Argia astekaria webgunearen hasiera

Imajinatu beharko genuke goiz batez ispilurik gabeko gela batean esnatu eta emakumea nintzela konturatu nintzela. Horixe da liburuaren abiapuntua eta nolabait bertan agertzen den gaiaren muina, emakume naizela konturatu izana. Ez naiz ari sexuaz, hori aldez aurretik ere banekielako, emakume izate horrek suposatzen duenaz baizik, horretaz konturatu bainintzen goiz horretan. Eta memento hortantxe sortu zen poema liburu hau.

Etsipena edo desengainoa. Ez maitasun etsipena edo desengainoa, hain zuzen ere, emakume izatearen konturatze horretan oinarritutako etsipena edo desengainoa baizik. Mina da, beraz, liburu honen oinarria, min hori sentitzetik sortu baita liburu hau.

Alde batetik, iruditzen zait berandu konturatu naizela emakume naizela. Eta bestetik, min dut ere emakume izatea zer den ulertzearekin onartu behar izan ditudan zenbait gauzarengatik. Alde horretatik, liburua garrasi bat da, minaren eta erreibindikapenaren garrasia. Eta nor bere buruarekiko azalpen hori sinetsi eta irtenbidea erdietsi nahiarekiko garrasia ere bai. Sormen prozesuari dagokionean, hasiera-hasieratik neukan garbi zein izango zen gaia. Eta banekien nire lan hau ez zela zenbait poemen bilduma bat izango, neukan min hori aurkezteko idatziko nituela poemak. Eta generoaren hautaketa egina etorri zitzaidan, zeren anbiguotasunaren bertuteak alde batera utzi, eta esaten direnak eta esan gabe uzten direnen artean jolas egin nahi nuen, eta jolas hori egiteko generorik aproposena poesia zela uste nuen.

Karlos del Olmok plazaratu duen azken antzerki lanak, "Elurrezko eskeletoa" izenburua daramanak, Jose Bergamin du pertsonaia nagusi, Espainia atzean utzi eta Euskal Herria borondatezko erbeste leku aukeratu zuen pertsona. Duela hemeretzi urte, 1983ko abuztuaren 29 batez berak nahi bezala euskal lurrean -Hondarribian- hilobiratu zutenean, ehunka lagun bildu zen zeremonia hartan. Del Olmok intelektual honen gogoeta eta zaletasunak islatzen ditu "Elurrezko eskeletoa"n, kontrapuntu gisa beste lau pertsonaia agertuz: Unamuno kazetaria, Medea zein Antigona, Beatriz edota Hekuba izan daitekeen emakumea, eta Minotauro.

Gaur egun Euskal Herrian antzerki taldeek nondik jotzen duten kontuan hartuta, nekez taularatuko direnen irudipena daukat. Egia esan, antzeztekotan, «Joana»rena izan daiteke komertzialena agian, egitura aldetik-eta. Estatuan ezagutzen ditudan beste antzerki idazle batzuek esaten dutenez, Espainian, halako lanetan, idazleak eurak bihurtu behar dira zuzendari eta ekoizle askotan, gauzak taularatuko badira. Dena dela, ez naiz inorekin harremanetan jarri, eta nigana ez da inor etorri "molda ezazu hau" esanazà

Gaiak sakonak dira, eta gero, Bergamin poeta zen, baina antzerkia ere idatzi zuen, eta bere antzerki lana, jakina, garai hartakoa zen, neurri batean dena ikurrez eta sinboloz betea. Eta nahiz Unamunoren garaian eta Bergaminen garaian pil-pilean zeuden gauzak oraingo berak izan, agian gaur egun ematen du gure gizarteak hizkera mota hori eta kezka horiek baztertu egin dituela. Bergamin bera Euskal Herrian egun bizirik balego, nola ikusiko zuen hemengo egoera?

Euskal heterodoxoen inguruko hiru ikuspegi azaltzeko gogoak. Lehenengoan, Jon Mirande: euskalduna, bai, baina erbestean bizi zena; Euskal Herri ofizialarekin -bai ezkerrekoarekin eta bai eskuinekoarekin- oso gaizki konpontzen zen pertsona dugu: Txillardegik oraindik sekulakoak botatzen ditu haren gainean, baina, heterodoxoa zen: euskara maite zuen, baina euskaldun batzuk ez zituen batere onartzen, eta euskaldunek bera ere ez. Gero, Joana Albret: inork ez daki euskalduna zen edo ez zen, baina Nafarroako erregina zela garbi dago; emakumea, gainera boterean zer egin behar zuen oso argi zeukana, euskal letrak bultzatu zituena eta bi erresuma handiren artean harrapatua aurkitu zena, atzetik baitzituen bai Frantziako erregea eta bai Espainiakoa. Hirugarren heterodoxoa, euskaldun ez zen bat, baina borondatezko erbeste moduan Euskal Herria aukeratu zuena. Jose Bergaminek berak esan zuen ez zuela Espainian hil nahi, horretarako euskal lurra nahiago zuela.

Neurri batean, Bergaminen pertsonaiak berreskuratu nahi izan ditut, baina harantzago eramanaz. Hau da, Bergamin, oso komunista, errepublikazalea eta kristaua izan da, baina hala ere, emakumearen gainean berak zuen ikuspegia eta egungoa ez datoz bat. Orduan, Medea izango da hori aurpegiratuko diona. Eta bestalde, emakume horren pertsonaiarekin sintesiko Euskal Herri bat adierazi nahi izan dut. Emakume horretatik jaioko den neska, ez dela Unamunoren Euskal Herria, ez Bergaminena ere izango, Euskal Herri berri bat baizikà Seguraski horrelako antzerki erdi politikoak gaur egun ez dauka inongo irteerarik.

Pertsonalki ez, baina bere lanak irakurtzen nituen, eta beti interesatu izan zait. Bergaminek Errepublikan kargu bat izan zuen. Bera izan zen baita ere Espainiako intelektual antifaxisten kongresuko burua, eta hala ere, faxistatzat jotako Gide idazlearen alde atera zen bakarra. Errepublika eta gero, erbestean egon zen. Lehenengo aldiz, Frankismoaren hondarrean itzuli zen Espainiara. Baina Fragarekin-eta oso gorabehera gogorrak izan zituen, bere izena izan baitzen lehenengo agertu zena greban zeuden Asturiaseko meatzarien alde, eta orduan atzera ere kanpora joan behar izan zuen. Franco hil ostean itzuli zen bigarren aldiz, Madrilera. Eta han, eskaini zioten lana hainbat tokitatik, baina ezin izan zuen inon berak nahi zuena esan: alegia, berak ez zuela onartzen monarkia demokratikoa, ezta gainerako partidu guztien jokabidea ere, eta orduan hasi zen oso gauza gogorrak esaten, eta inon ez zioten haiek agertzen utzi. Eta azkenean, Euskal Herrira etorri zen, eta hemen, "Punto y Hora de Euskal Herria"n eta "Egin"en atera zizkioten zenbait gauza. Gogoratzen naiz haietaz. Garai hartako "Egin"en oso gauza gogorrak esaten ziren, baina Bergaminenak nabarmenak ziren oso.

Unamuno Bergaminen irakaslea izan zen. Unamunok halako miresmena zion Bergamin gazteari, eta Bergaminek dio asko ikasi zuela Unamunorekin. Zer gertatu zen? Bada, Unamuno azkenean Euskal Herria gaitzestera heldu zela, baina beste alde batetik, Espainiak bera gaitzetsi zuela eta erbestera bota. Polita iruditu zitzaidan Unamunorena eta Bergaminena kontrajartzea. Unamuno deseroso sentitu zen Euskal Herriarekin, Espainian hobeto -garai batean, baina gero ez!-, eta Bergaminena kontrakoa zen: hasieran Espainian eroso, gero deseroso, eta azkenean Euskal Herrira etorri zen. Horregatik jarri nituen biak. Gainera, Euskal Herrian oraindik indarrean dauden bi ikuspegi dira.

Unamuno eta Bergaminen arteko gutunetan, eta gerora beste batzuek haien gainean esan dituzten gauzetan. Bien arteko elkarrizketetan azaltzen den material gehiena benetakoa da. Azkenean, hor, kontua da kontraesanean jartzea bai Unamuno eta bai Bergamin. Unamunok, azkenean, ez du onartzen bere herria eta bere hizkuntza, eta Bergaminek aurre egin behar dio aurpegiratu zioten beste gauza bati: ETAren borroka armatuarena ere aurpegiratu baitzioten, hau da, bera hona etorri zela, baina babesa independentista eta borroka armatuaren alde zeudenen eskutik jaso zuela. Eta ea nola jasan zezakeen hori bera bezalako kristau batek leporatu zioten. Nik alde batean, Hendaian erbestean egondako Unamuno kokatu dut, eta bestean, Hondarribian bizi izandako Bergamin. Eta erdian, itsasoa, inorena ez den muga.

Bere lagun izandako idazle zahar batzuk ezagutzeko aukera izan nuen, eta haiek ziotenez, Bergamin, ia hiltzear zegoenean ere, Donostiako kaleetatik neska eder bat ikusiz gero, hari begira gelditu eta gauzak esaten hasten zitzaion. Oso emakumezalea zen. Garai batean ezkonduta egon zen, baina gero emaztea hil zitzaion, eta berak ezkondu gabe jarraitu zuen. Gauza da, antza denez, sexu grina onartu eta adierazten zuen pertsona horietakoa zela. Garai hartako feministen kritika izan zuen, berak emakumea ulertzeko zuen erarengatik. Baina ez dut uste berak idatzitakoengatik izango zenik, baizik eta emakumearen alde sexuala aitortzen zuelako jendaurrean eta telebistako elkarrizketetan. Izan ere, berak mimo handiz zaintzen zituen bere lanetan pertsonaia femeninoak, baina haietan azkenean emakumearen alde mitikoa agertzen zuen: amatasunaren irudia, baina baita ere -Antigona, Medea eta horiekin- bere seme-alabak hiltzen dituen ama ere. Eta nik antzezlan honetan agertu nahi izan dudana hau baino ez da: kontua ez dela Bergaminek bere emakumezko pertsonaiak ulertzeko era; kontraesana, emakumeak Bergamini aurpegiratu diezaiokeenean dagoela: alegia, emakumeari ez uztea bere destinoa aukeratzen

Ohitura beti izan dugu, eta lagunek mendirako joera dute. 1997an, beti Pirinio eta Andeetan ibiltzen ginen lagun talde batek, Dhaulagirira espedizio bat antolatzea erabaki genuen. Hori izan zen Himalayara egin nuen lehen bidaia. Urte osoa hori prestatzen eman, eta 1998an joan ginen. Hor hasi zen istorio guztia.
Niretzat sekulako aukera zen, eta era berean beldur handia ematen zidan. Himalaya beti oso urruti ikusten da. Himalaya eta ingurune hura zer zen probatzeagatik joan nintzen, ez bakarrik mendira. Behar bada ez zen espero nuen bezainbestekoa izan. Zortzimilakoak ezinezkoak zirela ikusten nuen. Baina joan, eta konturatzen zara ez dela hainbesteko aldea. Mendiak oso handiak dira, arriskuak ere bai, baina gehiago da jendeak duen irudia, eta guk ematen dioguna, berez dena baino. Behe kanpamenduan jende ezberdina ezagutu, eta hor sortu zitzaizkidan aukerak 1999an Everestera joateko proiektu batean sartzeko. Horrela sartu nintzen mundu horretan. Behe kanpamenduetan jende asko ezagutzen da, hemen ere bai, eta aukerak ateratzen dira. Espedizio batek bestea ekarri du.

Lehen aldian probatzera joan nintzen. Altueran oso ongi moldatzen naiz, baina eguraldi txarra tokatu zitzaigun. Ez nintzen porrot sentsazioarekin itzuli. Espedizio hartan atera zen hurrengoan berriro itzultzeko aukera. Bigarren aldian gorago igo ginen, baina berriro eguraldi txarra zela eta egin behar izan genuen behera. Aldi hartan tristeago itzuli nintzen etxera. Jada banekien zer zen hura, banekien nola moldatzen nintzen toki haietan, eta gailurrik ukitu gabe nentorrenà Hirugarren aldian itsuago joan nintzen, neure buruarekiko presio handiagoa nuen. Ikusten nuen ongi moldatzen nintzela, baneukala hor goran ibiltzea. Horregatik itzuli naiz hainbestetan, lehenengoan igotzea lortu ez dudan mendietara.

Inori ez zaio gustatzen atzera itzultzea. Lehen aldietan ez zuen hainbeste axola, dena esperientzia delako eta ikasten ari zarelako. Baina ikusten duzunean zorte kontua dela, eguraldiaren kapritxoa, izorratu egiten du itzuli beharrak.

Niretzako dezepzio handia izan zen. Hemendik badirudi sekulakoa dela, agian aspaldiko amets bat delako, edo ezinezkoa dirudielako. Baina hara joan, eta gailurrera egun berean hainbeste jende iristen denean, lehen zuen balorea galtzen du. Everest curriculumean daukat, igo nahi nuen mendi bat da, baina beste mendi batzuek askoz gehiago bete naute, Makaluk, esaterako. Makalun hamabost mendizale bakarrik geunden, lan pila bat egin behar izan genuen soka finkoak jartzen, bidea irekitzen. Horrek denak balioa ematen dio emaitzari. Everesten sokak jarrita daude, ia lan dena eginda dago.

Denetik dago, baina normalean espedizio horietan joaten direnak esperientziarik gabeak dira. Izena emateko dirua besterik ez diote eskatzen horra joan nahi duenari (hori bai, sekulako kopuruak ordaindu behar dira). Espedizio horietan bada sekula kranpoirik jarri ez duen jenderik, edo soka finkoa orduan deskubritzen duenik. Hori tristea izateaz gain, arriskutsua da inguruko jendearentzat. Bidean topatzen baduzu halakorik, eta gaizki badabil ez duzu bakarrik utziko, lagundu egingo diozu.
Abentura kirolak oso modan daude, eta jendeak edozertarako ematen du izena. Mendizaleak zeharo ezberdinak dira, nahiz eta gauza berak egin eta bide berean joan. Uste dut beraiek ez dutela mendia sentitzen guk bezala. Espedizioa prestatzeko aurretik lan handia egin behar dugu. Eurei dena besteek egiten diete (iristerako dendak zabalduta izaten dituzte, ura eginda), eta aparteko erosotasunak ere badituzte.

Federazioek-eta baloratzen dutena da egin behar den lana. Bide zailak, gauza teknikoak estimatzen dira, ez zortzimilakoa izatea. Niri hori fenomeno iruditzen zait. Etxe pribatuek, berriz, ez dute baloratzen zailtasuna. Ez daukate batere informaziorik, begi onetik sartuz gero laguntzen dizute, beste arrazoirik gabe. Hori akats handia da, ez direlako proiektuak bere horretan baloratzen. Izenik ez duen mendizaleak askoz zailagoa du babesleak lortzen, nahiz eta teknikoki oso gauza zailak egiteko proiektua izan.

Nik uste ez duela hainbesterako presiorik sortzen. Baduzu erantzukizun bat, babesleari zor diozuna bete nahi duzu. Baina ni ez noa mendira babesleengatik igo behar dudala pentsatuz. Ni ez naiz sekula babesleak presionatuta sentitu.

Nik uste garai batean traba izan nuela. Agian pentsatuko zuten emakume izateagatik ez nintzela gai izango gauza horiek egiteko. Orain ez dut uste traba denik.

"Niri ez zait sekula pasatuko" pentsatzen duzu beti. Gertatzen denean harrituta geratzen zara zure jokatzeko moduarekin. Badira mementoak hondoa jotzen duzuna, "hau dena bukatu da" pentsatzen duzuna, baina beste une batzutan indarrak biltzen dituzu aurrera egiteko. Une horiek oso gogorrak dira. Lagun bat hil, bere kanpamendura joan, bere gauza denak jaso, etxera deituà Ez dakit nondik, baina barrutik indar bat ateratzen zaizu eta eutsi egiten diozu.

Nik neronek pentsatzen dut arriskuan. Baina hara zoazenean ez duzu horretaz pentsatzen. Eta eskerrak. Bestela, sekula ez genituzke egiten ditugun gauzak egingo.

Politikoki Nepal oso une txarrean dago, egoera ez da batere egonkorra. Bagenekien Makalun hamar eguneko trekkingean arriskua geneukala maoistak ateratzeko. Herrixka batean geunden afaltzen, hiru pertsona etorri zitzaizkigun armatuta, eta diru kopuru bat eta argazki kamerak eskatu zizkiguten. Horren aurrean ezin duzu ezer egin, eta men egin genien. Trukean esan ziguten behe kanpamendura arte arazorik gabe iristen utziko zigutela. Beldurra pasatu genuen. Munduaren txoko galdu horretan tiroa botako baligute inor ez zen konturatu ere egingo.

Bai, geroz eta gauza gehiago ezagutzen dituzte. Beheko kanpamenduan ordenagailua genuen eta arratsaldero filmak ikusten genituen, harro demonio. Bertakoak zur eta lur geratzen ziren. Hemengo pentsamoldearekin doan jende asko kexatu egiten da, zer zikina den hango dena, zer miseria jaten dutenà Bertako jendea mespretxatzen dute, eta klase ezberdintasunak jartzen dituzte elkarbizitzan. Guk gutako bat gehiago bezala hartzen ditugu.

Askotan harrituta geratzen dira guk mendira igotzeko dugun joerarekin. Baina gero eta ohituago daude. Mendian lan egiten duten sherpek igotzeko irrika izaten dute, euren curriculuma betetzeko bidea da, euren lana da. Herriko jendeak turista gisara ikusten gaitu.

Inoiz tokatu zait ikustea, pertsona batek goiko kanpamenduetan laguntza behar izan eta beste espedizioetako jendeak ez laguntzea, hurrengo egunean gailurrera igotzen saiatu behar zutelako. Penagarria da, jende asko berea egitera doa gauza denen gainetik. Aurkako kasuak ere ezagutu ditut. Azken espedizioan, Cho Oyun, haizeak dendak eraman dizkigu, materialik gabe geratu gara, eta beste espedizio bateko jendeak behar genuen dena utzi digu. Niretzat oso garrantzitsua da ondoan konfiantzazko jendea edukitzea, benetako lagunak, eta jakitea zerbait gertatuz gero sekula ez didatela hutsik egingo.

Zoritxarrez ez naiz mendizaletasunetik bizi, eta lan egin beharra dut. Saiatzen naiz biak betetzen, eta horrek beste gauza batzuk uztera derrigortzen nau. Lagunekin hilabetean behin bakarrik egoten naiz, jendea ezagutzeko aukera gutxiago dutà Bizitzako beste arlo batzuk mugatu egiten dizkit. Asteartetik igandera lan egiten dut, eta egunero entrenatzen dut bi orduz (bizikletaz, korrika edo gimnasioan). Astean zehar bi edo hiru egunez Pirinioetara alde egiten dut.

Lazkaoko Kemen zentroan nabil, eta eurek markatzen didate entrenamendua. Eta eskerrak horri, neure kasa entrenatzeko nahikoa desastrea bainaiz. Badakit nola entrenatu, baina diziplina behar dut. Bestela, edozein aitzakia nahikoa dut eguneko entrenamendua huts egiteko.

Kosta zaie onartzen, baina jada ohitu egin dira. Gaizki pasatzen dute ateratzen naizenean, baina ulertzen dute nire bizitzeko era dela.

Lothse edo beste mendi batera joan dudan gaude. Lagunen araberakoa ere bada, Carlos Paunerrekin egon naiz Cho Oyun, eta Lothsera joan nahi dugun taldetxo bat bildu gara. Bestetik, Pakistanen ez naiz inoiz izan, eta ezagutzeko gogo handia dudalako goaz G-II-ra.

Ez. Gauzak poliki egin nahi ditut, eta sortzen joan ahala. 29 urte ditut, eta tentatzen nautenak ez dira zortzimilakoak edo Himalaya bakarrik, beste gauza asko ere egin nahi ditut. Baina epe motzerako planak egiten ditut

Dirudienez EAJk apustu serioa egin nahi du Donostiako alkatetza bereganatzeko. EAJk bere proiektua hiri honetan txertatu nahi du politika soziala hobeagotzeko eta nire kandidatura ona izan daiteke Odon Elorza alkatetzatik kentzeko.

Politikan politika egiteko nago ez eserleku bat betetzeko. Politikoak gure jarlekuari torlojuez lotuak gaudela esaten da askotan. Badirudi kasu honetan ez dela uste hori aplikatzen, zinegotzia izaten jarraitzeko eta ahaldun nagusia ez izateko arriskua onartzen dut. Hogeita bat urterekin iraultzailea sentitzen nuen nire burua. Gaur egun, orduan neukan iraultzaile nahi haren odol tanta bat gelditzea eta orduko espiritu hura mantentzea eskatzen diot nire buruari, gure politika egiteko era eta bizimodua bideratzeko nahi hura mantendu nahi nuke. Nire erosotasun eta estatus pertsonalaz gain beste balore batzuk ere badauzkadala uste dut eta balore horiei lehentasuna ematen diet oraindik ere.

Donostiar izaera hiriaren eremura mugatzea oso zaharkitua da gaur egun, kontzeptu hori berrikusi beharko litzateke. Gipuzkoa bera hiria dela entzuna dut mutil koskorra nintzenetik. Donostia Gipuzkoaren erdigunea da, garrantzitsuena, jakina. Niri, berriz, hiri honen auzo batean jaiotzea tokatu zait nolabait, Azkoitian, eta ez hiriaren erdian. Donostiak gero eta harreman sakonagoak ditu Gipuzkoarekin, eta gainera, harreman horiek sakondu beharra dauka. Esate baterako, Donostiak ez ditu bere zerbitzuak hirian bertan antolatzen edota bertara mugatzen: Donostiako aireportua Hondarribian dago. Urak nondik hartzen ditu? Zaborrak non botatzen ditu? Kursaala zer da Donostiarena edo Donostian kokatuta dagoen gipuzkoarron azpiegitura kulturala al da? Orfeoia Donostiarra eta Donostiako Reala zer dira? Izenez donostiarrak baina praktikan Gipuzkoar guztiona da. Orduan, donostiarraren kontzeptu hori horrela erabiltzea, oso ikuspegi atzerakoia, zaharkitua eta itxia da. Nire puntu ahula hori bakarrik baldin bada, oso alkate ona izango naiz. Gipuzkoako Foru Aldundiko ahaldun nagusia izateak ere nahiko adierazten du, ezta?

Nik EArekin batera aurkeztea espero dut eta hau guztia huskeria bat izatea, bidean galduz joango den huskeria horietako bat.

Ez da hori ere. EAk esaten zuen oraindik goizegi zela hautagaia aurkezteko. EAJk, berriz, ez du EAren erabakiaren zain egon nahi izan eta bere hautagaia aurkeztea erabaki zuen. Gainera, alderdi nagusia gu gara, baita Donostian ere.

Berez, akordioa egon badago, baina elkarrekin joateko nahi hori mantentzen al da? EAJk nahi hori agertu du beti. Koalizioa gauzatzen baldin bada, nahi hori dagoen seinale izango da.

Eragina izango luke. Joan den maiatzeko hauteskundeetako emaitzak ezagututa, guk koalizioan joan nahi dugu. Herriak eman zuen erantzuna mantentzeko eta ilusio horrekin jarraitzeko.

Hemen, Diputazioan, oso ondo uztartuak ibili gara eta ondo ari gara lanean, ezeren arazorik ez dugu izan, nahi nuke nik ezkontza guztiak hemengo harremanen barruan gauzatuko balira, dibortzio gutxiago izango litzateke.

Bai, noski. Proposamenak ETArekin hausten du, ETAk bere politika inposatu nahi duelako; ETAk, bereziki, Euskal Herri osoko lurraldetasuna gauzatzeko bere baldintza politikoak inposatu nahi ditu. ETAk bere komunikatuetan hori azaltzen du behin eta berriz, eta lehendakariaren proposamenak lurralde bakoitzak bere etorkizuna erabakitzeko gaitasuna duela dio. Ibarretxek ETAk proposatu eta inposatu nahi duenarekin apurtu egiten du. Halaber, lehendakariak berea ez dela independentziaren proposamena dio, baizik eta Espainiako Estatuarekin, elkarren errespetatuan, itun berri bat gauzatu nahi duela.

Eta nik, berriz, diskurtso hori eta nire planteamendu politiko osoa Ibarretxeren planteamenduarekin guztiz bat datozela diot. Gipuzkoako Foru Aldundiko EA nire planteamenduarekin bat dator, eta gainera, hori berretsi du ohar baten bidez.

Lehenik, Estatutuari bere garrantzia aitortu behar zaio. Uste dut ez dugula behar adina azpimarratzen herri honentzako duen garrantzia. Nola egongo ginen gaur egun bere garaian eEtatutua onartu izan ez balitz? Estatuturik gabe ez genuke egungo aberastasuna eta krisi ekonomikoak gainditzeko izan dugun ahalmena. Nola izango genituzke ditugun zerbitzuak eta bizitzarako ongizate maila? Beraz, nola ukatu bere baliagarritasuna?
Hau esateaz gain, esan behar da ere, Madrileko botereak Estatutua hain tresna egokia ikusi duenez gero, berau mugatu duela. Madrilgo Gobernuari gehiegizkoa iruditzen zaio orain. Mugatu egin du eta hainbat gai, sozial mailakoak bereziki, ez du bideratu nahi, ez digu geureganatzen uzten: INEM, ikerketa plana, seguritate soziala edota prestakuntza iraunkorra, adibidez. Orduan, horiek horrela izanda, beraiek Estatutua haien nahierara erabili dute eta garai batean egindako ituna apurtu egin dute.

Guk bizkarra eman? Estatutua norengatik dago hemen? PPrengatik edo bere garaiko HBrengatik? Estatutua beren garaiko EAJk, EEk eta PSEk eginiko apustuarengatik dago hemen.

Lehenik errekuperatu dezagun ituna. Itun hori itun hutsa izatearekin bukatu behar dugu, hau da, alde batek nahi duena egitearekin, Gernikako Estatutuarekin gertatu den bezala. Egin dezagun itun berri bat! Hori da Ibarretxek proposatzen duena. Lehendakariak oso markatua eta zehaztua dauka bidea. Estatuarekin itun berri bat legearen barruan Estatutua osatzeko.

Begira, erabakitzeko gaitasuna izango ez bagenu, ez genuke ituna egiteko gaitasunik izango. Ituna egiteko gaitasuna izateak erabakitzeko gaitasuna dugula esan nahi du. Hori da gaurko planteamendua. Gure gaurko planteamendua ez dago independentzia politikoa lortzeko bidean, baina Ibarretxeren planak askatasunerako bidea irekitzen du. Izan ere, independentzia lortzeko gizartearen gehiengoak independentziaren planteamendu politikoa bere egin behar du.

Aizu, pazientzia! Hemendik urte batera gauzak orain dauden bezala ez egotea espero dut, alderdi politikoak mugitu beharrean egotea baizik. Gizarteak alderdiei irtenbide bat eskatu die, gaur egun ezer egin gabe goiti behera goaz. Ibarretxeren plana proposamen bakarra da, oso tresna egokia da, eta beste alderdiek ere ekartzen ahal dizkiote beren ekarpenak. Proposamen honen bitartez elkarbizitza gauzatzeko testu bat hitzartu liteke lehenbizi, eta hortik aurrera bide politikoa urratu.

Gauza bat esango dizut: hemen ez gaude iritzi pertsonalen araberako politika egiteko. Alderdi politikoek eskuartean daukaten testua ez da iritzi pertsonal bat. Ibarretxeren proposamena esaten dugu, baina Eusko Jaurlaritzaren proposamen instituzionala da. Proposamen horretan, baldin eta indarkeria bukatuta ez badago ez dela kontsultarik izango idatzia da. Lehendakariak Jaurlaritzaren burua den aldetik hitz egiten du, baina kontua ez da honek zer pentsatzen duen edo beste hark. Hemen proposamenak dioenak balio du, eta oraingoz proposamena hiru alderdiek sostengatzen dute