Bai, baina hasieran sozio bakoitzak bestelako diru iturriak genituen. Proiektu berri hau aparteko gauza bezala hartu genuen, tontamentean. Ez genuen aurreikusten gerora hainbeste lankide izatera helduko ginenik, ez honetan bete-betean ariko ginenik ere. Bagenekien nahaspila txiki batean sartzen ari ginela. Izatez, hasieran 700.000 pezeta jarri genuen bakoitzak geure poltsikotik. Inguruko lagunei ere proposatu genien, nahi zuena sar zedin proiektu honetan (gaur lagun batzuk damutzen diraąji, ji).
Hasi ginen hiru kideok. Ez dugu elkarren antzik batere, ezertan gainera. Baina gauza batean bat gatoz, eta asko esaten du: hiruok eroak izateagatik libratu ginen soldadutzatik!
Hiru lagun hasi zineten. Gaur marrazkien fabrikak filosofia bera jarraitzen du?
Lagun artean enpresa bat sortzeak arazo gehiago dakartzala diote. Guk ez dugu edozein lagun hartzen, baina postuan enkajatzen duen lagunik badugu, lehentasuna eman izan diogu beti. Enpresa gero eta konplikatuagoa da, arazo gehiago sortzen dira handitu ahala, baina era berean oinarri sendo bat ematen dizu gauza berriak sortzeko. Egun departamentu asko ditugu. Nik sormen arloa daramat, Koldo Aiestaranek gerentzia, eta Txomin Domingo de Bidaurretak arlo ekonomikoa. Giroa sortzen saiatu gara. Estatuan zabaldu ditugun dendak ere enpresa honetako parte dira, eta irabaziak kide guztien artean banatzen dira.
Zergatik gustatzen zaizu hainbeste animaliak marraztea?
Beti gustatu izan zaigu hiru anaioi, eta beti marraztu izan ditugu animaliak gizakien egoeratan. Kukuxumusu barruan esparru hori da gehien ustiatu duguna. Erridikuluaz gehien jabetzen zara animali bat gizakiaren ohizko egoera batean jartzen duzunean: esaterako, bi zakur kalean hizketan, eta batek gizaki bat katean lotuta darama, hanka altxata zuhaitzari pisa egiten ari zaiola.
Nola produzitzen dira ideiak?
Gero eta jende gehiago dago ideiak jartzen dituena. Kukuxumusu taldeko proiektu bat da, eta nik beti jendearekin lan egin behar dut, bakarrik desastre hutsa naizelako!
Sormenerako informazioa saltzaileek eta zuzendari komertzialek ematen didate: "Bilbon, Guggenheimi buruzko kamisetak eskatzen ari dira" esaterako. Emandako ideietan, nik zer egin eta zer baztertu erabakitzen dut. Behin ideia berri bat egiten dudanean, lankideei erakusten diet (beti oso ondo dagoela esaten didate, eta alerik saltzen ez denean "esan genizun!» salatzen naute...). Saltsa horri, gauza berriak sortzeko irrika horri eusten saiatzen gara, hainbeste urte eta gero ez nuke jasango proiektu hau txorixo fabrika bat bihurtzea.
Zuri gehien gustatzen zaizkizun kamisetak egiten dituzu, edo salmentek eskatzen dutena?
Niretzat propio egingo nituzkeen kamisetak, ez nituzke alerik ere salduko. Ez nago prostituituta ere, baina Kukuxumusuk egun gainditu egin nau. Osagai asko nahasten dira: saltzaileen proposamenak, kolore batzuk asko saltzea eta zuri gehien gustatzen zaizuna ez saltzeaą Nahi gabe zurrunbilo artistiko enpresarialean sartzen zara, eta merkatuak eskatzen dizuna egiten duzu, beti ere zure filosofia eta estiloaren barruan.
Zein da zure gustukoa litzatekeen kamiseta, eta merkatuan batere salduko ez litzatekeena?
Kukuxumusuko estiloa berezia da, oso markatua, infantila, espresiboa. Bestelako nire marrazkiak gustatzen zaizkit neronek janzteko: estilo beretsua da, baina hainbeste zaindu gabea, zirriborroagoa, kolore gama iluna, marroi-gris-urdinez betea.
Marrazkien %90 nireak dira. Asisko anaiak eta Txema Sanzek egiten dituzte besteak. Soinean eramaten ditudan Kukuxumusuko kamisetak Txema edo anaiarenak izaten dira gehienak. Eurak, enpresan hain sartuak ez daudenez, askeagoak dira arlo komertzialetik, eta gauzak euren modura egiten dituzte gehiago, baina era berean ez dira hainbeste saltzen. Sorgin gurpil bat da azkenean. Oraintxe soinean dudan honek txoratzen nau: "Kakaxumusu" diona. Grazia egiten dit horrexegatik, neure markaz barre egiten dudalako.
Moda kontua da? Denborarekin gantxoa galtzeko beldur zarete?
Bai. Hala ere, gure marrazki mota oso herrikoia dela uste dut. Batzuk oso jende jakinak erosten ditu, eta guri interesatzen zaigu gutxiengo hori, eta gero badira gehiengo handiak erosteko moduko kamisetak. Hain zabaldua egonda, oraingoz zaila da goizetik gauera dena pikutara joatea. Baina gu geu konturatu gara, hasi ginenetik 10 urtetan izugarri eboluzionatu dutela gure marrazkiek, eta denborarekin batera eraldatzen ez badoa Kukuxumusuk porrot egingo du. Ez dugu modaren zurrunbiloan sartu nahi, baina egia da oso gertutik jarraitzen dugula ze kamiseta mota janzten diren, koloreekiko joera, eta baita marrazkiena ere.
Zein dira zuen marrazki erreferentziak?
Konpetentzia zertan dabilen begiratzen dugu. Zoritxarrez, konpetentziak kopiatu egiten gaitu, eta erreferentea geronek jartzen dugu. Pena da, lehenago marka ezberdin asko baikeunden merkatu berean, produktu ezberdina eskaintzen. Baina jendeak, bere estilo propioa sortu beharrean, fusilatu egiten gaitu, eta goragalea ematen du horrek! Konpetentziak baino gehiago, azkenean jendeak esaten dizu nondik jo. Urte bukaeran salmenten errepasoa egiten dugu. Bilduma berrietan, marrazki herrikoiez gain beti sartzen ditut hamar bat marrazki arraro, probatzeko.
New Yorken bizi izan zara 5 urtez. Zergatik New York?
Hiru txanponekin joan nintzen 18 urte nituela. Hanka lurrean jarri orduko buruan sekulako pelotazoa ematen dizun hiri horietakoa da. Han sei hilabetetan ikasi nuen hemen 5 urtean ikasi gabeko dena.1988an itzuli nintzen zinea ikastera, eta berriz maitemindu nintzen hiriarekin. Euskal Herrira etorrita, Kukuxumusuko proiektuarekin hasi nintzen, eta New Yorkera lanez betetako maletina eraman nuen, aldi berean aisialdiko bizitza egin eta kaletik ikasteko asmotan.
Hiri handiak gustatzen zaizkit; baina ez hiri zainduegi horiek, lurreko pipa azalek atentzioa deitzen duten hiri korrektoak. Kaosa gustatzen zait, eta New York horixe da: luxua eta pobrezia nahasten dira, arrazak, kulturaką Espaloi beretik 30 aldiz igarota ere, beti harritzen zaitu zerbait berriak. Eta aldi berean, galduta ez zaudenaren sentsazioa duzu, erraza baita hiriaren egitura menperatzea. Artea bonbazo bat da. Ni artearen kontzeptu batekin joan nintzen bertara, eta 5 galeria ikusita eskema guztiak hautsi zitzaizkidan. Mundua mugitzen duen hiria da.
Bi hegazkinen «dorreartzeak» zer inpakto egin zizun?
Pena izugarria eman zidan. Ez hildakoengatik bakarrik (egia esan, heriotzak ez ditugu benetan sentitzen gertukoak ez direnean). Atentatua dorre bikien aurka egiteak berak eman zidan amorrua: sinboloa botatzera joan dira, baina sinboloarekin batera kultura ezberdinetako jendea da erori dena.
Eraikin erraldoi horiek espeltakularrak ziren benetan. Nire anaia New Yorkera joan zenean, lerdokeria tipikoa egin nion: Iruńean betaurreko itsuak jarri, eta non zegoen ez zekiela, hegazkinetik jaistean dorre bikien aurrera eraman nuen. Betaurrekoak kenduta, handitasunaren aurrean shock galanta hartu zuen.
Errepublika Dominikarra ere gogoko duzu. New Yorkekin alderatuta, ez al da kontraste handia?
Bai, emozioz negar egiteko modukoa da kontrastea. Santo Domingo hiri dibertigarria da, alaia, jendea gauza gutxirekin bizi da inor baino zoriontsuago. Eta lekua bera da paradisua. Niri palmerek sekulako bizia ematen didate. Lau sosetan erosi genuen lur zati bat, eta etxola bat jarri. Orduan ez zen batere turistikoa (bi urte ziren argia jarri zutela hirian), laster xarma kenduko diote baina.
Bertako kale nagusiak beti gogorarazten dit New York, aulki batean eserita kaleari begira orduak eman ditzakezulako: ume bat oiloekin pasako da, gizon bat builaka, atsoa erruloekiną hiri ero horiek gozamena dira.
Parrandazale profesionala zara.
37 urte ditut, egia esanda dagoeneko amona bat naiz! Baina ezin dut kaleko giroa utzi. Asteburuak, festak... maite ditut. Droga guztiak legeztatzearen alde nago, eta barregura ematen dit tabernan patxaranarekin atxurtuta dagoen jendeak, bestelako drogak kontsumitzen dituen jendeari begirada salatzaileak botatzen dizkietenean. Betikoa da, hipokresia. Jende batentzat ilegala den droga nazkagarria da, eta legeztatua dutena bikaina.
Bihar zer?
Kukuxumusu proiektuarekin hasi nintzenean argazkigintza eta pintura albora utzi nituen. Egun, Kukuxumusuko departamenduak ondo egituratzen goazen neurrian, nire asmoa laster New Yorkera itzultzea da denboraldi luze baterako, eta utziak ditudan argazkigintza, kartelgintza eta halakotan hastea berriz ere
Mikel Asurmendi
Alderdi sozialista autonomoagoa agertzean PP bakarrik gelditzeko beldur dela esan duzu orain gutxi. Hori udal krisian biziriko inpresio bat da edo inpresio orokor bat?
PPren politikarekiko PSOE autonomoago batez ari nintzen, baina euskal alderdi sozialistarentzat balio du ere bai. Hau da, EAEko alderdi sozialista Espainiako alderdi sozialistarekiko burujabeagoa agertzen denean PP beldurtzen da. Hala ere, Nicolas Redondok predikatzen duena ikusita, badirudi alderdi honek ez daukala batere interesik autonomoago izateko. Batzutan, arrazoirik ez daukanaren arrazoia atera nahi du Redondok, eta arrazoi hierarkikoak erabiltzen ditu. Euskal sozialistoi aukera gehiago eman behar zaigu. Kataluniako sozialisten -Pascal Maragallena bereziki, sentsibilitatea Espainiako alderdi sozialistaren barruan nagusia izan dadin euskaldunon laguntza behar du. Gure ildoa EAEn nagusitzea ezinbestekoa da Espainia mailako alderdi sozialistan benetako aldaketa eman dadin.
Nicolas Redondoren ordezkorik ba al dago euskal sozialismoan?
Ez naiz kapaz hori esateko.
Odon Elorza alkatearen ondokoa zara. Ehuneko ehunean sostengatzen al duzu alderdian daraman jokamoldea?
Bai. Odon Elorza ondo kokatua ikusten dut alderdi sozialistaren eztabaidan, une honetan posible den puntu eta muturreraino eramaten ari da bere estrategia.
Odon Elorzak Konferentzia Politikoa baino ezohiko Biltzar Nagusia eskatu dio alderdiari. Elorzak eta bere ildokoek ba ote duzue indar nahikoa alderdiaren norabidean eragiteko?
Kalkulu organikoak egiten desastre samarra naiz eta alderdi hau ezagutzea kosta egiten zait oraindik. Kanpotik imajinatzen oso zaila den funtzionamendu tradizional bat dauka. Nik ezohiko biltzar bat izatea nahi nuke. Horrek onartuko den diskurtso politikoarekin guztiz ados dagoen zuzendaritza bat bermatuko bailuke, eta ez oraingo zuzendaritza iritziz aldatzera behartu. Sinesgarritasun gehiago edukiko luke barrura nahiz kanpora begira. Ez ohiko batzar bat burutzea oso zaila ikusten dut, hala ere.
Jesus Egigurenek Konferentzia Politikorako idatzitako dokumentua nahita egindako filtzazioa izan al da?
Nahita eta interesatua. Filtrazioak beti dira interesatuak.
Zein asmoz egina kasu honetan?
Alderdiaren barneko eta honen inguruko jendearen tenperatura hartzeko asmoarekin egin dela iruditu zait. Iritzi azterketa eta gizartearen ikuskera hautemateko asmoarekin egin da nolabait.
Dokumentuak ez duela alderdi sozialista islatzen esan du Rodriguez Zapaterok. Odon Elorzarekin ere ez du aparteko elkartasunik izan udal krisi garaian.
Ziur nago Rodriguez Zapatero Odon Elorzaren ildotik erosoago ibiliko litzatekeela. Kontuan hartu behar da Donostiako udal krisia eta Egigurenen dokumentua, Elkarri-ren Konferentziarekiko Odon Elorzak erakutsitako atxikimendu unean eta Galiziako hauteskundeen kanpaina garaian izan direla. PSOEko idazkari nagusiaren jarrera ez da berdina izango Galiziako hauteskundeen testuingurutik kanpo .
Galiziako hauteskundeek zerbait argitu al dute?
Ez. Hauteskunde bakoitzak bere testuingurua dauka eta Espainia mailan terrorismoak esanahia handia dauka. Terrorismoa dagoen bitartean PPrengandik aldentze guztiak zailak dira. Alderdi sozialista zaharra aldatuko bada -eta aldatzen ari delakoan nago-, Maragallen tesien ingurutik aldatzen hasiko da eta bide berriak urratzen. Zapatero askoz ulerkorrago izango litzateke euskal sozialistek planteatu dezaketenarekin euskal sozialistei makurtze hierarkiko bat eskatzearekin baino. Zapaterok bere zuzendaritzako ordezkari orokor baten laguntzari eutsi behar dio, ordea, Redondoren botoa behar du une honetan.
Zer behar da PSE-EEren Konferentzia Politikoan autodeterminazioari buruzko eztabaida eman dadin?
Euskal gizartearen berme demokratikoa.
n Non dago eztabaida gauzatzeko oztopo gehiago EAEn bertan edo Madrilen?
Ez naiz ausartzen esatera. Batzutan EAEn oztopo gehiago dagoela ematen du, autodeterminazioa eztabaidatu nahi dugunok atzera bota izan gaituzte hemen. Normala ere bada, hemen hainbat jendek ez du bere burua aske sentitzen zenbait gairi buruz eztabaidatzeko. Orduan, baliteke EAEn oztopo gehiago sortzea.
Zer inpresioa duzu EAJk eta EAk autogobernuaren gaiari buruz eraman nahi duten politikaz? Eusko Jaurlaritzaren politika argi bat ikusten al duzu?
Baietz uste dut. EAJ-EA kolalizioak alderdi guztion artean zehaztu beharreko eztabaidagai nagusiak erabakita dituela iruditzen zait. Halaber, une honetan, EAJ eta EA alderdiak jakitun dira ez daukatela nazionalismoaren gehienezko eskaeretara iristerik. Ez dut modu interesatuaz esaten, alderantziz, batzutan nazionalismoaren helburuak maximalizatu egin badira ere, aldi berean helburuak denboran hurbildu egin zaizkigula iruditzen zait, autodeterminazioaren eta independentziaren perspektibak hurbilagoak ditugu, alegia. Une honetan -orain dela bi urte ez bezala-, euskal nazionalismoak euskal gizarteak eduki litzakeen helburuekin bat egiteko asmoa daukala pentsatzen dut. Zentzu honetan denborarekin denok eskertuko dizkiogun mugimenduak egingo dituela espero dut. Juan Jose Ibarretxe lehendakaria norabide horretan ikusten dut.
Euskal nazionalistengan konfiantza gehiago duzu orain bi urte baino?
Nazionalismoa eta sozialismoaren arteko sintesia oso mesedegarria izango litzateke herri honentzat. Jende gehienaren helburuak -urrutien daudenak, denboran lortzeko luzeen direnak barne- lorgarriak izan zitezkeelako. Azken finean, heziketa kontua da. Alderdi sozialistako zahar jendeak pentsatzen duenak ez du zer ikustekorik etorkizuneko alderdi sozialistaren jendeak pentsatzen duenarekin. Gaur egun, alderdi sozialistan dauden gazteak Euskal Herrian jaioak dira, euskal bizitza bat izan dute eta euskararekiko beste sentsibilitate bat dute. Hainbat kontzeptu eta aldaketa politikoren aurrean ez dira izutzen, prest daude gai guztiez hitz egiteko.
Biolentziarik gabe autodeterminazio eskubidea eztabaidatzeko aukera ikusten al duzu alderdi sozialistaren oinarrizko egituretan?
Nire etorkizuneko kalkulua hauxe da: euskal sozialisten umeak ikastolan edo euskal eskolan heziak izan dira, beste harreman bat dute Euskal Herriarekiko eta euskal sentsibilitatearekiko. Independentzia eta autodeterminazioa ez zaizkie kontzeptu arrotzak, kontzeptu horiekiko jarrera irekiago bat hartu dute. Biolentziarik ezak, autodeterminazio eskubidea planteatzen duenari errazago egin ahal izatea baimenduko dio, eta intereseko gaia ez duenak ere askatasun osoz ezetz esatea izango du. Autodeterminazioaren eztabaidan alde guztien nahiaren sintesia bilatu beharra daukagu.
Lizarra-Garazi bezalako beste foro edo mintegi batean ikusten al duzu zure burua?
Bai. Baina, akordio berri horri beste gizarte baldintzak eskatuko nizkioke. Prozeduraren aldetik Lizarra-Garaziko Akordioari ez nioke eragozpen handirik jarriko, baldin haren ondorioz bizi izan genuen prozesu politikoa bizi izan ez bagenu. Nik zenbait jendearengandik bazterketa bizi izan nuen, eta bazterketa hori oso kontziente izanaren sentsazioa daukat oraindik ere. Gure alderdia Lizarran ez egoteagatik guretako zenbaitek prezio garestia ordaindu genuen gizarte bizitzan. Akordioaren kudeaketa famatu hori beste era batera egin beharko litzateke.
Zer iritzi duzu Elkarri-ren Konferentziaz?
Begi onez ikusten dut. Elkarri une honetan zerbait eskaintzen ari bada, lasaitasuna da, eta antolatu duen Bake Konferentzia burutzearen aldekoa naiz. Elkarri ezker abertzalearen mugimendu bakezale bezala hartua izan zen hasieran, gero abertzaleen bake foro gisa. Hala izanik ere, Euskal Herriko herritarrek pentsatzen dutena jakin dadin borondate tinkoa eta argia ikusten diot Elkarri-ri, egin nahi dutena garbi esaten du. Ikasgai handia ematen ari da eta marko hori erosoa iruditzen zait. Nik eskertzen diot bere lana.
Zer pertzepzio dago PSE-EEn Ramon Etxezarretarekiko?
Oraindik ere elementu arraro bat bezala ikusia naiz. Euskaraduna edota euskaltzalea izateaz aparte, baserri munduan jatorria izaki, elementu bitxi bat bezala hartua naiz nonbait. Etorri berria izanaren jitea daukat oraindik,«Nondik etorri ote zaigu morroi hau?» galdetuko balute bezala. Baina ez naiz bakarra PSE-EEn. Odon Elorza ondoan dut, ibilbide historiko bat dauka alderdian eta bera ni baino abertzaleago egina dago kasik (irriak).
Zure eraginez edo?
Odonek konbikzio oso sakonak eta bereak ditu. Gainera, alkatetzak asko laguntzen du herritarrak ezagutzen eta honek herritarren nahikundetara jartzen zaitu nolabait.
Zer garrantzia du Donostiako udalak alderdi sozialistarentzat?
Nolabaiteko garrantzia dauka, alderditik harantzago doan garrantzia eta alderdi sozialistak hori neurtzen jakin behar du. Alderdi sozialistak badaki Donostian badagoela plus bat, alderdi sozialistaren barne sentsibilitate eta ildo konkretu batena, eta hori guztiz kontuan hartu behar duela ere badaki
Lege Oharra
RSS sindikazioa 