Irakurtzen eta entzuten ditugun lanen atzean idazlearen edo kazetariaren eskua ez ezik, sarritan, ikustezina zaigun beste esku bat ere egon ohi da: zuzentzailearena, hain zuzen.

Funtsean, helburua bera den arren, zuzentzeko oso modu desberdinak dira prentsak eta literaturak eskatzen dituztenak. Denbora da Irene Arraras eta Mikel Elorzaren ustez, zuzenketa bakoitza baldintzatzen duena. "Egunkarietan beti ibiltzen gara txirrindulariak erlojupekoetan bezala; ahal den azkarren, ahal den ondoen. Baina, esaera zaharrak dioen bezala: ondo eta azkar, usoak hegan", adierazi digu Irenek. Denbora mugatua izanik, deigarriena zuzentzen dute, batez ere, ortografia eta gramatika. Izan ere, zaila da hain azkar eginez gero, kohesioari edo koherentziari erreparatzea. "Horrelakoak ere geroz eta gehiago zuzentzen ditugu, baina testua gaizki antolatuta dagoenean, egoki jartzeko denbora behar izaten da, eta, zoritxarrez, nekez egin daiteke hori. Berez, ordea, hori da zuzenketaren alderik interesgarriena eta beharrezkoa".

Egunkarietako zuzenketa lanean tentsio handiko orduak jasan behar izaten dituzte egunero. Arratsaldeko zazpietatik gaueko hamaikak arte "eromena" izaten dela kontatu digu Arrarasek. Testu gehienak orduan jasotzen dituzte, eta kazetariek ere orduantxe argitu nahi izaten dituzte beren zalantzak. «Euskaldunon Egunkaria»n, kazetariek beren testuak amaitu orduko, barne-sare baten bidez orri osoak igortzen dizkiete zuzentzaileei. Eta haiek elementu nagusiak begiratzen dituzte (titularrak, tartekiak, leihoak, argazki oinak...), izan ere, askotan ez dute testu osoa irakurtzeko astirik izaten.

Elorzak bi zuzenketa moduak ezagutzeko aukera izan du, baina literaturan gusturago aritu dela aitortu digu: "Prentsak duen berehalakotasunak asko eragiten du egin dezakegun lanean, ezin diogu behar adina denbora eskaini. Nahiz eta literatura zuzentzen ari naizenean ez ohartu kontatzen duen horrekin, literatura irakurtzeak beste plazer bat ematen du".

Lehen aipatutakoez gain, bada zuzenketak eskatzen dituen beste esparru bat ere: ikusentzunezko ekoizpenena, hain zuzen. Gidoiak ez ezik, aktoreek ere zuzentzaileenetik pasa behar izaten dute antzeztokian edo pantaila aurrean agertu aurretik. Gauza bera gertatzen da bikoizketa behar duten produktuekin ere.

Lan horiek guztiak oso gertutik ezagutzen ditu Beatriz Zabalondok. Euskal Telebistako zenbait telesailetan euskara-zuzentzaile izan aurretik, urteak eman ditu bikoizketetarako lanak eta antzezlanak itzultzen eta zuzentzen. Orain, aktoreen eta bikoizleen hizkera zuzentzen ere badihardu. "Aktoreei gidoian jartzen duena nola esan beharko luketen adierazten diegu, eta idatzitako esamolderen bat ez bazaie erraz ateratzen, hori erraztea edo berenganatzea da gure lana; idatzitakoa ahozkora hurbiltzea", azaldu digu.

«Hasi berriak» eta «Teilatupean» telesailetan ibili da Zabalondo. Orain, «Kilker dema» sailaren bigarren denboraldian jardungo du. Gisa horretako barne produkzioetan, produktorek gidoilari talde bat izaten dute. Horren koordinatzaileak azken gainbegiratua ematen die gidoiei, fikzioaren edo istorioaren haria zuzenduz. Euskara-zuzentzaile lana, batez ere, ETBk berak jartzen duen zuzentzailearen esku geratzen da. "Lehendabizi, gidoiak irakurtzen ditugu ahozko euskara egokira moldatuz, behar izanez gero. Ondoren, aktoreei ematen dizkiegu ikas ditzaten". Hala ere, entseguetan lan handia egiten dute aktoreek ikasi dutena ondo bideratzen: "Askotan aktoreek gidoiak irakurri ostean, beste proposamen batzuk ekartzen dituzte, eta guk ezin diegu esateko modu bakarra agindu. Beren proposamenak zuzenak diren edo ez ikusi eta horiek bideratzea dagokigu". Baina lana, batez ere, gidoiak ahozko moldeetara egokitzen izaten dutela dio. Gauza bera modu askotara esan daiteke, eta beraz, erregistroak, giroak, pertsonaia motak... hori guztia kontuan hartu behar izaten dute pertsonaiek koherentzia izan dezaten.