Argia astekaria webgunearen hasiera

Leihotik begira plazaren erdira, Arraldeko bira...". Gaueko hamarrak aurtxoan Euskal Herriko etxe askotan esaldi kantatu honen zain egon ohi dira milaka telebista ikusle. Harrigarria da, buruak zein neurritarainoko ahalmena duen, doinu jakin bat egoera jakin batekin lotzeko, kasu honetan, telebista saio batekin identifikatzeko.

Telebista saiorik gehienetan dauka musikak nolabaiteko txokoa. Albistegien kasuan, normalean, hasierako sintoniara mugatzen da. Telesailetan, sintonia horretaz gain, eszena batetik bestera pasatzeko bidea ere markatzen du musikak. Dokumentaletan, ordea, protagonismo eta esanahi zabalagoa har dezake, hitzak toki gehiago uzten baitio.
Musika horren jatorria ez da beti berdina izaten. Badira, musika originala erabiltzen duten saioak. Kasu horietan, musikari bati eskatzen zaio doinu horiek konposatzeko. Iñaki Salvador musikagileak, esaterako, «Jaun ta Jabe», «Bi eta Bat», «Maite» edo «Ertzainak» bezalako telesail arrakastatsuetan entzun diren melodiak egin ditu. Berak dioenez, saioaren arduraduna musikariarengana gerturatzerako, ideia argi xamarra izan ohi du. Programaren izaera erabat diseinatuta egoten da eta horren araberako musika eskatzen zaio. Benetako lana, ordea, irudien gainean egiten da. Telesaila, erabat muntatuta dagoenean hartzen du musikariak eta horren gainean egiten du konposizioa. Salvadorrek dioenez, "zuzendari artistikoekin etengabeko harremana izan ohi da eta zinta ematen dizutenerako, musika zein zatitan behar den esaten dizute eta hori ongi etortzen zaigu guri, erreferentzia bezala".
Funtzio desberdinak betetzen ditu musikak telebista saio baten barruan. Hasierako doinua izaten da, oro har, jendeak gehien barneratzen duena. Musika entzutearekin batera, ikusleak saio jakin bat burura ekartzea lortu behar dute lehenengo notek. Horregatik saiatzen dira arduradunak musika eranskor bat egiten.
Behin programa hasitakoan, toki eta betebehar desberdinak izan ditzake musikak. Memento batzuetan, erabateko protagonismoa bereganatzen du. «Sorginen Laratza» saioan, esaterako, sarritan kantatzen dituzte euskarazko kanta ezagunak. Une horietan, arreta osoa musikaren gain dago. Aitor Furundarena musikaria aritu izan da kantariek doinu horiek kanta ditzaten, oinarriko musika prestatzen.
Furundarenaren denborarik gehiena, ordea, «Betizu» haur saioak irensten du azken aldian. Euskal Telebistako programazioan, haur saioek toki zabala dute gaur egun eta «Betizu» da saio nagusienetako bat. Saio honetan gainera, musikak aparteko garrantzia du, protagonista diren behitxoek musika talde bat osatzen dutelako.
Arreta handia bereganatzen duten kantu horietaz gain, ordea, musikak janzten dituen beste une asko daude. Karaoke lehiaketa egiten denean, esaterako, oinarriko musika prestatu beharra izaten da. Saioko atal batetik bestera pasatzeko ere, beharrezkoak izaten dira rafaga motzak.
Kasu horietan, Furundarenak dioenez, "musika ez da protagonista. Laguntzaile lana egiten du eta irudiak berak garrantzia gehiago dauka".
Arrakastatsu den beste haur saio bat «Altza Porru» da, Txirri Mirri eta Txiribiton pailazoen programa. Kasu honetan, pailazoen kantuak dira saioan zehar entzuten direnak.
Bestelakoa da musikak dokumental batean izan dezakeen funtzioa. Pascal Gaignek telebistarako azken aldian lan gutxiago egin du, erritmo bizi horretan eroso sentitzen ez delako. Alberto Iñurrategi mendizaleak zuzentzen duen "Oinak Izarretan" dokumental sortarako doinuak egitea onartu zuen, ordea, orain gutxi "arduradunen aldetik zerbait duina egiteko interesa ikusten nuelako". Dokumentaletan, musikak toki gehiago izan ohi du normalean. Hitzak pausatuago etortzen dira eta irudiak ikusteko garaian, lagungarri izan behar du melodiak.
Pascal Gaignek beti irudien gainean lan egiten duela dio, irudi bakoitzari ondo datorkion doinua jarriz. "Eskalada hutsezko irudi batzuk badira, pop doinu biziak datozkio ondo. Himalaya inguruko bizimoduari buruz hitz egiten denean, ordea, erritmo eta doinu etnikoagoak sartzea komeni izaten da".


Musika konposatuta dagoenean, grabatu beharra etortzen da. Horretarako, ordea, ez da normalean bitarteko gehiegirik izaten. Benetako instrumentu gutxi erabiltzen dira, denerako musikariak kontratatzea garesti irteten delako.
Horregatik bihurtu da lan hauetarako ezinbesteko ordenagailua. Bizitzako beste esparru askotan bezala, musikarenean ere ordenagailuak eta teknologiaren aurrerapenak sartu dira. Musika konposatzeko erraztasunak jartzeaz gain, kostuak merketzea ekarri du honek. Orain urte batzurekin alderatuz, errazagoa da orain musikari batentzat etxean estudio bat izatea. Diru eta toki gehiegirik gabe egin omen daiteke.
Aldi berean, ordenagailu eta teklatuek aukera ematen dute edozein musika tresna imitatzeko. Azken emaitza, ordea, ez da inola ere berdina. Saxofoi baten doinua behar bada, ordenagailu bidez sortutako saxofoi hotsa eta benetako saxofoi batena, elkarrengandik urruti daude.
Aitor Furundarenak dioenez, "kalitate kriterio oinarri batzuk jartzen ez badira, azken emaitza kaxkartu egin daiteke. Produktoreek beti ordenagailu bidez musika egitea nahi badute, asko jaitsi daiteke kalitate maila. Nire kasuan, duintasun bat mantendu dugu denok. Zerbaitetarako benetako musika tresnak erabiltzea komeni zela iruditu zaidanean, produktoreek errespetatu izan dute".
Iñaki Salvadorrek «Ertzainak» telesaila gustura gogoratzen du. Gutxitan bezala lan egin ei zuen, bitarteko gehiagorekin eta detaileak zainduz.
Erabiltzen diren musika tresnak edo ordenagailu bidez imitatu ohi direnak saioaren araberakoak dira beti. Dokumentaletan, gehienbat musika mantsoak behar izaten dira, hitzen lokuzio lasaiarekin eta irudien joanarekin bat datozenak. Kasu hauetan, orkestra sinfoniko batean erabiltzen diren musika tresnak imitatzen dira askotan ordenagailu bidez.
Beste saioetan, musika biziagoak izaten direnez, musika tresna modernoagoak erabiltzen dira. «Betizu» saioan esaterako, behitxoek gitarraz, bateriaz, teklatuz eta baxuz osaturiko musika talde bat dute. "Musika egiteko erabiltzen ditugun edo ordenagailuz imitatzen ditugun tresnak ere horiek dira", dio Aitor Furundarenak.


Aurrekontua mugatua izateaz gain, bada telebistarako lan egiten duten musikariek izaten duten beste amesgaizto bat: presa. Oso erritmo bizian lan egiten da. Telesail askotan, egunean kapitulu bat grabatu behar izaten da eta horrek parte hartzen duten agente guztiei eragiten die, baita musikariei ere.
Iñaki Salvadorrek, atzera begiratu eta hainbat telesailetako esperientzia ikustean, denborak eragindako larritasuna oroitzen du. "Astero emititzen zuten telesail batean, aste bateko kapitulua telebistan ikusten nuen eta biharamunean jasotzen nuen hurrengo asteko atala. Hiru edo lau egun besterik ez genituen izaten, musika konposatu, grabatu eta telesailean sartzeko".
Hain azkar ibiltzea ez zaie oro har musikariei gustatzen. Pascal Gaignek dioenez, "dinamika makur batean sartzen zara konturatu gabe. Ez duzu ezertarako denborarik izaten eta doinuak txurroak bezala egiten dituzu. Azkenerako bost axola zaizu dena eta nik uste dut musikariaren lanak ez duela horrelakoa behar. Horregatik saiatzen naiz telebistarako ahalik eta gutxien lan egiten".


Komeriak izaten dituzte musikariek askotan, telebista saioetarako doinuak konposatzeko. Baina ez da beti horrela izaten.
Telebistan gero eta gehiago erabiltzen dira, "liburutegi musikalak". Era desberdinetako musika biltzen dute disko hauek, egoera desberdinetarako balio duena. Doinu luze edo motzak; alaiak, tristeak edo beldurrezkoak; estilo desberdinetakoak... Argitaletxe jakinek kanpoan egindako musikak dira hauek, egoera desberdinetarako balio dutenak eta telebista ekoizleei, denbora eta dirua aurrezten laguntzen dietenak. Era honetako diskoen berezitasuna egile eskubideetan datza. Telebista saioaren ekoizleek, ez dute horrelako diskoetan egile eskubiderik ordaindu behar izaten eta horregatik merkeago ateratzen zaie. Nahikoa dute beraien beharretara egokitzen den musika bat aurkitzea. Musikariek diotenez, ordea, inola ere ez da lortzen musika originalarekin lor daitekeen emaitza. Pascal Gaigneren esanetan, "saio baterako espreski egin den musikak, zigilu pertsonala ematen dio saioari berari, nortasun gehiago izaten du".
Itxura denez, era honetako diskoek musika ekoizpenari eragin diote. Iñaki Salvadorrek, esaterako, gaur egun, telebistarako orain hamar urte baino askoz ere musika original gutxiago egiten dela uste du. "Azkar egin nahi dira gauzak eta merke. Musika originala egon badago, baina lehen baino gutxiago. Mimoarekin lan egitea falta da telebistan"

Nikolas Ormaetxea «Orixe»ri gorazarre egin nahi izan zion ZERUKO ARGIAk bere 500. zenbakian, batasuna aldarrikatuz. Era guztietako idazlanak agertzen ziren hartan, Abandok, Amatiñok, Dionisio Amundarainek, Joxe Mari Aranaldek, Arostegitar Jokinek, Mikel Atxagak, Bozas-Urrutiak, Elustondok, Ibargoitik, Joseba Intxaustik, Xabier Letek, Anjel Lertxundik, Koldo Mitxelenak, Txillardegik, Mikel Ugaldek eta Aita Villasantek sinatuak. Helburua? Lehen orrialdean agertzen zuten hura: «Orixe-ren omenez eta gorasarrez egiten dugun bostehungarren aleak batasunera, alderdi guztietako batasunera bultza egin diezaigula denoi».

Besteak beste, «Santa Kruz Apaizaren» bizitza, «Euskaldunak» poema eta «Urte guziko Meza-Bezperak» meza liburua idatzi zituen gizonari omenaldi hura egitearen arrazoia azaltzerakoan, zera zioen Z. ARGIAk: «Orixe dugu oraingoan gaitzat. Ez noski, Jainkotzat eta denean eredutzat artu nahi dugulako. Orixek ere batasun-oiñarrietan zor zaion lekua behar duelako, euskal idazlerik onenekin batasun mahaian eserrarazi nahi dugulako eta euskeraren zerbitzuan bizia eman zuen euskaldunetako bat delako baizik. Beste edozein idazle on auta genezakean. Bat aukera behar eta au artu dugu».
Beharbada norbaitek ez ziela oraindik behar bezala ulertu eta, honakoa gehitzen zuten aldizkariaren arduradunek: «Ez dugu denean maixu eta gidaritzat jarri nahi izan. Orixezale direnei eta ez direnei eskatu dizkiegu lanak. Ez digute denek baiezkorik eman. Ez eta agindutako guztiek ere itza bete. Orixe-ren alderdi batzuk bakarrik, berriak ahal badadi, aipatuko ditugu. Ez zaigu erraza izan. Ez da giro Orixeri buruz itzegiten, aldeko edo kontrako itsu-itsuak eskatzen bait ditu gaur jendeak. Dirudienez denean onena eta denean txarrena dela esan behar bait da. Agian orregatixek ez dira asko ausartu lanak bidaltzen».

Zergatik hainbeste azalpen? Bada, beldur zirelako, hara! Eta hori, «Orixe»k, euskaldunon arteko borrokak, ezin konponduak, saldukeriak, burugogorkeriak eta gurutzeak gogorarazten» zituelako. «Etsaikeriaz eta fiakaizkeriaz betetako egoera larrian bizi gara. Orixe bera ere sakabanatzaille bihurrarazi dugu. Orixezale amorratuak, itzez behintzat, batzuk. Etsai porrokatuak besteak. Euskera bera ere, euskaldunon mintzaira izanik, sakabanatzaille gertatu zaigu aldi berean. Orregatik ez da aldizkari onen asmoa sakabanatzen gaituzten alferrikako eta kaltegarrizko ika-mikei su ematea. Ontan saiatu gara azken aldi ontan. Askok ez digute ulertu. Ez dugu beti asmatu eztabaida jakingarriei galga onean eusten. Baiña ortan ahalegindu gara».
Euskaldun guztiak batu nahi zituen Z. ARGIAk, nahiz ondotxo jakin horretarako zeuzkan zailtasunak. «Desberdinak gara zenbait gauzatan euskaldunok: siñestun eta siñesgabe, zuri, beltz eta gorri, ezkertiar eta eskubitar, aurrerakoi eta atzerakoi, baserritar eta kaletar, jakitun eta ezjakin, zahar eta gazte, mugaz emengo eta mugaz araindiko».
Nolanahi ere, Z. ARGIAren ikuspegitik, Pirinioen alde bietan bizi zen herri txiki hartako jendeak bazuen nonbait batzen zuen ziorik. «Bagera zerbaitetan bat: Euskaldun gara eta euskaldun menperatu gaiñera; gaitzetsiak, erkituak, minduak, erasotuak... urrituak... Orixek esango zukean bezala æBidasoa-guraizezÆ erdibiturik gaude, baiña bat izan nahi genduke. Erriaren aldeko indarrak sakabanaturik, baiña elkartu nahiz. Euskalki askoz zerbait urrundurik, baiña euskera bat egin asmoz. Sakabanaturik baiña batasun-egarri berean irrikatuta eta penatuta. Erria, Erriaren nortasuna, erriaren izkuntza, erriaren kultura, erriaren kondaira eta erritarren berdintasuna salbatzeko ametsez. Baiña guzti ortan bakoitza bere aldetik dabil».
Euskaldun guztien aldizkariak, ordea, «batzen gaituzten alderdi eta lokarriei eutsi nahi» zien, «batzen gaituen sua indartu», eta hori, «sakabanatzeak indarrak galarazten» dituelako. «Elkartasunaren indar ori egin behar luke gure arteko aldizkari batek. Bakoitzaren eskubideak, iritziak eta jokabideak onartuaz bakoitzak elkarrekin dugun kidetasuna indartu».
Hara zergatik jo nahi zuen Z. ARGIAk batasun bidetik. «Gero eta areago. Euskera batuak gero eta batuago egingo gaituen itxaropenez. Sakabanatzen baino elkartzen gehiago ahaleginduz. Iritzi guztiak onartuz. Talde jakin bati lotu gabe. Ika-mika zipotzak kanporatuz...»

Oraintsu egin du nekazari-abeltzainen EHNE sindikatuak IV. Kongresua, Arabako Agurain herrian. Krisialdi gogor samarra izan du azken hilabete hauetan, eta, hain zuzen, krisia gainditzen eta beste aldi bati ekiteko bidea jartzen ahalegindu da. Maite Aristegik, azkeneko idazkari nagusiak, bere burua hautagai gisa ez aurkeztuta utzi zuen kargua. Patxiku Irisarri nafarra bakarrik aurkeztu zen idazkari nagusi izateko, eta huraxe hautatu zuen batzarrak aurrekoa ordezteko. Kongresuko 182 botoetatik 119 bereganatu zituen Irisarrik. Zuzendaritza Batzorde berriak, berriz, 173. Berrehun bat ordezkarik parte hartu zuten, bada, EHNE sindikatuaren IV. Kongresuan, 6.790 bat afiliaturen izenean. Idazkari nagusi berria, haren gidaritzapeko zuzendaritza berria eta antolamenduzko beste eredu bat tarteko, bere burua batzeko ahalegina egin nahi du nekazari-abeltzainen euskal sindikatuak, hau da, alde batera utzi nahi du azken boladako barruko krisia.

Bederatzi lagunek osatzen dute sindikatuko zuzendaritza: Patxi Irisarri idazkari nagusiak eta Hegoaldeko lurralde bakoitzeko bina ordezkarik. Lurraldeetako ordezkariek IV. Kongresuaren aurreko lanetan lortu zuten onespena, eta, horrenbestez, kontsentsuzko hautagaiak izan ziren kongresuko egunean. Ondoz ondo, hauexek dira lurraldeetako ordezkariak: Arabako Felix Ajuria eta Iñaki Fernández de Larrea, Bizkaiko Unzaluz Salterain eta Arantxa Arrien, Gipuzkoako Alberto Aldasoro eta Eneko Carrera eta Nafarroako Fermin Iragarai eta Natxo Larrainzar.
BARRUKO BESTE ANTOLAMENDU BAT. IV. Kongresuan, barruko beste antolamendu bat erabaki du EHNE sindikatuak. Organo konfederatuen eta dagozkien arduradunen egitekoak indartzearen alde egin du, eta, beste ezeren aurretik, EHNE bere osoan ordezteko eskakizuna ezarri die kargudunei. Sindikatuak jasan duen barruko krisia da, funtsean, deliberamendu horien arrazoia. Ikusi denez, antolamenduzko eredua zen bat ez etortzeen iturri nagusia, eta, hain zuzen ere, lurraldeetako erakundeen arteko diferentziek atzeratu zuten IV. Kongresua. Barruko negoziazio prozesu luze baten ondorioz erabaki dute azkenean antolaketa berria. EHNEren barruko batasuna indartzeko apustua da, eta IV. Kongresuak hautatu idazkariak publikoki eman du egiteko horretan aritzeko hitza.
Aurrekoarekin batera, EHNEren izate beregaina, unitarioa eta nekazari guztien parte-hartzearen aldekoa berretsi du Kongresuak. Bestalde, zuzendaritzako organoak, sektoreak eta areak gehiago dinamizatzeko erabakia eta horretarako behar adina giza baliabide eta baliabide material izendatzekoa ere hartu ditu.
Laborantzako politikaren ponentzia eztabaidatu zuten, berebat, IV. Kongresuko ordezkariek. Nekazaritza Politika Bateratuak (PAC) Europako Batasunean zer ondorio dituen aztertu zuten, eta programa hori berritzeko eskaria nagusitu zen. Ordezkarien iritziz, honako alde hauek lehenetsi beharko lituzke programak: Europako produkzioa, gizartearen eta laborarien zerbitzuko jarduna, nekazaritzako enpleguaren defentsa, prezio etekindunak eta bidezkoak eta jakien segurtasuna. Ildo berean, landaguneak garatzeko politikak indartzeko premia eta lurra zaintzeko nahiz babes sozial duina lortzeko beharra azpimarratu zituzten.
Nekazari-abeltzainen EHNE sindikatuak ondo markatu zuen bezala, gogoan izan behar dugu ezen Euskal Herrian 17.000 laborari pasatxok bakarrik kotizatzen dutela Laborantzako Gizarte Segurantzan eta urtero %4 murrizten dela kotizatzaileen multzoa. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan gertatzen da galera handiena: gorabehera larriak daude lurralde horietan, belaunez belauneko aldaketa ziurtatzeko. Kontuak horrela, belaunaldiak uztartzen laguntzeko konpromisoa eskatu die EHNE sindikatuak administrazio autonomikoei. Erakunde horren ustez, intzentiboak behar dira, gazteek gurasoen lurrak lantzen jarrai dezaten eta hiriaren truke utz ez ditzaten.
ELB ETA EHNE-REN ARTEKO HARREMANEN SENDOTZEA. Laborantzaren arloan Ipar Euskal Herrian ere antzeko beste sindikatu bat badela agerian jartzeko balio izan du EHNE sindikatuaren IV. Kongresuak: ELB sindikatua, hain zuzen. Erakunde horretako Christian Arroset kidea gonbidatu izan zen kongresuan, eta, jendaurrean adierazi zuenaren arabera, ELB sindikatuak "bere haurride nagusiarekiko" harremanak sendotzeko ahalegina egingo du. Ildo berean, GOAG koordinakundeko Eduardo Navarro idazkari nagusiak, hots, laborantzako erakundeen Espainiako estatu-mailako koordinakundearen ordezkariak, gogoz goraipatu zuen EHNE sindikatua. Arduradun horren aburuz, euskal sindikatuaren errebindikazioko lana eredu da gainerako sindikatuentzat.
Gonbidatu gisa, Eusko Jaurlaritzako Nekazaritzako eta Arrantzako sailburua den Gonzalo Saenz de Samaniego ere agertu zen kongresura: instituzioetako eta sektoreetako solaskideen arteko elkarrizketa defendatu zuen, betiere eraikitzea eta ahal dela inor ez baztertzea xede izanik. Kargua hartu berritan konpromisoak eta asmoak aurkeztu zituenean, sailburu horrek berak erabat lehentasunezko jo zuen nekazaritzako sektore produktiboa gaztetzea, zeinek, bestalde, eskakizun baititu laborarien autoestimuaren sendotzea eta landa lurren defentsa. Eta, belaunez belauneko aldaketa sustatze horretan, dagoeneko ari omen dira bere departamentuan "Nekazari Gazteen Plana" izenekoa lantzen.
KARGUAK UTZI ZITUZTEN ARISTEGIK ETA MARAÑONEK. IV. Kongresuko gorabeherei gagozkiela, eta bukatzeko-edo, esan dezagun Maite Aristegik batzar horretan utzi ziola idazkari nagusi izateari. Betetako karguaz ari zela, adierazi zuen "benetako unibertsitate" gertatu zitzaiola: "Laborantzako beste politika modu bat posible dela ikasi dut , hurrengo gazte belaunaldiek ustialekuei eusteko bidea emango duen beste jardunbide bat". Gaineratu zuenez, horretarako beharrezkoa da administrazioen bermea, baita alderdi politikoena, sindikatuena eta mugimendu sozialena ere. IV. Kongresuan erabakitako egitura antolamenduzkoaren ondorioz, Aristegik berea bezalaxe, Manu Marañonek ere utzi egin du EHNEko koordinatzaile postua. Urte askotan jardun du lanean sindikatuan, eta hainbatetan polemika sortu izan du bere gestioak. Idazkari nagusi ohiak eskertu egin zion kudeaketa, eta adierazi zuen denborak emango duela lankide militante horren aldeko epaia