Argia astekaria webgunearen hasiera

Duela urte bat eratu zen AB alderdi politiko gisa. Batasuna alderdia ere orduan sortu zen. Iparraldeko ezker abertzalean zatiketa eman zen hartara. ABk harrezkero urraturiko bideaz hasi gara solasean Andde Sainte-Marierekin: «Euskal Herriko ezker abertzalea oso anitza da, inork ez du bere ælabelaÆren jabetza eskubiderik. Zatiketa hura gogorra izan zen, alta, estrategiak eta metodoak argitzeko biziki baliagarria izan da. ABk bide egokia hartu zuela erakutsi du urte honetan; aurtengo Aberri Eguna eta hauteskundeak lekuko. Iparraldeko abertzaletasunaren erreferente nagusia izateko xede irmoak eta berezko ahalmenak erakutsi ditu ABk».

Ez, baina Batasuneko zazpi edo zortzi kide ezagunek ABn kidetasun bikoitza atxikiz segitzen dutela aitortu behar dut. ABren azken biltzar nagusiak ez baitu izate hori deuseztatu. Alta, militante horiek ez dira biltzar nagusira etorri eta praktikan kanpoan daude.

Kontzeptu berri bat da askorentzat, ABren prozesuari begiratzen badiogu, aldiz, ez da hain berria. Kontzeptu hau iazko Aberri Egunaz geroztik aztertzen eta lantzen hasi ginen. Asimetriko hitzaren bitartez eraikuntza nazionala burutzeko asimetrikotasuna kontuan hartu behar dela adierazi nahi dugu. Hots, burujabetza prozesua errealitate politiko ezagun batetatik abiatu behar dugu. Euskal Herri osoko errealitatean hiru egoera soziopolitiko ezberdin daude: EAE, Nafarroa eta Iparraldea. Burujabetza prozesuan aitzina egiteko hiru eremu hauetako parametro politiko ezberdinak kontuan hartu behar ditugu. Egiaztapen horretatik, prozesua koordinatzeko unean, hiru eremu juridiko-politiko hauetako tokian tokiko abertzaleek erabakiak hartu behar dituztela uste du ABk.

Lizarra-Garaziko Akordioa eman zelarik konfederazioaren printzipioak ez ziren aski sakonduak izan ABren ustez. Konfederazioaren aukera ez da aski aztertua izan eta AB, xumetasun osoz, konfederazioaren printzipioa sakontzen ari da. Ideia ez dugu bururaino eraman oraino; EA, Aralar, Batzarre eta Zutik alderdiarekin sakontze lanetan ari gara. Baina, bistan da, gainerako alderdi abertzaleekin batera sakondu beharreko printzipioa da.

Bost alderdi hauek zabaldutako bidea ekimen irekia da, Batasuna eta EAJ ere sar litezke, baina alderdi horiekiko harremanak blokeatuta daude, denok dakigunez, burujabetza prozesuaren gakoa abertzaleok mahai-inguruan biltzean datza.

Ibarretxeren planak landu eta sakondu daitezkeen alde onak eta interesgarriak ditu. Ibarretxek zilegitasun osoa du proposamen hori aurkeztu eta bideratzeko, baina proposamenari -iragana ezagutzen baitugu- Ibarretxeren eta EAJren sinesgarritasuna falta zaio. Denok dakigunez, burujabetza prozesu batean urrats ausartak eta erabaki politiko finkoak hartu behar dira, eta EAJ orain arte ez da ausarta izan. Alderantziz, zenbaitetan gibelerako urratsak ere eman ditu. Alabaina, EAJren baitan eztabaida bizi-bizi bat dago une honetan. EAJk Euskal Herriko politikagintzan jokatzen duen rola, rol nagusia da. Nahitaez, bere esku du karta erabakiorrena. Nihaurek, EAJk iraganaren azterketa sendoa egitea nahi nuke eta egungo mapa politikoa kontuan harturik, EAJk eman behar dituen urratsak -ausartak eta neurtuak aldi berean- eman ditzan burujabetza prozesuan. Burujabetzaren prozesua abian jartzeko, berak jokatzen du karta nagusia.

Azken hamar urteetan Ipar Euskal Herria Frantziako Estatuaren laborategi bat bilakatu da, aldian aldiko gobernuek -eskuinekoak nahiz ezkerrekoak izan- gauzatu nahi duten erreforma eta deszentralizazio politikaren karietara birmoldaketa berriak izanen direla entzutera ohitu gaituzte. Horretarako, ersatz edo suzedaneoak deitzen ditugun sasi-instituzioak sortu dituzte. Ordezko instituzio hauek sasierakunde batzuk dira, ez dute aurrekonturik ez erabakitzeko botererik: Hautetsien Biltzarra, Hautetsien Kontseilua edota Hizkuntza Kontseilua, adibidez. Funtzionatzen dute, gogoeta sakonak eginak dituzte deszentralizazioari buruz, batzuetan kudeatze mailaraino heldu dira, baina Frantziako Estatuak sasi-instituzio horien izaera benetako instituzioak ukatzeko baliatzen du, besterik ez.

Sasi-instituzio horien gaineko gogoeta sakona egiteko unea da. Hasteko, abertzale guztiek jarrera berri bat hartu beharko genuke, ABko hautetsiek barne, instituzio horietan baitaude. Parisko gobernuari aski dela esateko mementoa heldu da, hots, sei hilabeteren barne sasi-instituzio horietan segitzeko edo ez segitzeko erabakia aztertu beharko dugu. Guk parte hartzeri uko egingo diogun edo sasi-instituzio horiek epe jakin batean boikoteatuko ditugun eztabaidatzen ari gara.

Bai. Hautetsien Kontseiluak eta Alain Lamassoure lehendakariak bereziki hartu duen jarrera gakoa izan daiteke. Hautetsien Kontseiluak lan berezi bat hartu du deszentralizazioaren politikari buruzko erabaki bat hartu izan dadin datozen sei hilabeteetan. ABko hautetsiek kontseilu horretan eraman duten lana funtsezkoa da eta Lamassouren erantzun ausart bat espero dezakegu.

Hautetsien Kontseiluan argi eta garbi idatzi izan da horri buruz, hots, instituzionalizatze bat gauzateko herri kontsulta edo erreferenduma egin daitekeela. ABtik Alain Lamassoureri esan diogu jadanik: «erreferenduma irtenbidea bada gu ez gara beldur, herri kontsulta onartzen dugu edozein dela ere ondorioa».
Izan ere, puntu horretaraino heltzen baldin bagara, herriaren aitzinean eta Jean-Pierre Raffarin lehen ministroaren aitzinean herri kontsulta edo erreferenduma ekimen legezko gisa aldarrikatzea erdiesten badugu, lorpen handia izanen da. Nahiz eta Raffarinek ezetza eman, ezetza bera erdiespen politiko bat izanen da. Erreferenduma herri mobilizazio eta kanpainen bitartez aldarrikatzea aurrerapauso garrantzitsua izanen da burujabetasun bidean.

Hautetsien Kontseiluak bere gain hartu duen betebehar hau bideratzeko hiru eskakizun edota planteamendu jarri ditu mahai gainean. Lehena, orain arteko sasi-instituzio horien iraupena atxikitzea eta azkartzea da. Bigarrena, Euskal Herriaren departamendua eskatzea, eta hirugarrena, guk ABtik bultzatzen duguna, Euskal Departamenduaz haratago doan euskal instituzioa gauzatzea da. Hitz batean esateko, Autonomia Estatutua gauzatzea. Funtsean eta ororen buru, Ipar Euskal Herriaren ezagutza eskatzen ari gara eta Hautetsien Kontseiluak hautu bat egin behar du. Hautu hori egitearekin batera, guk ABtik herria eta gizartea karrikara atera nahi dugu Euskal Herriaren ezagutza aldarrikatzeko. Estatuaren aldetiko erantzuna edozein delarik ere, ezezkoa izanik ere, abertzaletasunak urrats finkoak emanen ditu ezagutza instituzional berri bat eman dadin

Batik bat bi arrazoik eraman ninduten Arantxa Urretabizkaiaren eleberriak aztertzera. Lehenik, euskal eleberrigintzaren eremuan nahiz eta irakurlearen aldetik harrera ona jaso, kritikoek ez dugu behar bezalako arreta jarri eleberri hauetako hainbat alderditan.

Esate baterako, «Zergatik Panpox» eleberrian dagoen ahots jokoa ez da aztertu, hor dagoen aberastasuna isilpean igaroz. Lan honetan, berriz, eleberrigintzaren beste alderdi batzuen inguruko auziak gailendu izan dira: errealismoaren ingurukoa, kasu.

Bada, hamar bat urteko aldearekin argitaratu diren hiru eleberri idatzi ditu Arantxa Urretabizkaiak -alegia «Zergatik Panpox» (1979), «Saturno» (1987) eta «Koaderno gorria» (1998)- eta hauei begiratuz gero, epe honetan donostiarraren eleberrigintza bilakaera jakin bati atxiki zaiola ikus daiteke. Izan ere, lehen eleberrian indeterminazioa da nagusi (denboran, espazioan, ahotsetan, pertsonaietan...), baina bigarren eleberrian jada indeterminazio horiek murriztuz joan dira, eta azken eleberrirako, murriztapenak oso aipagarriak dira, determinaziorako urratsak emanez (denbora eta espazio zehaztuak, pertsonaia definituagoak, ahotsen loturak eta narrazio mailak oso ongi zehaztuak daude). Hartara, «Zergatik Panpox»en konta-teknikei eskaini zien arreta arinduz joan da, eta «Koaderno gorria»n tradiziozko konta-moldeetatik gertuago ibili da. Eta bilakaera hau aztertu nahi izan dut, garapen honen oinarria bilatu asmoz.

Fermin Muguruzarekin Japonian izan nintzenean emakumeak eta gizonezkoak banaturik geunden. Emakume guztiak logela batean eta gizonezkoak beste batean. Orduan, hitzak norberaren hizkuntzara itzuliz jolasean hasi ginen, ea nola esaten den hori eta bestea, nola ahoskatzen den norberaren izena, emakumea hitza eta bere sinboloa... Horrela irten zen "Onna" hitza. Emakume guztiak geunden han, ni letra bat edo beste idazten hasia nintzen, niri buruz eta emakumeei buruz hitz egiten zuten hitzak. Hortaz, diskoaren izenbururako izen polita iruditu zitzaidan. Izan ere, emakume gutxi gaude Euskal Herrian rock munduan murgilduta.

Ez, bitxikeria bat da, baina han sortutakoa. Besterik gabe. Dena dela, Japoniak asko markatu ninduen, asko gustatu zizaidan. Kultura guztiz ezberdina da. Nik uste dut maila espiritualean gure gainetik daudela. Jende guztia oso atsegina da, hirian zaudela ez dizute lapurtzen, adibidez, ez dago delinkuentzia komunik. Kultura guztiz ezberdina da.

Elkarrizketa bateko titularrean argitaratu zen hori. Nik, ordea, ez nuen horrelakorik esan. Esan nuena da musikarekiko interes berezia duen jende gaztearentzat eginiko lana dela. Izan ere, ez da disko erraz bat, ez dut uste. Kashbad ere ez zen entzuteko erraza, ezta Dut, Lisabö eta talde horien guztien musika ere. Baina horrez gain, Euskal Herriko nire adineko neskei ere gustatzea nahiko nukeela esan nuen. Izan ere, herrialde honetan rocka abesten duen emakume bat bada, niri gustatu egingo zait, identifikatze hutsagatik bada ere. Hori da nik esan nuena eta ez emakumeentzako disko bat zela.

Bai. Izan ere, diskoan jende askok hartu du parte. Lan honek bi prozesu ezberdin izan ditu: bat, konposatzearena. Esparru honetan Xabi Strubellekin egin dut lan; Kashbadek ere abesti bat egin du; bertako gitarrarekin, Gorka Sesmarekin beste bat egin dugu; Gasteizko Beñatek ere hartu du parte; Fermin Muguruzak... Eta gero Josune Muñoz eta Lander Garro hitzetan aritu dira. Gogoa neukan beraiekin guztiekin lan egiteko. Konposizio lan horiek egiten lau bat hilabetez egon gara. Gero abestien eta hitzen bozeto horiekin lokalera pasatu gara konposizio lanarekin zerikusirik izan ez duen bandarekin lan egiteko. Hortaz, alde batetik, jende hori guztia egon da konposizio lanetan eta gero beste bost musikari diskoa grabatzeko eta zuzenerako. Emanaldietarako aldaketa bat ere izan da, grabaketan egon den bateria ez baita zuzenean izango, zuzenean Egoitz egongo da.

Norbaitekin abesti bat egiten hastea erabakitzen duzun mementoan ez dakizu popa, rocka, heavy metala edo elektronikoa irtengo den. Baina nik banekien pertsona horren joera rockeroa izango zela. Nik ez dut erabaki: "Rocka elektronikoarekin uztartuko dugu!". Ez dut hain kontzienteki erabaki. Baina egia da oinarrian rock disko bat egiteko asmoa nuela, gitarra elektrikoekin, bateria akustikoarekin... Baina beste alde batetik, elektronikoa ere egiteko gogoa neukan. Nik uste dut nahiko argi neukala zer egin nahi nuen. Gero lokalera bandarekin lan egitera joan nintzenean esan nien: "Batez ere rock disko bat egingo dugu!". Horregatik aukeratzen duzu aukeratzen duzun musikaria. Ez dut gitarrajolea aukeratuko popa egiten ikusi dudalako, eszenatoki gainean jo ta ke rocka egiten ikusi dudalako aukeratuko dut.

Nahiz eta kasualitate hutsa izan, guztiak gasteiztarrak dira. Gitarrajolea eta baxujolea Neubat taldekoak dira, makinetaz arduratzen dena Atomoogekoa zen, bateria Exhalekoa, orain Sharon Stoner-eko Egoitzek ordezkatu duena. Begira! Azken hori oñatiarra da, hortaz, guztiak ez dira gasteiztarrak. Lehendik ezagutzen dudan jendea da, Gasteizeko koadrilakoak. Izan ere, ni urte batez Gasteizen izan nintzen bizitzen. Neubat-en eta Atomoog-en kontzertuetara joaten nintzen, entseguetara... Duela asko nuen jende honekin zerbait egiteko asmoa, diskoa egiteko erabakia hartu aurretik.

Ez dakit. Agian, Björk entzuten dudalako edo nahiko era melodikoan abestea gustatzen zaidalako. Ez dakit. Ni ere harritu egin nintzen. Nik beti esan izan dut rock disko bat egingo nuela.

Hori gertatzen da bai, egia da. Agian, horregatik izango da. Kashbaden azkena ere ez zen oso rockeroa. Beharbada horregatik ere izan daiteke. Lehena eta bigarrena hard-core estilokoak ziren gehiago, azkarragoak... Hirugarrenean ere rocka egin genuen, baina pop ukitua duten abestiak ere badaude. Dena dela, agian, esan duzunagatik izango da gehiago.

Hori egiteko gogo handia neukan. Kashbadi omenaldi moduko bat egitea ere bada. Berriro lokalean elkartu eta zehaztuta zegoen zerbaitetarako abesti bat egitea zen. Lagunez aprobetxatzeko aukera zen! (Barre algarak). Sekulako abesti bat egiteko banda oso bat badaukazu... Oso dibertgarria izan zen: "Zure diskorako abesti bat egingo dugu!," esan zuten. Garai haiek gogoratzeko aukera ona zen.

Oso arraro. Altzan eskaini genuen kontzertuan taldeko gitarrajolea eta baxujolea zeuden emanaldia ikusten. Orduan haiek behean ikustean nire barnerako pentsatu nuen: "Zer egiten duzue hor behean? Igo gora jotzera!". Sentsazio arraroa da bai.

Beno, letrak oso errazak dira, ez duzu poesiarik aurkituko. Baina bai, idazteko urratsa eman dut. Kashbaden nire roll edo tokia nuen eta inoiz ez nuen idaztean pentsatu. Izan ere, beraiek euskaraz askoz hobeto hitz egiten zuten eta aise idazten zuten. Ni abeslaria nintzen eta beraiek ez ninduten koro bat bera egiten laguntzen, lotsa handia ematen zien. Ez nuen letrak idazteko beraiek adinako gaitasuna, hortaz, ez nuen horretan pentsatu. Ferminekin egon nintzenean hasi nintzen idazten. Izan ere, denbora asko pasatzen genuen biran, bidaiatzen... Animatu eta nire gauzak idazten hasi nintzen. Horrela, bat-batean letra horiek abesti forma hartzen hasi ziren. Eta pentsatu nuen: "Agian, abesti politak dira!". Orduan, txapa guztia laburtzen hasi nintzen, rimak egiten, askorik ere ez dago baina... Gero nire euskara irakaslearekin zuzenketak egin genituen, esamoldeak egokitu... Hitzek ere lana dute.

Bai, eta beste bat arabieraz, eta Kashbadekin saharauiarrez egin nuen. Hizkuntza ezberdinekin frogatzeko gogoa nuen; izan ere, hizkuntza bakoitzak bere musikaltasuna du. Kashbaden inoiz ez genuen ingelesez abestu. Beno, bertsioren bat egin genuen, baina amerikar batuan. Hau da, ez genekien zer esaten genuen. Gogoa neukan abesti bat ingelesez egiteko, bertan esaten denak ere bultzatu nau horretara: 66 izeneko bidea edo ruta, cadillac-a, maitasuna, fantasia... Aproposa zen ingelesez abesteko. Dibertigarria da beste hizkuntza batzurekin frogak egitea.

Kaori Nagano The 3peace taldeko partaidea da. Hemendik biran ibilitakoa da eta, besteak beste, talde horrekin aritu ginen Japonian emanaldiak eskaintzen. Diskoaren izenburua bururatu zitzaidan egunean logela hartan zegoen emakumeetako bat da Kaori. Oso lagun onak egin ginen, posta elektroniko bidez harremanetan jarraitu genuen. Eta oporrak zituela grabaketara etorri zen. Baxua jo du "Al ejtilato" abestian.

Bai. Bateria Lisaböko Aida izatea nahi nuen. Baina ezin zuen, oso lanpetuta dabil, ikasketak, lana, Lisabö... ezinezkoa zitzaion. Baina bestela ez nuen aproposa izan zitekeen beste emakumerik ezagutzen. Izan ere, guztiaren gainetik musika dago eta musikariak egiten duena gustatu behar zaizu. Hortaz, ez nuen besterik ezagutzen, ez nuen gitarra, baxua edo bateria jotzen zuen beste emakumerik ezagutzen. Eta are gutxiago musika elektronikoa egiten zuenik. Dena dela, gidaria (berak darama merchandisinga), managerra eta argien teknikaria emakumeak dira. Hortaz, bada zerbait. Nonbait emakumeak egotea lortu dut behintzat.

Ez dakit. Nik uste dut horrek lotsarekin duela zerikusia. Oraindik ez da ohikoa. Ez dago rocka egiten duen neska askorik. Gizonezkoak bai. Beti dago gitarra edo bateria jotzen duen lagunen bat lokalean elkartu eta talde bat sortzeko. Hori egiten duen emakumerik ez dago, ordea. Kulturala da. Beste gauza asko bezala oraindik gizonen mundua da.

Azken batean, hori ohore bat da. Eta kontzertuetara joaten diren neskak «makarra» kontsideratzen direla uste dut. Ez dut uste horrek kokiltzen dituenik