Argia astekaria webgunearen hasiera

Apirileko hilabete honetan, urtea beteko da herritarrak ziklo konbinatuko zentrala instalatzearen kontra mobilizatzen hasi zirela. Irlandako ESB enpresak eraiki nahi du Zornotzako Boroa auzoan, baina horretarako EAJren eta Eusko Jaurlaritzaren onespen osoa du. Auzoek mobilizatzen segitzen dute, eta aldiro-aldiro udaletxearen aurrean biltzen dira, Udalak ez baitu errespetatu herritarrek hainbat aldiz eta hainbat eratan (mobilizazioak eta kontzentrazioak, baita erreferendum herrikoia ere) erakutsi duten nahia.

Pedro Berrio Ategortua udalerri horretako auzoa izan da, besteak beste, proiektuaren eboluzioa zorrotz jarraitu eta herritarren zentral energetikoaren kontrako hainbat eratako mobilizazioetan parte hartu duenetako bat. Erretiratua da, pertsona herrikoia eta ezaguna Zornotzan, eta, Boroako proiektu energetikoa jakitera eman zutenez geroztik, honelako eta bestelako liburuak eta dokumentuak biltzen ahalegindu da, zertan datzan jakiteko. Horrela, gure gizartean, gure ingurumenean zentral termikoa funtzionamenduan jartzeak zer ondorio izango lituzkeen ikertu du, baita gizarteko zein sektoretan den arriskutsuen ere. Alde horretatik, haurrenganako, helduenganako... eragina aztertu du.
Zornotzako gainerako biztanleei bezala, Pedro Berrio Ategortuari ere alkatearen inposiziozko politika eta ez adituzko eginarena egokitu zaizkio, zeinek nahiago izan baitu alderdiaren interesen alde jartzea herriarekin dituen betebeharrei erantzutea baino. Proiektuaren arduradunek, bestalde, behin eta berriro goraipatu dituzte egitamuaren bertuteak eta behin eta behin eta berriro ukatu bete-betean herritarren oposizioak egindako salaketak.

Ez dut hango edo hemengo unibertsitateren batera joan beharrik izan. Aski gertatu zait herriko liburutegi munizipalera jotzea. Biblioteka horretako kimika liburuen artean, Amerikako Estatu Batuetako R. Chang irakasleak idatzitako bat aurkitu dut, eta lan horretan ageri dira zentral termikoa funtzionamenduan jarriz gero gure ingurumenean izango genituzkeen gasak.

Changek dioenez, zentralak tximinietatik ugarien botako digun gasa, baina ez arriskutsuena, karbono dioxidoa (CO2) da, toxikoa ez dena, baina efektu itogarrikoa bai. Negutegi efektua areagotzen du, eta horretatik klima aldaketa segitzen da. Erruzko kantitatea sortuko du karbono dioxidoetan: 7.400 tona eguneko. Gas horren efektu itogarriak ederki nabarituko ditugu, ezbairik gabe.

Arras ardurakoa da gorabehera hori. Zentral termiko horrek beste 1,860 tona emitituko ditu eguneko karbono monoxidoetan (CO). Oraingo hau arras gas pozoitsua da, zeren oso erraz elkartzen da hemoglobinarekin, odoleko oxigeno garraiatzailearekin, eta eragotzi egiten du prozesu metabolikoetarako behar adina oxigeno garraiatzea.

Boroako tximiniek beste lau tona eta erdi emitituko dituzte eguneko nitrogeno oxidoetan (NOx eta NO2). Nitrogeno dioxidoak (NO2), aireko H2Orekin erreakzionatzen du, eta orduan beste gas batzuen tanta korrosiboak produzitzen ditu. Horrez gainera, sufre dioxidoetan (SO2) ere beste 1,230 tona emitituko ditu eguneko, eta gas pozoitsua, korrosiboa eta usain narritagarrikoa da hori. Nahiz eta kantitate txikian izan, eztula eta narritadura produzitzen ditu sudurrean, eztarrian eta biriketan. Sufre-oxidoak urarekin erreakzionatzen du, eta euri arras azidoa sortzen du.

Jarduera Gogaikarrien, Osasun galgarrien, Kaltegarrien eta Arriskutsuen Araudiak distantzia minimo hori ezartzen du, hots, zona populatuetatik 2 km urrunago instalatu behar dira horrelakoak, baina kasu honetan ez dute bete araua. Zentraletik bi kilometro baino hurbilago dago Zornotzako nukleoa, eta Larrea inguruko urbanizazioak, berriz, kilometro laurdenera bakarrik. Beraz, are errealagoa eta kezkagarriagoa da arriskua eremu horretan dauden eskola publikoko eta ikastolako haurrentzat. Nolanahi ere, arriskua 20,40 km-ra hedatzen da, baita gehiagora ere.

Haurrak, lehenik eta behin, eta bi arrazoirengatik da horrela: batetik, airetan nagusiek baino %50 gehiago arnasten dute kiloko; bestetik, heldutasun gutxiagoko arnasteko sistema daukate, garatzen ari zaiena. Hortaz, haien biriken kapazitatea hipotekatzen ari gara eta prozesu asmatikoetan titulatzeko diplomak prestatzen. Hurrena, berriz, pertsona nagusiak eta bihotzeko eta biriketako arazoak dituzten gaixoak: Galdakaoko ospitalea 5 km-ra dago, eta, herrian bertan, urtez eta ajez aberatsak garenok ere argi dugu guztiz! Hirugarrenik, esfortzu fisiko handia egiten dutenak, hots, oxigenazio handia behar dutenak, hala nola, nekazaritzako eta obretako langileak, kirolariak eta abar. Bada, adi Jauregiberrian eta Uritxen. Athletic bera ere kontuz, 7 km-ra besterik ez baitago Lezama! Lagun txarra da karbono monoxidoa, CO delakoa!

Bai, Ibarretxe lehendakaria eta Ingurumeneko sailburua, Intxaurraga, Johannesburgora joan ziren ingurumenaren degradazioari aurre egitera, eta Solabarrieta andreak, diputaziokoak, aitzindari internazionala izan nahi du ingurumena giza eskubide aitor diezaguten. Ez da txantxa, alajaina! Ordea, hitza pitz, gobernuko jarduna gauzatzeko garaian: zer erabakiko, eta onuragarriagoa dela gure lurra eta gure osasuna arriskatzea neoliberalismoari aukerak murriztea baino, pairatzaileentzat ere zerbait geratuko delakoan.

Badakite zer egiten ari diren, eta justifikatzen ahalegintzen dira. Lehenbizi, ongizatean eta bizimoduan aurreratzeko promesa egiten digute, gu guztion nahiarekin eta irrikarekin bat datozelako uste osoz. Ondoren, garapen ekonomiko liberalaren alde egiten dute horretara iristeko. Era horretako aurrerakuntzak garapen teknologikoa du eskakizun, besteak beste; garapen teknologikoak, berriz, energia horni gero eta handiagoa. Funtsean, energia gehiago behar da, eta, horrenbestez, justifikatu egiten dute Boroako zentral termikoa, nahiz eta haien hitzetik hortzerako ongizatearen, kalitatezko bizimoduaren, osasunaren eta ingurumenaren kontrako emisio kutsagarriak igorri. Ekintzekin jaten dute hitza, bistan denez.

Mehatxu dugun aire kutsagarrizko ekaitz honek gogoeta sakona eskatzen digu guztioi. Denoi diot, baina bereziki politikoei eta, esan dezagun honela, ekonomia «aurreratuaren» gizon-emakumeei. Ez dute balio zientzia eta teknika baztertzeko alternatiba sinplistek, ez horixe. Egin egin behar ditugu, ordea, kontrol gabeko garapenari buruzko galderak, baita ezein preziotako aterabideen gainekoak ere. Ingurumenaren suntsitzea ekonomia negatibo moduan bakarrik ebalua daiteke. Berriro aztertu behar da zentral horren legitimitatea, zeren gure garapen humanoa eta soziala edo gure hemoglobina ezin dira izan makina tekniko-zientifikoaren gainean kontrol gabeko lasterketan zoratutako interes ekonomikoen morroi eta aginduko. Izan ere, zapaltzea eta garatzea inoiz ez dira bat eta bera.

Printzipio batek dio denoi dagokiguna denok tratatu behar dugula, hau da, ados jarri behar dela afektatuekin. Alde horretatik, ondorioztatu behar dugu horrenbeste alegaziok, herritarren manifestazioek eta herriko erreferendumeko ezezko emaitza garbiak erabat deslegitimatu dutela zentralaren proiektua. Eta, auzoei bizkarra emanda jardunez muntatzen dena inposizioaren monumentua izango da, zein kasu honetan, ez baita izango bizigabea eta estatikoa, txoriak pausatzekoa eta zirintzekoa, Francoren zaldizko estatuen gisakoa, baizik eta erupzioko gas toxikoen sumendia. Hortaz, bihar ez, baizik eta gaur planteatu behar da berriro gorabehera, hots, erremedioa duen bitartean

Luis Camino perkusionistak bere bakarkako bigarren diskoa argitaratu berri du Karonte diskoetxe madrildarraren eskutik. Aurreneko lanari "Abya Yala" izena jarri zion. Orain, berriz, izen hura taldeari utzi dio. Luis Camino & Abya Yalak "Indiosincrasia" izeneko lan instrumental eta etnikoa aurkeztu digute.

Esandako orduan eta tokian itxaroten genuen Luis Camino. Ezaguna egiten ez zitzaigun sinboloa zuen kamisetan eta indiar itxurako zintzilikarioa lepoan. Erritmo asiarrez igo genituen bere etxeko eskailerak. Eta irribartsu gonbidatu gintuen bere etxera. Musika eta bidaia usaindu zitezkeen bertan.

Istorioa logikoa da. Hogeita lau urte daramatzat musika munduan. Eta perkusionista naiz, erritmoak interesatzen zaizkit. Perkusiorik osoena asiarra da. Batez ere, hindua. Oso zaila. Ni neu ere ez naiz jotzen ausartu. Indian ume bat hiru urterekin hasten da taula hindua jotzen. Eta, agian, hemezortzi urte izan arte ez da zuzenean jotzera irtetzen. Oso oso zaila da, ia matematikak egiten ari dira jotzerakoan. Hemen oso ezberdina da. Hemen hiru tempo erabiltzen ditugu, 4/4, 3/4, 5/4 eta ezertxo ere ez gehiago. Euskaldunok zortzikoak eta horrelakoak ere bai, nahiko bereziak garelako. Hindua konpletoena da, horregatik da misteriotsuena eta erakargarriena. Hamazazpi urterekin jada musika hindua entzuten nuen. Ez nuen ulertzen, baina txunditurik uzten ninduen. Beti erakarri nauen zerbait da. Gero, duela bi urte, Asiara pare bat aldiz joateko aukera izan nuen. Eta orduan jarri nintzen bertako musikarekin benetan harremanetan.

Panamako Kuna indiarrek Amerika kontinenteari Abya Yala deitzen diote. "Ama natura" edo horrelako zerbait izango litzateke. 21 Japonesas taldean ia abesti denen hitzak idazteaz arduratzen nintzen. Hortaz, hitzak erabiliz gauza asko esan nitzakeen. Hau, ordea, proiektu instrumentala da. Eta gaur egun gauzak dauden moduan pena ematen zidan ezer ez esatea. Horregatk, taldeak hitzez adierazi ditzakeen gauzak, izena eta proiektu musikala, aldarrikatzaileak izatea nahi nuen. Niri gogorra egiten zait, eta era berean ilusioa ematen dit, jende horrek mendeetan bere kultura gordetzeko eta mantentzeko borrokatu duela jakiteak. Izan ere, zapalduz eta tiro eginez jaun batzuek hura Amerika zela esan zuten eta beren nortasuna kendu nahi izan zieten. Joseba Tapiak "Dultzemeneoa" izeneko diskoan grabatzeko deitu zidan eta bertan "Abya Yala" izeneko abestian aritu nintzen perkusioan. Orduan, nik Tapiari deitu eta ea nire proiektu musikalei Abya Yala deitzea axola zitzaion galdetu nion. Berak oso ongi iruditzen zitzaiola esan zidan. Eta gaur arte. Hasteko, nire lehen diskoari "Abya Yala" titulua jarri nion. Lan hark ez du beste honekin zerikusi handirik. Izan ere, hark nolabait, 21 Japonesaseko garaiari amaiera ematen baitzion. Orain, berriz, taldeari deitu diot Abya Yala eta diskoari "Indiosincrasia".

Ez dut filosofiko jarri nahi. Baina, nire ustez, mundu honetako gaitzen %80 errespetua galtzeagatik sortutakoak dira. Etxe barruan errespetua galtzen denean, herri bat zapaltzen denean... gauza asko sartzen dira horren barruan. Errespetu falta da akatsik handiena. Errespetua egongo balitz urak bere bidea jarraituko luke eta ez litzateke elkarbizitzeko arazorik egongo.

Hemengo instrumentistak izatean, hemen izan diren bakarlari eta talde gehientsuenekin lan egitea egokitu zaigu. Orduan, nolabait, harreman hoberena dudan musikariak dira. Iñaki Salvadorrekin Zilbor Hestean jo dut, Ritxi Salaberriarekin Zaldibobon izan nintzen, Javi Arearekin hainbat proiektutan izan naiz, Amaia Zubiriarekin, Pascal Gaignerekin... Nik abestiak konposatu eta Errenterian estudio bat duen lagun batekin hitz egin nuen. Abestietan sinesten nuela eta disko bat grabatu zitekeela esan nion. Gaur egun Operación Triunfo erako disko bat egin nahi ez baduzu, egoera zaila da. Orduan, berak abestiak gustatu zitzaizkiola esan zidan eta zerbait egin genezakeela. Albiste horrekin nire lagunengana jo nuen abestiak erakutsiz eta estudioa genuela esanez. Kantak asko gustatu zitzaizkien eta elkarrekin aurrera egitea pentsatu genuen. Argi utzi nahi dut proiektuak nire izena duela abestiak hasieratik neuk egin ditudalako eta ni izan naizelako ideiaren bultzatzailea. Bestalde, Abya Yala kolektibo bat da eta guztiak maila berean gaude. Lehenengo lanean Pascal eta biok batera eginiko abestiak daude eta hurrengo diskoetan Ritxik, Iñakik, Javik... eginikoak entzun ahal izango dira.

Banaka grabatu dugu. Ordenagailu batean grabatu dugu diskoa, Cubase izeneko programarekin, besteak beste, aukera gehiago ez zegoelako. Merkeago irtetzeaz gain, autoproduzitzeko era bat da. Noski, ez dituzu estudio erraldoi batek dituen baliabideak alde teknikoari dagokionez, efektuak eta abar. Baina mikrofono onak genituen. Hortaz, ordenagailu batekin disko bat egin daiteke. Halaxe egin dugu.

Bai. Nik proiektuaren maketa egin nuenean, Madrileko diskoetxe askotara bidali nuen, diskoa ateratzeko asmotan. Orduan, maketatako bat Radio 3eko Lara Lópezen eskuetara heldu zen. Berak mundu osoan oso ezaguna den eta Londresen bizi den kazetari batekin, Charlie Guilletekin, lan egiten du askotan. Berari esker heldu zen diskoa Londresera. Guilletek BBC irrati katean munduko musika ezberdinei buruzko hiru irratsaio egiten ditu. Gizon honek bere irratsaioetan berak gustukoen dituen abestiak jartzen ditu. Eta gero jendearen deiak kontuan hartuz, aukeraketa egiten da. Berari "Ala Akbar" abestia, diskoko lehena, gustatu zitzaion. Irratsaioetan sarritan jarri zuen eta jende askok deitu zion. Bera EMIrentzat egiten den munduko musikei buruzko bildumaz arduratzen da eta abestia diskoan sartzea erabaki zuen. Horrez gain, mundu osorako emititzen diren BBCko informatiboetarako ere aukeratu zuen. Niretzat ikaragarria da Zeelanda Berrian BBC irratian nire abestia entzutea.

1995ean Marokora joan nintzen pare bat aldiz eta hainbat gauza grabatu nituen. Hortaz, nire lehen diskoan, Aztarnarekin grabatu nuen hartan, Marokon grabaturiko hainbat gauza entzun daitezke. Lan horretan grabaketa haiek abestien arteko lotura bezala erabili nituen. Hau da, abestiak bere horretan mantendu nituen, eta kanta tarteetan Marokon grabatutako gauzak sartu nituen. Orduan, Asiara joan nintzenenean pentsatu nuen: "Ongi dago hura guztia han entzutea, baina grabaturik ekartzen badut, hobe!". Orduan, minidisca eta pare bat mikro eraman nituen. Eraginik izan duen? Konposizioan ez. Izan ere, bidaira maketa grabatuta eraman nuen. Eta entzun ere egiten nuen. Askotan etxetik kanpo eta hain urrun izatean gauzak nola doazen ikusteko parada ematen baitizu horrek. Dekorazio musikalean izan du eragina. Grabaketa horiek mundura gerturatzen baitzaituzte. "Chelal" abesti afrikarrean, adibidez, Indiako neskato batzuk entzun ditzakegu abesten. "La serpiente encantada", berriz, 5/4 bat da eta Erdi Aroko musikaren ukitua du, folk pixkat bat ere bai. Sartu diodan abeslari arabiar horrekin beste kolore bat hartzen du, zabaldu egiten dela dirudi. Munduko musikei dagokion lan instrumental bat izatean, asko gustatu zait ukitu berezi hori ematen dioten gauzak sartzea.

Ez dago oso ohitua, ez. Dena dela, horrek irakurketa bikoitza du. Izan ere, kanpoko musikari on bat etorri eta kontzertua eskaintzen duenean, jendea mugitu egiten da. Nolabait, hemengo publikoa nahiko bitxia da. Hasteko, horrelako gauzak ez ditu ulertzen edo hor sartzea nahiko zaila iruditzen zaio. Baina, gero eginak ikustean eta gainera kanpoan eragina izan dutelarik, onartu egiten ditu. Otsailaren 12an, Donostiako Gazteszenan aurkezpen emanaldi bat egin genuen eta guztiz txunditurik gelditu nintzen. Aretoa goraino bete zen. Gero, oso ona da taldean musikari oso ezberdinak egotea. Pascalek, adibidez, musika garaikidea asko kontrolatzen du, baita musika arabiarra ere. Hortaz, talde barruan mundu txiki bat da. Beste izkinean, berriz, Iñaki Salvador dago. Honek oinarri etnikoen gainean solo oso jazzeroak egiten ditu. Uztartze eta nahasketa horiek dira niri benetan interesatzen zaizkidanak. Taldearen barruan hainbat eremu jorratzen dira eta hori asko gustatzen zait.

Taula hinduak. Dena dela, ziur asko, nire bizitzan jo gabe utziko dudan perkusio instrumentu bakarra izango da. Benetan oso zaila baita. Etxean pixka bat jo izan dut. Baina instrumentu horrek bizitza guztiko dedikazioa behar du. Eta erakartzen nau, noski. Baina dena utzi beharko nuke taula ikasteko

Liburu honen oinarrian literaturarekiko maitasuna dago, eta hemen daude pilatuta irakurketa asko, eta idazle diren eta ez diren lagunekin izan ditudan eztabaida asko ere. Ez dut uste gauza originalegiak esaten ditudanik, baina saiatu naiz gauza horiek argi esaten behintzat, zeren horixe da nik askotan faltan botatzen dudana; halako gauzak batuta eta, batez ere, modu nahiko garbian esanda gure literaturaren inguruan oso gutxitan ikusi ditut.

Halaxe da. Egia esan, euskal literaturaren azken aldiko garapenaren aurrean irakurle arrunt baten txundidura batzuk azaltzen saiatu naiz. Txundidura, idazle eta lan batzuen arrakastaren aurrean; argitaletxe batzuen apustuen aurrean; idazle eta obra batzuen oihartzun ezaren aurrean; egunkarietako kritikaren egoera niretzako terminalaren aurrean; poesiaren eta poeten sakralizazioaren aurrean nire txundidura ere azaltzen da hemen; edota gure literaturaz erabiltzen diren topiko batzuen aurrean -euskal literaturan ez dagoela umorerik esaten denean, adibide bat emateagatik-. Hori bai, txundidura hauek guztiak oso modu pertsonalean adieraziak daude, neronen barrutik abiatuta.

Beno, euskal kulturan ere kritikak normalak izan beharko liratekeela pentsatzea osasungarria delakoan nago, eta hori da egiten ahalegindu naizena. Hein batean lan honek deserosoa ere izan nahiko luke -ez dakit lortuko duen-, ni ere deseroso sentitzen naizelako gure kulturan gertatzen diren gauza askorekin.

Batasunaren ilegalizazioa ezagutu eta aste batera hitz egin genuen Joseba Permachekin. Bestalde, Herria 2000 Elizako Jexuxmari Zalakain eta Elkarriko Inesa Ariztimuño kideek iritzi artikulu bana idatzi dute.

Batasuna iazko ekainean debekatu zuten eta irailean bere egoitzak ixten hasi zen Ertzaintza. Harrezkero gertatuaz mintzatu gara abiapuntuan Espainiako Estatuaren legaltasunetik kanpo dagoen Batasuneko koordinatzailearekin: «PPk eta PSOEk Alderdi Politikoen Legea iragarri zutenetik aurreikusi zitekeen guztia bete da. Gainera, ilegalizazioaren epaia publikoa egin bada ere, guri oraindik ez digute honen berri eman. Honek prozesuaren lotsagarria erakutsi du, finean, prozesua balizko justiziaren esku utzi ondoren, politikoek hartutako erabaki bat izan da», esan digu Permachek. Bere esanetan, ordea, legaltasuna eta zilegitasuna ez dizkie Espainiako Estatuak ematen eta lanean tinko jarraitzeko konpromisoa berretsi digu:«Azken aste hauetan herritarrek nahiz gizarte eragile ezberdinek onartu digute zilegitasuna eta indar politiko bezala aintzat hartzen gaituztela azpimarratu nahi dugu».

Gu beti mintzatu gara indar politiko hauekin nahiz gainontzekoekin eta orain ere irekiak gaude harremanak landu ahal izateko. ABren eta EAren kasuan harreman iraunkorrak izan ditugu azken hilabeteetan. Jakina denez, alderdi guztiei Protokolo ekimena aurkeztu genien, eta AB kenduta, gainontzeko alderdiek ezezkoa eman ziguten, bakoitzak arrazoi ezberdinak dituelarik. Hala ere, gizarte eragileek ematen diguten zilegitasuna ezagutzen dute alderdi hauek eta beraiek ere badakite zilegitasuna ezinbestean eman behar digutela. Une honetan, ordea, indar politiko hauek badakite ere datozen udal eta foru hauteskundeetan ezker abertzaleak parte hartzeko zailtasun handiak dituela eta interes elektoralak nagusi dira haien baitan. Guk, interes elektoral horien gainetik, gaur egun eragile politiko guztiekin daukaguna baino askoz harreman handiagoa eta iraunkorragoa izatea nahiko genuke, herri honek dituen arazoei aurre egiteko.

Guk eraso politiko bati erantzun politikoa eman behar diogula esaten dugu. Eta egoera honi aurre egiteko bai gure aldetik zein alderdi politiko guztien aldetik eman beharreko erantzuna nolako izan behar den azaldu diegu gizarte eragileei. Horrek ez du kentzen bestelako ekimenak burutu ahal izatea eta ekimen juridikoak ere aurrera eraman behar ez direnik. Guk ere Estrasburgora joko dugu, baina jakitun gara urteak pasa beharko direla ilegalizazioari buruzko epai bat jaso ahal izateko. Bien bitartean, ordea, Euskal Herrian milaka herritarren eskubideak urratuak izango dira. Horregatik ekimen hori bigarren maila batean kokatzen dugu, gure eta EAJren arteko ezberdintasuna horretan datza. EAJk egoera larri honetan oraindik ere demokrazia eta zuzenbidezko estatu batean bagina bezala jokatu nahi du. Ez du zuzenbidezko estatu baten oinarrizko zutabeak erori direla guztiz onartu nahi. Guk, aldiz, jasaten ari garen eraso politiko honi erantzun politiko bat eman behar zaiola diogu.

Guk eskaintza publikoa egina diogu EAJri harreman iraunkorrak zabaltzeko, baina, hasteko, Batasunaren eta EAJren artean ez dago inolako harremanik. Horrek EAJren aldetik dagoen borondatea agerian uzten du. Nekez jakin dezakegu zein motako erantzuna eman diezaiokegu egoera honi, aldez aurretik hitz egiteko borondaterik ez baldin badago. Batasunak beste alderdiekin batera erantzun politiko bateratu bat adosteko prest dago. Baina, beste alderdi politikoei buruz esan dudan bezala, une honetan EAJ-EA koalizioa hauteskundeetarako perspektiba batean ikusten dugu soil-soilik, emaitza oparoenak nola bildu besterik ez dute buruan. Ezker abertzaleak hauteskundeetan parte hartzeko aukerarik ez badu ea bozka horiek nola bereganatu ditzaketen besterik ez dute buruan orain.

Berriki, «Egunkaria»ren itxieraren aurrean, eragile politikoak eta sozialak gai izan gara horrelako eraso bati erantzuteko. Denok ados jarri gara «Egunkaria»ren inguruan proiektu berri bat abian jartzeko. Beraz, Batasunaren ilegalizazioaren auzia ere, «Egunkaria»ren aldeko erantzunaren perspektiban bezala jarri behar dugula uste dugu, eraikuntzaren perspektiban. Indar politiko baten legez kanporatzeari aurre egiteko burutu behar diren ekimenak zehazteko egokiena alderdi guztien artean hitz egitea litzateke, baina zoritxarrez ez dugu borondaterik ikusten.

Gure ikuspuntutik, egungo egoeran inoiz baino garbiagoa azaltzen ari da egungo marko juridiko eta politikoa gainditu behar dugula, azken 25 urteren ondoren marko demokratiko bat gauzatzeko gure lanak azkartu behar ditugula. 1998tik aurrera asko hitz egin da Estatutua eta oraingo marko politikoa gainditzearen beharraz, zorionez, azken asteotan errealitate hori agertu da berriz ere. Hau da, egungo markoak ez ditu inondik inora euskal herritarren eskubideak bermatzen. Euskarazko egunkariaren itxiera, indar politiko baten ilegalizazioa edota hauteskundeetara eskubide osoz aurkeztu ezin izatea ditugu horren froga.

Ibarretxe planak inondik ere soluziobide bat planteatzen baldin badu, guk hitz egin dugu horretaz eta egoera berri honetan hauxe berresten dugu: plan horrek egungo markoaren baitan burutu nahi duen aldaketa bideraezina da. Planak ez dio guk eraiki nahi dugun marko demokratiko eta nazionalaren baitako planteamenduari heltzen. Adibidez, bere planak lau herrialde kanpo uzten ditu eta lau herrialde horietan euskal herritarrek bizi duten eskubideen urraketa, eskubide linguistikoa, kasu, ez du aintzat hartzen. Gure iritziz, Euskal Herri osoan ematen ari den eztabaidari heldu beharko genioke denen artean. Eta horren barnean autodeterminazioaren eskubidea dago, Xabier Arzalluzek dioen bezala. Baina ezin da esan autodeterminazioa dela gakoa eta autodeterminazioaren eskubidea existituko ez balitz bezala hiru herrialdeentzako ez dakigu zein motako prozesua muntatu.

Zaila eta gogorra da esatea egoera lazgarrietan onurak egon daitekeenik. Guk, ordea, une honetan aldaketa politikoaren beharra eta aukera ikusten ditugu. Autodeterminazioaren alde dauden herri sektoreen aurrean eskaintza politiko sendo bat eta norabide finko bat jartzen baldin bada, une honetatik ere indartuta atera gaitezkeela uste dugu. Herri honek tamaina honetako erasoei aurre egiteko gai dela erakutsi du eta Batasunaren ilegalizazioaren ondoren ere indartuak aterako gara.

Batasuna oso denbora gutxi duen erakunde bat da, eta jaio eta berehala bi proposamen egin zituen. Bat, konponbide demokratiko bat bilatzearen ildoan eta bestea, marko berri bati begira, «Euskal Herria eraikitzen» proposamena. Bi proposamen horietaz gain, une honetan estrategia zehatz bat planteatzen dugu. Lehenik, erasoei erantzun zehatz bat ematea, eta bigarrenik, marko demokratiko bati begira, herri honetako eragile guztien arteko estrategia bateratu bat definitzea proposatzen dugu. Proiektu hau euskara eta irakaskuntzaren alorrean gauzatu beharko litzateke hasteko, eta eremu sindikalean eta instituzionalean ondoren. Norabide honetan lanean ari gara gizarte eragile ezberdinekin.
Azken 25 urteen ondoren oraingo markoa krisian baldin badago, ezinbestekoa da eragile sozio politiko abertzaleen arteko estrategia bateratu bat planteatzea minimo demokratikoetan oinarritutakoa. Ezker abertzaleak proposamen zehatzak egin ditu. Beste alderdiek, ordea, berriz ere, beren planteamenduak mahai gainean jarri beharrean, emaitza elektoralei begira ari dira. Alderdi abertzaleak mahai baten inguruan biltzeko unea da.

Udalbiltzak planteatu duen nazio eztabaidaren inguruan hausnarketa komun bat egin liteke, minimo demokratikoak adostu eta horiek lortzeko bidean denon artean zein estrategia finka dezakegun aztertu.

Herri honek badauka esperientzia bat buruan. 1998ko udaz geroztik zabaldutako garaia hor dago. Garai itxaropentsua izateaz gain aurrera pauso nabarmenak eman genituen herri bezala. 1998ko udan lortu ziren akordioak lortzeko mahai azpiko lan handia egin behar izan zen, harreman ugari izan zen borroka armatua zegoen bitartean. Uda hartan, EAJrekin bilkura genuen egun berean, Ertzaintzak ETAko Iñaxi Zeberio militantea hil zuen Gernikan. Horregatik EAJren eta gure arteko harremana ez zen bertan behera gelditu. Gure iritziz, ezberdintasuna horretan datza. 1998ko uda baino lehen indar politikoen aldetik borondate politiko bat izan zen, nolabaiteko adostasun politikoetara iristeko nahia eta une honetan zoritxarrez ez dago. Borroka armatua ez da aitzakia bezala erabili behar. Borroka armatua, batzuen mugak ikusita, alor mailako zenbait akordio bat sinatzeko oztopo izan daiteke, baina inondik inora ez harremanak lantzeko eta denok norabide batean lanean hasteko.

Ez. Baina, egoera larria izan arren, itxaropentsuak egoteko arrazoiak baditugu. 25 urteren ondoren nekez defendatu daiteke Euskal Herrian demokrazia dagoela, egungo markoa baliagarria dela, ez dela aldaketa politikorik behar. Une honetan hori guztia inoiz baino ageriago gelditu da. Eragile sozialak eta sindikalak horren aldeko apustua egiten ari dira, egiten ari garen hausnarketa horretatik ekimen zehatzak aterako direlakoan gaude. Betiere, baldin eta hauteskundeei begira eginiko planteamenduak bertan behera uzten badira, bestela herri honek jai du.

Batasunak aurkezteko eskubiderik ez duen une beretik hauteskunde hauen legaltasun demokratikoa edo balizko demokrazia hori erabat ukituta gelditzen da. Guri debekatu egin zaigu aurkeztea, baina, zorionez, AuBren bitartez eta herriz herriko plataformen bitartez, herriko hainbat sektore autodeterminazioaren eta aldaketa politikoaren alde antolatzen ari da. AuB hitzarmen minimo eta akordio baten alde ari da, benetako eskaintza politiko bat gauzatu duelakoan gaude, baikor gara.

Gure ustez, egoera larri eta garrantzitsu honen aurrean, ezkerreko eta abertzale garenok, ezberdintasunak ezberdintasun, indar guztiak biltzeko apustua egin beharko genuke. Kasu honetan, Aralar bezalako erakunde bat sortu da, Batasunaren prozesutik kanpo gelditzeaz aparte, une honetan hauteskundeei bere kabuz aurre egitea erabaki du. Erabaki horretaz beraiek erantzun beharko dute. Baina, berriki, Batzarre eta Zutik-ekin bat egiteko izan dituzten ezadostasunek botere eta kargu instituzionalak bereganatzeko beren nahia erakutsi dute. Bizi dugun egoerari erantzun bateratu bat emateko asmoa ez dute erakusten behintzat.

Bai. Ezker abertzalean edo herritar batasunaren baitan egon diren herritar batzuek erabaki dute beren aldetik aurkeztea eta hori ezberdintasun bat da.

Nire ustez ez dago inolako arrazoirik AuB legez kanpo uzteko. Hipotesia horren aurrean, hori gertatu ez dadin, ongi litzateke zer-nolako ekimenak gara ditzakegun gogoetatzea. Gertatu aurretik eragile politiko eta sozialei eskatu beharko litzaiguke zer-nolako ekimenak garatzeko prest gauden hori gertatu ez dadin, Batasunari barne. AuBk gurekin hitz egin du dagoneko hori gertatu ez dadin