zenbaiti ekin zion eta nazioarteko aliantza bat gauzatu zuen ITM talde frantsesarekin. Salmentetan, berriz, 2001ean baino %12 gehiago saldu zuen. Eroski taldeak, iaz, beste 58 supermerkatu eta autozerbitzu propio zabaldu zituen, 7 hipermerkatu, 8 zerbitzu estazio eta 21 bidaia bulego. Sare komertzialaren hedapen hori dela eta, 2.000 lanpostutik gora sortu zituen taldeak.

Eroskiri dagokionez, MCCko arduradunek diote enpresa hori aliantzen eta akordioen politikan funtsatzen dela, merkatuan eta hornitzaileekiko harremanean konpetitiboagoa izateko, eta alderdi horren ondorio ona azpimarratzen dute. Hala, Frantziako Mosqueteros (Intermarché) taldearekin lortutako aliantza aipatzen dute, esate baterako. Nazioarteko aliantza horren ondorioz, 41.750 milioi euroko salmenta lortzen dute, hots, ia 7 bilioi pezetako salmenta, eta, horrenbestez, hirugarren ageri dira Europako sailkapenean eta bigarren elikagaien merkatuan. MCCko arduradunen iritziz, aukera paregabea da Eroski taldeak erosteko gaitasuna hobe dezan, eta bide ematen die, gainera, aurrerantzean epe luzeagoko kolaborazio nazioartekoak funtsatzeko.

Hizkuntza teknologiak funtsezkoak dira informazio eta komunikazioaren gizartean. Egun, badira zenbait hizkuntza aplikazio eskuragarri, hala nola, ortografia eta estilo zuzentzaileak, on-line hiztegiak, itzulpen laguntzaileak, Interneterako bilatzaileak, hizketa testu bihurtzen duten sistemak, testuak irakurtzen dituztenak... Sistema hauen eta gizakiaren arteko komunikazioa lantzen duen zientziari deritzo ingeniaritza linguistikoa, pertsona eta makinen arteko komunikazioari, alegia.

Euskal Herrian badira ingeniaritza linguistikoa lantzen duten zenbait enpresa eta talde, besteak beste, Elhuyar, IXA, Eleka, Code & Sintax, VicomTech, Hizkia, Plazagunea, Ametzagaiña eta Aholab. Unibertsitate mailan ere, esaterako EHUko Zientzia Fakultatean, Bilboko Industri Injineruen Eskolan eta Gasteizko Injineru Teknikoen Eskolan, bada honetan jarduten duenik.

Ingeniaritza linguistikoaren munduan lantzen diren esparru ezberdinak eta Euskal Herrian duten trataera eta ikerlana ezagutu xedez, hiru enpresetara jo dugu, hain zuzen ere Eleka, Aholab eta Ametzagaiñara. Teknologia linguistikoetan espezializatuak diren Eleka enpresan esaterako, Josu Waliño ikertzailearekin hitz egin dugu. Teknologia linguistiko estrategikoak garatzeko eredu aitzindaria da Eleka. Urteak daramatza ingeniaritza linguistikoaren arloan ikertzen, behar dokumentalei eta linguistikoei aurre egiteko teknologiak eta irtenbideak garatzen. Unibertsitateetan garatzen diren teknologietan oinarrituta eta produktuen gaineko lizentzien bidez bezeroen eskakizunen arabera tresnak garatzea da haien eginkizun nagusia.

Bi talde elkartuz sortu den enpresa proiektua da Eleka: IXA Taldea eta Elhuyar Fundazioa. Errendimendu Handiko Taldea izendatu du Eusko Jaurlaritzak EHUko Informatika Fakultateko IXA Taldea. Talde horrek 15 urte eman ditu ingeniaritza linguistikoaren arloan. Hainbat produktu garatu dituzte, esaterako, Xuxen (Worden txertatutako euskarazko zuzentzaile ortografikoa), lematizazioan oinarritutako Interneteko bilatzaileak eta hainbat tresna linguistiko. Bestalde, Elhuyar Fundazioak hizkuntzaren esparruan hogeita hamar urteko esperientzia du. Denbora honetan zehar, Euskal Herriko hizkuntzalaritzaren arloan enpresa aitzindaria bihurtu da Elhuyar.

Josu Waliñoren ustez, ingeniaritza linguistikoa hizkuntza eta informazioa informatikaren bidez tratatzea da. Bi arlo ezberdintzen dira zientzia honetan: Testuaren tratamendu informatizatua, hau da, lengoaia naturalaren prozesamendua eta bestetik, ahotsaren tratamendua. Azken honen barruan bi arlo bereizi behar dira, ahotsaren sintesia, hots, ordenagailuak hitz egitea, eta ordenagailuak zuk esandakoa transkribatzea edota ulertzea. Waliñoren aburuz, ezagutzaren tratamendua da ingeniaritza linguistikoaren helburua, maila guztietan. Informazioa ezagutza da, era testualean nahiz ahotsaren bitartez eman daitekeena. Beraz, informazio hori jaso eta ezagutza tratatzeko aukera izatea da xedea. Honekin lortzen dena da pertsonek egun behartuta egitera gauden hainbat lan ordenagailuek era automatikoan egitea; itzulpena esaterako. Itzulpen automatikoaren helburua sistema bat testu bat bere testuinguruan ulertzeko gai izatea eta itzultzea izango litzateke. Ahots errekonozimenduan beste horrenbeste izango litzateke, ezagutzaren tratamendua.
Nazioartean informatikaren lehen pausoekin hasi ziren ingeniaritza linguistikoa lantzen. Euskal Herri mailan aldiz, Informatika Fakultateko IXA taldea hasi zen arlo hau jorratzen duela 15 urte. Beraz, EHUn hasi zen ingeniaritza linguistikoa lantzen eta ikertzen. Ondoren, IXA taldeak eta Elhuyar Fundazioak Eleka sortu zuten ingeniaritza linguistikoa enpresetara eramateko. Memento honetan, zortzi laguneko ikerketa talde batek euskarazko zuzentzaile gramatikala lantzen dihardu. Urtebete barru amaitua egotea espero dute. Orain arte Elekak testuaren tratamendu informatizatua landu badu ere, Elhuyarrekin, Aholabekin, IXArekin, Robotikerrekin eta VicomTechekin bat eginik, ahots errekonozimendua landuko du lehen aldiz. Hain zuzen ere, ahotsaren bitartez euskarazko bilaketak egiteko proiektua dute. «Hizking 21» izeneko hiru urteko proiektu honen helburua euskara ingelesaren mailara iristea da.

Euskarak informatikoki landua izateko bi zailtasun nagusi ditu. Alde batetik morfologia, hau da, hizkuntzaren berezitasun linguistikoa. Hizkuntza osatzeko garaian, adibidez, zuzentzaile ortografiko bat egiten bada, gaztelaniaz hitz zerrenda mugatu bat nahiko da. Aitzitik, euskaraz zerrenda hori mugagabea bihurtzen da hitzen aldaera posible guztiekin eta deklinabideekin. Beraz, arau linguistikoetan oinarrituz funtzionatu behar da. Bestalde, ingelesa eta gaztelaniarekiko, oinarrizko baliabideetan oso atzeratua dago euskara. Garrantzitsua da ingeniaritza linguistikoetan lan egiteko corpus handiak izatea, bai ahotsean eta bai testuan. Josu Waliñok dioen moduan, "uzta jasotzeko erein egin behar da eta guri ereiteko lur hori falta zaigu. Lur hori eraikitzen dihardugu orain, ondoren aplikazio indartsuak lortzeko. Zalantzarik gabe, ingelesa da teknologia hauetan hoberen kokatuta dagoen hizkuntza".

Ahots errekonozimenduan gehiago sakondu nahian, Gasteizko Ingeniari Teknikoen Eskolan Sistemen Ingeniaritza eta Automatika saileko koordinatzaile eta Aholab ikerkuntza taldeko kide den Karmele Lopez de Ipiñarengana jo dugu. "Euskal Herrian nahiko aberatsa da ingeniaritza linguistikoan ahotsaren errekonozimendua, Unibertsitate munduan nahiz enpresa munduan", baieztatu digu Lopez de Ipiñak. Euskal Herrian, besteak beste, IXA taldea eta Aholab taldeak dihardute ahots errekonozimendua lantzen. IXA taldeak lengoaia naturala lantzen du gehienbat eta Aholab-ek, aldiz, hizketaren tratamenduan dihardu. Azkeneko honetan bi arlo ezberdindu beharko lirateke: batetik, ahots bihurketa eta bestetik, ahots ezagutza. Lehenengoa konputagailuak hitz egiteko izango litzateke, bestea ordea hiztunak egiten duen mezua ulertzeko. Enpresa munduan, lehen aipatu legez, Eleka enpresak dihardu honetan. Telefonicak, Euskaltelek, Fagorrek... ere zenbait lantxo egin dituzte arlo honetan.

Katalunian kokatuta dagoen ATLAS (Applied Technologies on Language and Speech) enpresak esaterako, euskaraz ataza sinpleak ezagutzeko sistema garatu du. Honekin lortzen dena da konputagailuari hitz egitea, berak mezu bat ulertzea, transkribatu edota hitz gako batzuen bitartez bilaketa batzuk egin edota gailu bat aktibatzea. Aholab taldea berriro hizpide hartuta, testuak transkribatzeko prototipo bat lantzen ari dira, ikerkuntza mailan betiere. Talde honek euskara ere badu erreferente, bestelako aplikazioak ezagutzeko zenbait ataza landu dituzte, besteak beste domotikan aplikatzeko, elbarrientzako aplikazioak... Mementoz ezer komertzialik ez badute ere, ikerkuntzan zenbait aplikazio garatu ditu Aholab taldeak. Finantziazio aldetik, tresna hauek garatzeko datu base onak behar direnez inbertsio handiak egin behar direla jakinarazi digu Karmele Lopez de Ipiñak. "Datu guztiak bildu, etiketatu eta tratatzeko baliabideak behar dira eta finantziazioa ezinbestekoa da. Nire ustez erakundeak sartuko dira finantziazio honetan eta hiru urte barru egoera aldatzea espero dut. Izan ere, honek beste sistema batzuk garatu eta aurrerapen, ikerkuntza eta baliabide gehiago edukitzea ekarriko bailuke. Memento honetan bilaketak egiteko finantziazioa eta denbora ez da hain handia. Urte honetan behingoz zerbait operatiboa eta erabilgarria edukitzea espero dugu".

Hizkuntzaren tratamenduari dagokionez, bat dator Aholabeko kidea Josu Waliñorekin, hots, euskara informatikoki landua izateko zailtasun nagusia hizkuntzaren egitura morfologikoa dela adierazi digu: «Zailtasun honen aurrean beste eredu batzuk aurkitu behar izan ditugu, esaterako turkiera. Ahotsa eta hotsak grabatzeko ez dugu batua bakarrik erabili, euskalki guztiak baizik, batez ere hots ezberdinak egon daitezkeelako».

Naturaltasuna da sistema hauen helburua. Orain arte eginiko sistemak deserosoak izan dira erabiltzailearentzat. Memento honetan, sistema eleanitzak, erosotasuna eta erabilgarritasuna dira nazioarte mailan gehien lantzen ari diren esparruak. Horretarako, baliabideen optimizazioa hartzen da kontuan. Euskal Herrian ordea, helburu horiek murriztu egiten dira, helburu "errealagoak" finkatuz. "Ikerkuntza taldean nazioarteko kongresuetara mugitzen gara, ezinbestekoa baita kanpoko jendearekin harremanak mantentzea sistemak garatzeko eta eurengandik ikasteko. Askotan euskarak baliorik ez duela iruditzen bazaigu ere, gure lanak nazioartean erakustean, euskararen egitura berezia duenez, jendea asko hurbiltzen zaigu. Guk esaterako, turkiera eta japoniera ditugu eredu bezala, erabiltzen duten egitura antzekoa baita", azaldu digu Karmele Lopez de Ipiñak. Bere esanetan, gu ez gaude nazioartekoen mailan, finantziazioa eta baliabideak falta baitzaizkigu. Dena den, egun, erakunde eta enpresen aldetik interes handia omen dago.

Ahots errekonozimenduaren barnean, robotizazioa eta domotizazioa ere aurkitzen dira. Batak robotek agindupean gizakiak esanikoa burutzea bilatzen du eta besteak berriz, etxeko gailuek gure ahotsaren aginduak betetzea. Sistema hauek errazagoak dira, hitz sinpleak direlako. Arazoak ordea, aplikazioa garatzeko modua bilatzerakoan sortzen dira. Hizketa ezagutza ez da oso konplexua, zailtasuna arlo teknikoan dute gehienbat.

Etorkizunari begira, "nazioartean dituzten tresnak Euskal Herrian edukitzea izango litzateke ikerlarion ametsa", adierazi digu Aholabeko kideak. Tresna ugari daude, telefono bidezko aplikazioak esaterako. Elkarrizketa sistema batzuk beste hizkuntza batzuetan garatuta daude. Katalunian esaterako, eguraldia kontsultatzeko zerbitzu hau eskaintzen da. 906 789 987 zenbakira deitu eta sistema automatiko batek hartzen du deia. Lengoaia naturalaz baliaturik eguraldiari buruz informazioa eskatu dezakezu. Sistema hau Kataluniako Unibertsitate Politeknikoko TALP ikerketa taldeak garatu du. Antzeko sistemak garatu dituzte Telepizza eta Renfek, besteak beste.

Euskal Herrian ingeniaritza linguistikoa lantzen duten beste enpresek esparru honen inguruan zer egiten duten jakin nahian, teknologia ikertzen eta produktuak garatzen diharduen Ametzagaiña taldeko Josu Landa ikertzailearekin mintzatu gara. Indexatzaile, bilatzaile eta lematizatzaile propioa lortu ditu talde honek. Industria sailean hiru urteren buruan memorietan oinarrituriko Ametra izeneko itzulpenerako laguntzaile bat lantzen dihardutela jakinarazi digu. "Hizkuntza idatziaren azterketan dagoen teknologia eta teknologia horrek ematen duen maila nahiko eskasa da». Hori gainditzeko eman beharko litzatekeen urrats kualitatiboa nahiko urrun ikusten du Josu Landak, baina bere aburuz horrek ez du esan nahi bitartean gauza interesgarriak eta baliagarriak egin ezin direnik. «Kalitatezko itzultzaile automatiko aplikaziorik ez dago egun. Jendea oso zorrotza da eta itzultzaile automatiko bati itzulpen onak egitea eskatzen dio. Horrek ordea zapuzketa dakar, ondorioz jendeak horretan sinesteari uzten dio. Horixe bera gertatu zen duela hamar bat urte ahotsaren ezagupenarekin. Jendea produktu horrekiko zapuztu egin zen, uste baino emaitza kaxkarragoak eman baitzituen. Egun, oso diktatu programa onak daude baina ez dira erabiltzen". Horretaz gain, jendearen beharrak zeintzuk diren jakitea oso zaila dela jakinarazi digu Landak. Hori dela-eta, garapen eta produktuak euren ustez interesgarria izango litzatekeenaren bila egiten dituztela adierazi digu.

Garapen eta tratamendu egokiak lortzeko beraz, gai honetan ikerle eta aditu direnek gizarte eskariari begiratu behar zaiola diote. Sistema eta aplikazio horiek lantzeko eta helburu hori lortzeko ordea, ikerketa taldeek, industriak eta erakunde ofizialek koordinatu egin behar dute. Noiz izango dugu posible teknologia guztiak lengoaia naturalaren bitartez maneiatzea? Finantziazioak eta dedikazioak izango dute horren erantzuna. Hori da euskarak teknologien munduan bere lekua izateko eta gure hizkuntzari esparru honetan etorkizun bat ziurtatzeko modu bakarra.

Lau urte eta erdian gertatu direnak kontrolatu ditu IRCk: Kongoko bigarren gerra sutu zen 1998ko abuztuan eta itzali bidean jarri zen 2002ko azaroan. Denboraldi horretan, Kongon "normalean" hil behar zutenez gain beste 3,3 milioi biztanleren heriotza kalkulatu dute IRCko arduradunek. "Katastrofe humanitario bat izan da", adierazi du IRCko buru George Krupp-ek, zera gaineratuz: "Ez Irakerako egin diren kalkulurik okerrenak eta ezta Balkanetan gertatu diren izugarrikeriak ere ez dira iritsi Kongoko sarraskiaren kopuruetara".

2000 eta 2001. urteetan egin zituzten kalkuluak berrikustera behartuta, IRCko arduradunak ohartu dira hilero 30.000 heriotza "extra" jazo direla Kongon, Afrikako herrialde bateko normaltasunean ere erraz sendatzekoak diren gaitz, zauri eta gose arazoen ondorioz. Eta ekialdeko zenbait lekutan, jaiotako haurren erdia baino gehiago hil zen bigarren urtera iritsi aurretik.

Badirudi aztertu den epe horretan, azken aldera asko jaitsi direla heriotza kopuruak, eta hori ongintza erakundeak bake elkarrizketekin loturik dakusa. Hegoafrikan burutu ziren elkarrizketa horiek eta bere emaitzek (atzerriko armadak Kongotik ateratzea, Nazio Batuetako 5.500 soldadu ekartzea, eta abar) herrialdea erabat baketzea lortu ez arren egoera asko baretu da eta hori ondorioetan ere nabari da. Hala ere, 50 milioi biztanle dituen Kongok jasandako odolusteak luzaroan utziko ditu markak Afrikako lurralderik aberatsena den horretan.

Euskal Herritik, Irak dagoen bezain hurbil edo urrun dago Kongoko Errepublika Demokratikoa, baina askoz ezezagunagoa zaigu haren egoera, bistan denez. Gure kaleetan "Kongo" izena aipatu eta asko izango dira bi daudenik (Kinshasa eta Brazzaville hiriburutzat dituztenak) ez dakitenak, eta askori "Zaire" aipatu beharko diozu zertaz ari zaren jabetu dadin.

Burrunba puska bat sortu zuen gure artean Kongok 1997an. Mendebaldeak urte luzez babestu zuen Moburu lehendakari ustela kendu eta bere betiko arerio zaharrak, Laurent-Désiré Kabila-k, agintea hartu zuenean. 60ko hamarkadako gerrillari mitikoetan azkena zen Kabila, eta Che Guevara bera harekin ibilia zen, gero honek astazakil bat zela esanez mespretxatuko bazuen ere. Kabila Kinshasan sartzearekin amaitu zen Kongoko lehen gerra, baina ez zen gatazka erabat itzali, zeren agintea hartzen lagundu zioten atzerriko tropekin (eta dirudienez Mendebaldeko potentzia handiekin ere bai) laster haserretu zen eta 1998ko abuztuan Banyamulenge etniako militarrak oldartzearekin hasi zen Kongoko bigarren gerra. Batzuek "Afrikako Lehen Gerra Handia" izenez ere bataiatu dutena.

Aintzira Handietako errepublika ttikiekin (Ruanda, Burundi, Uganda...) mugakide da Kongo, eta harreman handi horiek bata bestearen arazoetan muturra sartzea ekarri dute aspalditik. Hala, Kabilaren kontra jazartutako errebeldeen laguntzera azkar azaldu ziren Ruanda eta Ugandako militarrak. Eta ordainetan, Kinshasako gobernuaren laguntzera hurbildu ziren Zimbawe eta Angolako militarrak. Tartean, etnia arazoez aparte interes ekonomiko nabarmenak zituzten guztiek ere.

1999ko uztailean Zambiako hiriburuan (Lusaka) bake ituna sinatu zuten esku hartzen zuten alde guztiek, baina paperetik haratago ez zen pasatu tratua. Kabila berak ez zuen errespetatu, arerioek ere ez, eta masakreek bata bestearen ondoren jarraitu zuten. Saltsa are nahasiago bihurtzeko, 2001eko urtarrilean Kabila hil zuen bere bizkarzain batek. Egun batzuetako zalantzen ondoren, Kinshasako militarrek haren seme Joseph Kabila ipini zuten lehendakari, eta honek berehala erakutsi nahi izan zuen aitaren arazoak estali nahi zituela. Lusakako akordioari bultzada eman, Mendebaldeko (eta batez ere Estatu Batuetako) agintari eta enpresei garantiak eskaini eta Hegoafrikako elkarrizketen ondoren liskarrak baretzea lortu zuen.

Ez erabat. Oraindik interes handiegiak daude jokoan, eta Kongok dituen aberastasunek edonori ematen diote-eta sua pizteko gogoa.

1960tik Zaire izenez ezagutu genuen herrialde hau, urte hura artean Belgikaren kolonia izana zen, eta geroztik -1997an akabatu zuten arte- Mobutu jenerala eduki zuen buru, Estatu Batuetako CIAren eta Frantziako lehendakarien laguntzarekin beti, Afrikako buruzagi odoltsuenetakoa izan arren. Bere azken urteetan indar hartu zuten aspaldiko gerrilla zaharrek, eta Mobutu agintetik kendu eta hil ondoren hasi zen 3,3 milioi herritar heriotzera eraman duen gatazkaren sasoirik gogorrena.

51 milioi biztanle dituen herrialde hau da Afrikako handiena (Nigeria, Egipto eta Hegoafrikarekin batera) eta aberastasunez gainezka ditu bere lurrak, munduko estatuen zerrendan bukaera aldeko txiroenen artean azaltzen den arren. Indar hidroelektrikoan duen ahalmen izugarriaz gain, zura eta mineral ugaritan oso da aberatsa. Diamante meatze oso famatuak ditu, eta hori gutxi balitz, azken urteotan telefonian hain modan jarri den "koltan" minerala, kasik hemen baizik aurki ezin daitekeena.

Horiei guztiei etekina ateratzeak piztu du ondoko herrialdeetako agintari eta militarren gosea, baina arazo etnikoek ere zeresanik izan dute. Kabila aitak Mobuturen kontrako gerran besteren artean Paul Kagame Ruandako lehendakariaren eta Yoweri Museveniren Ugandakoaren laguntza izan zuen. Kagameri "Ruandako khmer beltza" izena ezarri izan diote, han hutuen kontra burutu zituen masakreengatik irabazita. Laguntzarekin batera pasa zizkioten hainbat arazo ere nonbait Kabilari, eta agintea hartu eta biharamunean Uganda eta Ruandako tropekin gerran ari zen. Eta hauek seguruenik hankaz gora botako zuten Kabila zaharra 1998an, baldin eta Zimbaweko Mugabek eta Angolako Dos Santosek lagundu ez baliote.

Bertako eta kanpoko tropen saltsa-maltsa ulertzeko, Kongon 2001ean zeuden soldadu kopuruei begiratu besterik ez dago: Kabila aitak 50.000 soldadu zeuzkan, eta bere alde ari ziren Angolako 5.000 soldadu, Namibiako 2.000 eta Zimbaweko 12.000 gehiago. Horien guztien aurrez aurre, talde hauek zeuden: gerrillari errebeldeetan 25.000, Ruandako 17-25.000 eta Ugandako beste 10.000. Zer egiten zuten kanpoko soldadu horiek guztiek? Batetik, nork bere Kongoko aliatuari lagundu. Bestetik, Kongon zeuden beren etsaiei eraso: Kongoko basoetan babestuta bizi dira Ugandako gobernuaren kontra ari diren bost taldetako gerrillariak, Ruandako agintearen kontra ari diren gerrillari hutuak, eta Angolako gobernuarekin gerran ari zen Unitak ere hemen zeukan atzegoardia.

Eta bide batez, gerra egitearen aitzakiatan, kanpoko talde armatu bakoitzak hartu zuen hainbat meategiren kontrola, Kongoko diamante, zur eta mineralak inolako kontrolik gabe kanporatuz, bertako biztanleak sarritan esklabu bezala erabiliz... eta munduko merkatu beltza elikatuz.

Interes, diru beltz eta etnia arteko gorrotoz hornitutako eltzekari odoltsu horrek eraman ditu mundutik Kongoko 3,3 milioi biztanle. Baina horien falta ez dugu askorik nabaritu. Beltzak zirelako, akaso.

http://www.argia.com/nethurbil helbidean, gai honi buruzko informazio gehiago eta Interneteko loturak.