Argia astekaria webgunearen hasiera

Borrokaren gorrian» liburuan kontatzen dituzu gazte garaiak. Frankismoan hazteak zer esan nahi du?

Nik joera dut garai haiek garai epikoak, benetako militantzia baten garaiak, eta batez ere gauzak oso argi genituen garaiak balira bezala gogoratzeko. Epikaren ezaugarri bat da hori: gauzak zuri edo beltz izatea. Ona oso ona da, eta gaiztoa oso gaiztoa. Gero bizitzak erakusten dizu grisa hor dagoela eta onak ez garela hain onak. Diktadura batek sinplifikazio hori dakar. Diktadura bortitza da, ez du uzten tarterik eta militantzia politiko batean abiatzen denak, nahiz eta oso bakezale eta moderatua izan, kristorenak eta bost ikusi beharko ditu. Bestalde lagunak gogoratzen ditut. Arrisku egoeratan ezagutzen dituzun lagunak bizitza osorako lagunak izaten dira, eta kamaradak badira, gehiago. Militantzia politikoak askotan etsai gogorrak sortzen ditu baina baita lagun minak ere.

Franco garaian ikurriña bat atera nuen Urbian (Aizkorri mendi magaleko ordekan), Aberri Egunean. Nire lehen "balentria" izan zen. Nire iniziatiba propioa, ez nuen erakundearekin ere kontatu. Zirt-zart egin nuen, eta kito. Baina pasadizo hura ere gazi-geza izan zen.
Ikurriña bat lortu nuen. Baina ikurriña hura ez zen oso-osoa. Alde batetik hiru koloreak josiak zituen, baina beste aldetik gorria bakarrik zen. Ikurriña atera nuen, eta sekulako liskarra sortu zen. Batzuek "Gora ETA!" oihuka hasi ziren, besteak "Gora alderdia!"à Ni "Batasuna, batasuna!" oihuka hasi nintzen. Liskarra gainditu zuen euforiak, "Gora Euskadi askatuta!" lemak. Ikurriña motxilan sartuta itzuli nintzen etxera, pentsatuz egunen batean elizako kanpandorrearen puntan eskegiko genuela. Saiakera asko egin genituen, baina poliziak harrapatu gintuen. Ikurriña ez zidaten harrapatu, amak zuhur jokatu zuen, eta etxea miatzera etortzerako desagerrarazi zuen.

Gaur egun politikak beste zentzu eta indar ezberdin bat du. Diktaduran politika erlijioa bezala bizitzen da. Hortara sartzen bazara, hortarako bakarrik bizi zara. Gaur egunean, zorionez, askoz gauza ezberdin gehiago ditugu egiteko eta bizitzeko. Niretzat politikak garrantzia handia izaten jarraitzen du, baina egun beste era batera bizi dut eta zaletasunei lehen baino denbora gehiago eskaintzen diet.
Gaur egun ere badaude muturreko militantzia bizi dutenak, baina sozialki, bere orokorrean hartuta, bai aldatu dela. Gaur egun batzuk militantziaren profesionalak dira, hortik bizi dira kobratzen dutelako. Mendebaldean desakralizatu egin da politika, eta normala da gainera.

Oro har onerako da militantzia profesionalizatzea, pertsona gauza asko delako bere osotasunean. Eta zorte handia da gauza gehiago egiteko aukerak izatea. Gainera ezin zitekeen bestela izan, politikak gaur egunean ez duelako lehen betetzen zuen eginkizuna betetzen. Bere garaian esaten genuen dena zela politika, eta egia da. Poesia ziztrin bat egiteko zentsura edo politika baten errepresioa sentitzen zenuen zure gainean. Mendira joateko ere, sekulako arazoak zeuden Pirinio inguruan ibiltzeko. Zer esanik ez sindikalismoaren aldarrikapenetan.

Nire ustez egun politika da gizartea aldatzeko bide bat gehiago, beste bideen artean. Ezin da ukatu bere balioa, gizartea aldatzeko egitura politikoak aldatu behar direlako. Baina era berean, ez dut uste gizartea politikaren bidez bakarrik aldatu daitekeenik. Sarri gainera beste aldaketa batzuk ematen dira politikoen aurretik. Egun politika oso desprestigiatua dago, batez ere gazteen artean. Ez zaie horretarako arrazoirik falta. Politikaren inguruan dagoen ustelkeria, gauza bat esan eta bestea egitea eguneroko gauza bihurtu daà Baina ez dut uste pasotismoa edo politikaren kontra egotea denik irtenbidea. Beste politika mota bat egiteko beharra aldarrikatzen dut. Ezker abertzalearen ikuspuntutik, eta gauden egoeran egonda, politika berritzaile hori nola egin da benetako gakoa.

Bai moduz eta bai helburuz izan behar luke berritzailea politikak. Noski dela errazagoa esaten, eta oso zaila gauzatzen. Egun garbi dut zer ez den egin behar. Profesionaltasunari buelta eman behar zaio, eta berriro borondatezko lanari heldu behar genioke. Bai alderdi eta bai gizarte mugimenduetan boluntariotasunak izan behar luke oinarri.
Bestalde, mundu honetan sekulako aldaketak eman dira teknologian azken hamar urtetan: Internet, produkzio moduakà Ekonomia ere, sekulako fabrika handiak izatetik sare gisan antolatutako enpresa txikietara pasatu da. Baina politika egituratzen duten partiduak oso atzeratuta daude zentzu horretan: oso egitura pisutsuak izaten jarraitzen dute, hipertrofiatuak eta gainera oso bertikalak.

Bertikaltasunak baditu, bai, bere alde onak. Esaterako, koordinazioa eta helburu bateratuak izatea. Baina nire ustez askoz ere deszentralizatuagoak eta sare moduan antolatuak izan behar lukete. Horretarako aukera ematen dute Internetek eta teknologia berriek. Politika egiteko modu berri hori ari da pixkanaka gauzatzen globalizazioaren aurkako mugimenduan. "Eltxo multzoa"ren antolaketa sistema deitu diete batzuk. Hortik ikusten da aniztasunaren barruan posible dela helburu zehatz bateratuak gauzatzea. Modu eraginkorrean, gainera. Garai batean eraginkortasuna zentralizazioarekin lotuta zegoen. Baina gaur egunean milaka pertsona koordinatzen eta kontzentratzen dira manifestazio berean, modu deszentralizatu baina oso eraginkor batean.

Beste oinarria da aniztasuna. Garai batean homogeneitateari ematen zitzaion garrantzia. Talde politikoa zenbat eta homogeneoago, hobe. Homogeneoa ez bakarrik politika egiteko moduan, baita pentsamenduan ere. Gaur egunean ere helburu bateratuei eutsi behar diegun arren, aldi berean aniztasuna arazo baino gehiago bertute gisa ikusi behar genuke. Egun alderdi denek toleratzen dute heterodoxia eta disidentzia puntu bat, baina maiteago dute uniformetasuna. Nik uste dut alderantziz izan behar duela: aniztasunaren barruan bilatu behar da batzen gaituen helburua.
Eta gero dago helburu eta bitartekoen kontua. Errealitatea gordina da, eta sarri bitartekoek egiten dute helburua. Ni ez nago batere ados prozedura horrekin. Ikusi ditugu iraultza handiak usteltzen: Errusiakoa, Ekialdeko erregimenen porrotaà Hor ikusten da gizakia helburu duten ideologiek ezin dutela gizakia zapaldu. Ezin da pentsatu gizakia alderdi, estatu edo dena delakoaren esklabo bihurtuta gizaki berri bat sortuko denik. Che Guevarak arrazoi zuen zioenean gizaki berri hori ekinean ari garen artean egin behar dela. Borrokatzeko moduak ere izan behar duela askatzailea. Gurean dagoen eztabaida oso argia da. Ni ez naiz bakezale inozoa. Historiak eta eskarmentuak erakutsi dit, bai aldaketa aurrerakoiak, zein injustiziaren desagerpena borrokaren eskutik datoztela. Baita ere, borroka horren intentsitatea, gehienetan boteretsuek, aldaketa nahi ez dutenek jartzen dutela (beste kontua da, helburuak eta bitartekoen artean zer nolako lotura izan behar den). Boterean dagoenak ez du gogo onez berea uzten (oroit Salvador Allenderi gertatu zitziona). Baina, egia da ere, iraunpen luzeko gatazketan, heltzen dela eguna, non bakea lortzea premiazko larritasuna den. Hori gertatzen da egun, gure herrian.
Niretzat bitarteko eta helburuen arteko harremana funtsezkoa da. Militantzia politikoak eta iraultzan hainbeste urte irauteak ez luke mereziko, gero ikusten baduzu zure ideologiaren aurkako hori bera bihurtu zarela.

Ni ez naiz bakezalea. Diktadura garaian borroka armatua erabili nuen. Greba orokorrak bultzatu ditut, barrikadakà Gose greba bezalako metodo baketsuak ere erabili ditut. Artikuluen bidez hitza erabili dutà Eta gaur egun desobedientziaren bidea hautatzen dut. Garaian garaiko borroka bultzatu behar dugu, gizartearen bilakaeraren araberakoa. Jendearen miresmena eta onarpena lortzen duten borroka motak behar ditugu. Niretzat intsumisoen mugimendua erradikalagoa da, autonomia estatutua aldatzeko eskatzen duena baino. Intsumisioak armadaren existentziari muzin egiten diolako. Eta jende askok txalotu du intsumisioa. Demoak ere oso erradikalak dira. Eta bi kasu hauek erradikalismo zibila erabiltzen dute, inori minik egiten ez diona. Biolentzian hainbeste urte dirauen herri bat asetu egiten da, eta aldaketak eskatzen ditu. Neke fisiko, intelektual eta politiko bat dago, aldaketa eskatzen duena.

Urruntasun hori badago. Nire ustez politikak galdu egin du gizartea mobilizatzeko zuen gaitasuna. Baina hori ez da politikarekin bakarrik gertatzen, baita beste gauza askorekin ere. Fenomeno hori lotuta dago neoliberalismoak eta kapitalismoak lortu duten pertsonaren etxeratzearekin eta indibidualtasunarekin. Garai batean umeok gure kasa jolasten genuen, eta egun umeek jolas dezaten dinamizatzaileak, eta espezialistak kontratatzen dira. Kirolarekin gauza bera, edozer kirol egiteko ordaindu egin behar duzu. Profesionalizatzea gauza guztietan eman da. Herriaren desmobilizazioaren aldetik txarra da profesionalizazioa, baina beste gauza batzuetarako ona. Maila altua baitago.
Ni harritzen nau gazteriaren maila kulturalak. Gaur egun ematen duzu hitzaldi bat neoliberalismoari buruz, eta hitzaldia entzuten ari diren gazteek ez dute izango zeuk duzun esperientzia politikoa, baina filosofia eta ekonomia arloan zu baino askoz jantziago daude.

Bietan lana egiteak, askotan eskizofrenia sortzen dit, baina baita esperientzia interesgarriak izateko aukera. Alde horretatik ikusita, pribilegiatua naiz. Gertatzen da, askotan zubi lan hori, ezinezkoa dela, aldeak urruntzean (eta egun, asko ari dira urruntzen) zubiak behera egiten baitu. Hori da egun, nire zalantza nagusia, epe motzera begira, bederen.
Nire burua eta bihotza zatituta daude. Alde batetik jarraitzen dut sinesten ezker abertzaleak batasuna behar duela. Ez zaizkit gustatzen joera zatitzaileak. Baina bestalde garbi dut gaurko egoeran zenbait gauzak azaldu egin beharra duela. Eta ezin baditugu denek bateratuta azaldu, bada hori horrela dela ikusten dugunok eskubide osoa dugu gauzak adierazteko. Aberri Egunean guk esan nahi izan genuen, orain arte indarrean egon diren bi estrategiak, alegia, autonomia estatutuarena eta borroka armatuarena agortuta daudela. Eta bestetik, bi aldeek hitz egin beharra dutela. Horrek ez du esan nahi, adierazpen horrekin bat egiten ez dutenekin lanik egingo ez dugunik. Baina aldi berean garrantzitsua da egun batzutan geure mezu propioa adieraztea.

Bakoitzak bere bidea egin behar du. Egoera aldatzen bada ezker abertzalea berriro elkartuko den? Hori nahi nuke nik, baina gaur egun ez da posible. Ahalegina egin behar da ezberdintasunek sortzen duten gogortasuna eta sektakeria baztertzeko. Badakit zatiketak gertatzen direnean anaia izandakoa etsai bihurtzen dela askotan, baina esperientziaz badakigu hori epeltzen joaten dela eta adiskidetze prozesuak sortzen direla. Baina egun arazo honez gain badugu beste bat: egoera politikoa asko gogortu da, estatuaren errepresioa Batasunaren kontra zuzendua dago batez ereà horrek egoera asko konplikatzen du. Oso garbi izan behar dugu, errepresioa Batasunaren kontra badoa, gizarte osoaren kontra doala. Talde politiko bati ahotsa kentzen bazaio, demokrazia eta herri hori gaixo geratzen baita. Solidariotasun pertsonal eta militantearen beharra dago. Ezin dugu onartu estatu batek, hala nahi duelako, disidentzia politikoa era horretan zapaltzea. Beste gauzetan elkartzen ez garenok kasu honetan elkartu beharra dugu

Esan beharra dago hau ez zitzaidala niri bururatu. Ereinekoek eskatu zidaten "Gure klasikoak" bilduman sartzeko. Zalantzan izan nintzen, nahi duenak hor baitauka Biblia, eta gainera badira Bibliaren itzulpen oso egokiak. Baina gero pentsatu nuen beharbada balio zuela modu egokitu honetan ematea, jendeak errazago irakur zezan.

Beno, ikusi nuen Testamentu Zaharreko kontakizun guztiak liburu batean sartzea oso zaila zela, bestela asko eta asko utzi behar ziren kanpoan, eta bi liburutan banatzea erabaki nuen. Lehenbizikoan "Pentateuko"n agertzen diren kontakizunak jasotzen ditut, Israel herria sortzen ari deneko istorioak. Batez ere patriarken garaia da, bizimodu nomada batetik jada hirira pasatzen direnekoa. Baita Joseren istorioa Egiptora dihoanean ere, eta gero, Moisesekin, askapena. Bigarren libururako beste narrazio asko gelditzen dira, baina solteagoak.

Berez hau ez da garai batean guk erdaraz ezagutu genuen "Historia Sagrada" hura. Hori gehiago izaten zen Bibliako gai narratiboak hartu eta bertsioaren egileak bere hitzekin kontatzea. Nik jatorrizko testuarekiko errespetua izan dut, baina ez naiz iritsi itzulpen zehatza egitera, alde batera utzi baititut kontakizun ez diren zati guztiak. Hemen zati narratiboak agertzen dira, baina horiek ere denak ez daude osoak, egokitu behar izan ditudalako irakurtzeko errazak izan zitezen. Baina narrazioaren estiloa zaindu dut. Beraz, hemen Bibliako testua dago, baina bertsio arindu batean.

Patxi Lopezen PSE-EE gauza izan al daiteke PPk ezartzen dion estrategiatik askatu eta politika askeago bat egiteko?

Oso zaila du, PSE-EEren ibilbidea oso lotua delako PSOEren ibilbideari. Azken Kongresuan hiru ildo aurkeztu ziren: Nicolas Redondoren tesien Carlos Totorikaren jarraitzailearena; zeharo inmobilista. Patxi Lopezen ildoak, berriz, ez zuen ezer berririk proposatu. Kemenik gabeko eta itxuraren politika da funtsean. Euskal Sozialismo Berriaren ildoa izan zen euskal politikari «turboa» jarri nahi izan ziona, euskal politikaren ekimen aitzindaria, eta gure alderdia PPren estrategiatik aska lezakeen ildo ausarta. Guk, gure ildotik, PSE-EEren esparru erabakitzailea defenditzen dugu, PSOEko idazkaritza federalarekiko PSE-EE alderdi autonomoago bat, alegia. Eta ez bakarrik federalismoa estatuaren lurraldetasunerako eredua izan dadin, baizik eta gure alderdiaren funtzionamendurako eredua ere izan dadin. Gu alderdi federal bat gara eta gure ispilua Kataluniako sozialismoa da. Kataluniako sozialismoa, PSOEren atzetik joan gabe, batzutan, bere abangoardia da. Hau da guk jarrituko nahi dugun eredua.

Hasteko, PSOErekiko duen gehiegizko dependentzia hori apurtuz eta euskal sozialismoa terrorismoaren arazoa erabakitzeko jarreren abangoardian jarriz. Bestela, beti egongo gara PSOEren tesien menpe, eta aldi berean, PSOEk PPren estrategiaz baldintzatua segituko du. Estrategia hau oposizioaren alderdi nagusia -PSOE- maniobra margenik gabe uztea da.

PPrentzat terrorismoaren arazoa kezka izanda ere, bere kezka nagusia oposizioko alderdi nagusia maniobra margenik gabe uztea da. Bere politikaren zutabe nagusia terrorismoaren aurkako politika da. PPren gobernuak politika soziala eta ekonomikoa gauzatzeko arazoak dituenean, hots, bere politika okerra dela medio bere burua higatua ikusten duenean, terrorismoaren aurkako politika ateratzen du bere mahukatik. Politika horrek baina, PSOE paretaren aurka jartzea du lehenbiziko helburua.
Nire sentsazioa da, PSOEk ez duela politika egiteko maniobra margenik Espainiako gizartean, eta horrelako pertzepzioa transmititzen duen alderdi batek oso murriztuak dauzka gobernatzeko aukerak. Begi bistan dago, PSOEk gizartean eragiteko ahalmena erabat murriztua dauka eta hori PPren begi bistako estrategiaren ondorioa da. Betidanik hauxe pentsatu dut: Espainiako eskuinak, gobernuaren alternantzia lortzeaz gainera, haratago doan estrategia bat jarri zuen indarrean PSOE eszenatoki politikotik ezabatzeko.

Maiatzaren 13ko hauteskundeetan eman ziren emaitzekin egoera soziala apur bat gozatu zen. Bazirudien etapa berri bat zabalduko zela, baina, berriz ere, mutur batekoen zein bestekoen betiko erasoek politika berezko duen bidetik joatea oztopatzen dute zeharo. Hau da, aldian aldian, argia piztu eta itzaltzen da, erasoaldiek hor jarraitzen dute, ez, agian, iazko maiatzaren aurretik bezala, baina PPk planteatu duen Alderdi Politikoen Legeak orduko eszenatokira eramango gaitu. PP orduko egoera hartara itzultzeko bere politika burutzen ari da eta lortzeko bidean dago. ETAren biolentziak eta PPren politikak elkar elikatzen dute, beren estrategiak dinamika belikoaren aldekoak dira, iazko maiatzaren aurreko egoerara itzultzearen aldekoak.

Alderdi Politikoen Lege berri batek alderdi demokratiko guztien sostengua eta beren arteko adostasunaren ondorioa izan beharko luke, hori izan beharko luke bere lehen objektiboa. IU, EAJ, EA, CIUren aldetiko zuhurtzia ikusita -azken honen zuhurtzia gutxiagorekin-, ezin izango da lege on bat gauzatu. Lege batek ezin du ona izan, bere objektiboa alderdi politiko bat legez kanpo uztea bada. Ez da ona demokraziarentzat, ezta biolentziaren arazoarekin bukatzeko ere.
Objektiboak -edota erronka demokratikoak- ez luke Batasuna legeen harresietatik at utzi beharko, harresietan barrena (legearen markoan) joka dezala posible egin baizik. Lege berriak euskal arazoari irtenbide bat bilatu beharko lioke marko juridikoen baitan, eta ez alderdi bat klandestinitatera bultzatu, hau da, indarkeria praktikatzen dutenen eremura bultzatu. Legearen objektiboak alderdi horren baitako aniztasuna indartu behar luke, jendea demokraziaren markotik urrundu beharrean, jende gehiago ekarri beharko luke.

Gaia biziki minbera da. Batzuentzat eskubide bat da eta beste batzuentzat errebindikazio bat. Edozein modura, terminoa desdramatizatu beharra dago; hasteko osasungarria delako. Adibidez, esaten da ezin dela prezio bat ordaindu bakearengatik eta guk 30 urte daramatzagu prezio hori ordaintzen pertsonen biziaren truke. Hori drama bat da! Beraz, gaineratiko guztia desdramatizatu beharra dago. Marko juridikoek dinamikoak eta malguak izan behar dute, eta ez dira. Hori ere dramatikoa da. Marko hauek irtenbide bat eman behar dute, Irlandako gatazkan eman duten bezala, kasu. Gaia desdramatizatu ondoren, nik ez diot beldurrik edozein kontsulta demokratikori. Bai ordea, berme demokratikorik gabeko kontsulta bati. Kontsulta demokratikoa bada, aurrera.

Galdera ez da klabe nazionalistan egin behar, ezta ez-nazionalistan ere, klabe demokratikoan baizik. Kontsulta baten ostean ezin da galtzailerik eta irabazlerik izan, kontsulta horretatik euskal gizartearen sentipen orokorra atera behar da. Beraz, nik euskal politika auzitan jartzen duen galdera hau egingo nuke: «Hemen dagoen gatazkak jatorri politikoa al dauka, bai edo ez?». Hori da euskal gizarteari egin behar zaion lehen galdera. Ondoren, ikusiko dugu ea euskal gizarteak oraingo marko juridikoa berresten duen edo ez. Galdeketa hori demokratikoa da. Sistema batek hiritarrekiko duen identifikatze maila ezagutzeko prest izan behar du. Hartara, gizarteak egungo marko juridikoa berresten badu, ez da jatorrizko gatazka politiko bat izango, eta alderantziz bada, gatazka konpontzeko abiapuntua jarriko da. Nora joateko bidea ez dugu ezagutzen oraindik, baina, alderdi politikoen arteko adostasunen bidez, eman beharreko pausu demokratikoak argituko dira, inolako beldurrik gabe, baita bideak independentziara eramaten bagaitu ere.

Jakina, baina honelako galdera bat egiteko ezin da biolentziarik izan. Biolentzia dagoen bitartean ezin zaio halako galdera bati erantzun, erabat baldintzatuta geundeke. Gakoa hor dago. Eta gako hori ETA banda terroristak dauka. Niretzat hori da irtenbide bakarra. Eta guztiz konbentzituta nago, orain edo beranduago, bide horretatik joan beharko dugula. Nik irtenbide horretan sinesten dut, baina, beste hauxe ere jakina da: PPk gobernatzen duen bitartean ezin izango dugu aukera hori gauzatu