Argia astekaria webgunearen hasiera

Hala egiten dugu, bai. Errealizadorea Pilar da, baina. Esan nahi dut, nik bion artean aurretik erabakitako gaien inguruko gidoiak egiten ditudala, eta Pilarrek gidoi horiek gauzatu egiten dituela. Argazki sailak landu ohi ditugu, gai bakoitzaren ikuspegi bitxiena, txundigarriena eta ironikoena azaltzen saiatuz. "Sexo, pecados y miedo" horietako bat da, nahiz bi zatitan bana daitekeen. Izan ere, sexua eta bekatuak sailean agertzen direnak aurretik argitaratutako argazki multzo baten zati dira. Beldurrari eskaintzen diogun atala, berriz, lehen aldiz kaleratzen da.

Ohizko jarrera guztiak azaltzen ditugu. Liburu honetarako aukeratu ditugun argazkietan, besteak beste, ferekak, felazioa, 69a, orgasmoa, homosexualitatea, trabestismoa edota perbertsio sexualtzat jotzen den sadismoa bezalakoak ikus daitezke.

Bada, Eliza Ama Sainduak guztiz debekaturik dauzkan gauzen zerrenda bat egin genuen, eta horien inguruan guk geuk dugun ikuspegia azaldu. Anbizioa, gorrotoa, hilketa, suizidioa eta abar.

Beldurra hutsean azaltzea oso lan zaila da. Erraz argitara daiteke izuaren menpe dagoen pertsona, baina beldurra beraà Oinarrizko beldurrak azaltzen saiatu gara: egiari, bakardadeari, minari, heriotzari edo askatasunari diogun beldurra mundu guztiaren begibistan jartzen. Nahikoa sail gogorra atera zaigu, jakina, baina aldi berean zirraragarria ere badelakoan nago. Beldurraren irudia azaltzeko, lehen planoan agertzen diren aurpegiez soilik baliatu gara.

Zinemak, antzerkiak zein telebistak goxo tratatu dute eta urtetan jasotako esperientziak "lanbidean irizpide sendoak eskuratzen" lagundu dio. Gainera, azken urte hau oso oparoa izan da aktorearentzat: zineman Montxo Armendarizen "Silencio Roto" filman parte hartu du eta telebistan "Teilatupean" telesailean eta "Zine Oro" saioan ikusi ahal izan dugu. Tentazioak antzerki taldearen "Ez da hain erraza" lanarekin, berriz, Euskal Herriko areto gehienak zanpatu ditu. Hau guztia aski izan ez eta profesioan jauzi berri bat eman du Kanpingags izeneko antzerki konpainiaren sortzaileetako bat baita. «Biblia osoa (gutxi gorabehera)» izango da konpainiak ekoiztuko duen lehen lana.

Egia esan ez naiz inoiz enpresazale amorratua izan, baina hainbat aukera suertatu eta pausoa emateko mementoa iritsi zela pentsatu genuen. Kanpingags Tanttakarentzat egin genuen ikuskizun baten ondorio da, «Shakespeare osoa (gutxi gorabehera)» antzezlanarena, hain zuzen ere. Garai hartan Tanttakak Reduced Shakespeare Company talde amerikarrari erosi zizkion antzezlanaren eskubideak. Guk hemen bizpahiru urtetan antzeztu genuen eta izan zuen harrera paregabeaz ohartuta, lan estilo horretatik jarraitzeko irrika sortu zitzaigun. Hala, Asier Hormazak, Patxi Barcok eta nik Reduced Shakespeare taldea gaur egun New Yorken arrakasta handiarekin antzezten ari den ikuskizunaren eskubideak erostea erabaki genuen, «Biblia osoa (gutxi gorabehera)» lanarenak, alegia. Orduan otu zitzaigun gure taldetxoa sortzea, batez ere ekoizpenaren mundu horretan sartuta produktuaren gaineko kontrol gehiago eduki ahal izateko eta, beraz, egin nahi duguna gure modura egiteko. Diru laguntza bat ere jaso dugu eta, honenbestez, lehenbailehen muntaiarekin hastea espero dugu. Umorea ardatz duen obraren testua ingelesetik euskara zein gaztelerara itzultzen ari gara orain. Egokitzapen lana ere oso garrantzitsua izango da, azken finean, amerikarrek Bibliari buruz egindako ikuskizun bat da hau, eta beraz, gure herrialdera moldatzeko ahalegin berezia egin beharko dugu.

Ez, inolaz ere. Prestatzera goazen antzezlana ez da sinestunen mundu horrekiko kritika bat. «Shakespeare osoan» ere autorea umorezko antzerkia egiteko aitzakiatzat erabiltzen zen, clown eta pailazoarena egiteko batez ere. Kasu honetan ere hala da, Bibliak ari nagusi gisa balioko du, baina funtsean hiru saltzaile hauen bitxikeriekin dibertitzeko lan bat izango da. Ez da inondik ere Bibliarekiko kritikoa den lan bat izango.

Bueno, bai. Hala ere, oraingoz asmoak besterik ez dira ez baitago ezer zehaztuta. Egia da lehen eginiko lanari esker harreman polita sortu dela Reduced Shakespeare konpainiako kideekin. Eurek mundu anglosaxoia jorratzen dute guk gaztelerakoa lantzen dugun bitartean. Horrek Ameriketako hainbat tokitan ikusle potentzialak izatea dakar, eta hala, konpainia honek interesa agertu du gugan. Beraz, gauzak txukun badoaz gure lana zabaltzeko aukera ikusten dugu; ez dugu ideia hori baztertzen. Dena den, egun, horiek asmoak besterik ez dira.

Egun euskal antzerkigintzak dituen gabezia guztiak kontuan hartuta ere nik ez nuke esango egiten den guztia arina denik. Memento honetan, adibidez, Tanttakak «Errudun jaioak» lana kaleratu berria du, naziak izan zirenen seme-alaben testigantzak biltzen dituen obra. Honekin esan nahi dut egiten direla nolabaiteko kritika edo gogoetak plazaratzen dituzten antzezlanak.
Sastrek esaten duenarekin bat egiten dut, dena den. Nire aburuz antzerkiak gaurkotasun bati lotuta egon behar du, egoerarekin bat egin eta esanahi bat plazaratzearekin batera. Kontzientzia hartzeko balio behar du antzerkiak eta ez soilik barre arin batzuk eragiteko. Agian, zineman gertatzen dena ematen da antzerkian ere, entretenimendu hutserako sortutako produktuak kaleratzen baitira maiz. Joera horren aurrean beharbada faltan dago antzerki zorrotzagoa. Dena den, lehen esan dudan moduan pentsatzeko beta ematen duten lanak ere egiten dira.

Kalean dagoen eztabaida da hori, zein puntutaraino babes ofizialak ez duen halako eskuhartze bat ahalbideratzen, kritika horri ateak ixten dizkiona. Hala ere, nik ez dut uste arazoaren muina hori denik. Nire iritziz, eta agian ozen pentsatzea da, norabidea galduta gabiltza. Badirudi duela urte batzuk gauzak argiago zeudela. Beste mentalitate bat zegoen.
Bizi dugun gizarte eta mundu honetan hutsune asko daudela sumatzen dugu. Hainbestetan aipatzen den demokrazia honek zuloak besterik ez ditu eta, finean, herriaren esku beharko lukeen zerbait izan beharrean boteretsuenen esku dagoen tresna bat da. Baina sare horren baitan guk ere bizimodu mota honi eta ditugun ondasunei eutsi nahi diegu hein handi batean. Beraz, egoera kritikatzen dugu alde batetik, baina bestetik zaku horretan sartuta gaude. Nire ustez aipatu dudan norabide galera hori sarritan hortik dator. Gai honen inguruan zeresan eta eginbehar asko dago. Globalizazioaren aurkako mugimenduaren muina horixe da. Konturatzen hasiak gara sasi-demokrazia hau gu hobe bizitzeko asmakizun bat besterik ez dela. Ni itxaropentsu naiz egunen batean gauzak aldatuko direla eta beste oreka bat eta beste justizia batentzat lekua egongo dela.

Lanak beti esperientzia ematen dizu eta, beraz, aberasten zaitu. Ni batez ere antzerki munduan aritu naizenez, gauzak proposatzerako garaian arlo honetan irizpide gehiago dut. Baina, egia da, azken urteotan zorte ona izan dut eta baita medio ezberdinetan jarduteko aukera ere. Hemen, Euskal Herrian, oso garrantzitsua da denetik pixka bat egitea, zeren nahiz eta konpainia edo antzezlan garrantzitsuetan aritu oso zaila da horretaz bakarrik bizitzea. Arlo bakoitzean aritzeko irizpideak oso ezberdinak direnez, ezinbestekoa da arlo ezberdinetan mugitzea. Antzerkian, esaterako, lana prozesu baten baitan ateratzen duzu aurrera eta ondoren pauso horiek amaituta, eszenaratu egiten duzu lortutako emaitza. Behin lana estreinatuta, gainera, beste prozesu berri bat hasten da. Telebistan, berriz, egun batetik bestera egin beharreko lana izaten da, ez dago apenas prozesurik, lehenbailehen ekarpenak egin eta gauzatu egin behar dituzu. Sukaldean bezala da, gauza batzuk maitasun osoz egiten dira eta beste batzuk ordea, ziztu bizian, hanburgesen kasuan bezala, telebista gure Mc DonaldÆsa da.

Nik esango nuke ezetz. Euskal Herrian bizi garenok ez dugu aukerarik. Noski, baztertu baztertzen ditugu gauzatxoak baina normalean sortzen zaizun aukera sorta oso murritza izaten da eta gehienetan egokitzen zaizuna egin behar izaten duzu. Oso egunean bizi gara eta hemen bizi garen aktoreok ez dugu perspektiba luzeekin lan egiteko aukerarik izaten. Inork ez du bere etxean libreto edo gidoi pila bat mahai gainean noiz irakurri eta aukeratu zain. Mementoan mementokoa egitea tokatzen zaigu.

Bai, oso. Agian horregatik gustatzen zait hainbeste antzerkia, bertan ez dudalako sekula nire burua ikusten, eta horrek lasaitasun handia ematen didalako. Beste kasuetan, ordea, bai. Batez ere zineman egin izan ditudan lanetan asko kostatu izan zait nire burua ikustea. Emaitza pare bat aldiz ikusita onartzera iritsi eta gai naiz gauzak beste distantzia batekin ikusteko, baina egia da asko kostatzen zaidala. Gainera gauzak astiro eta ondo pentsatuta egitea gustatzen zaion pertsona horietako bat naiz, bat-bateko erreflexu hori nahiko geldoa daukat. Antzerkiak gauzak ondo pentsatu, ikusi eta zuzentzeko tartea eskaintzen dizunez ondo sentitzen naiz honetan. Telebistan edo zineman, berriz, egindakoa ikusi eta zera pentsatzen dut askotan: "Hau ez nuen horrela egin behar" edo Beste modu honetan egin izan banu...". Gainera, izan duzun lantaldearen arabera nahiko arrotza egiten zaizu lan prozesua eta, noski, maiz etxera joan eta emaitza ikusitakoan sorpresatxoak izaten dituzu.

Batez ere telebistaren kasuan nabaritu izan dut hori. Norberaren izaeraren arabera izaten da askotan, baina nire kasuan konfiantza behar izaten dut ingurukoekin gustura lan egiteko. Horregatik ezberdina da niretzat Madrileko telesail batean edo bertako batean lan egitea. Hemen jada urteen poderioz lan taldea ezagutuz joan naiz eta horrek lasaitasun handia ematen dit lan egiteko garaian. Hemendik kanpo gehiago kostatzen zait, beldurtiagoa edo lotsatiagoa azaldu izan naiz askotan. Zineman ere maiz arrotz sentitzen zara aldiro lan taldea guztiz ezberdina delako. Antzerkiaren alorrean, berriz, urteetan jende asko ezagutu dut eta egun jada ezaguna dudan taldearekin ari naiz lanean. Euskal Herrian egiten ditudan lanetan gertutasuna dago eta hori mesedegarria da lanerako.

Bai. «Biblia osoa»k dedikazio gehien muntaiaren garaian eskatuko dit, hau da, bizpahiru hilabetez. Gainera orain arte inoiz egin ez dugun zerbait egiteko asmoa dugu Kanpingagsen lehen antzezlan honetan. Beste konpromiso batzuei aurre egin ahal izateko eta nolabaiteko askatasuna izatearren cover edo ordezko aktore batzuk trebatuko ditugu. Asmoa lehen entsegu egunetatik ordezkoekin lan egitea da hauek ikuskizunaren jabe egin daitezen. Beraz, behar izanez gero, edozein unetan gure lana beste aktore batzuk egiteko aukera izango dugu.

Broma gisa beti esan ohi dugu gure hurrengo ikuskizunaren erronka alde batetik, dirutza bat egitea dela eta bestetik, berriz, ez dadila halako dirutza egiten ari garenik nabaritu. Baina, orain serio, pittin bat nire buruaren jabe izatea litzateke erronketako bat. Azken finean, urte hauetan nahiko mertzenario izan naiz, kontratatu gisa aritu bainaiz gehienetan lanean. Beti besteek kontatu nahi zutena gorpuzten jardun dut. Konturatzen hasia naiz aktore lanaz gain niregandik ekarpenak egiteko, zuzentzeko, sortzeko... edo nork daki zer egiteko garaia iritsi zaidala. Beraz, aktore soil lana utzi eta beste bide batzuk jorratzen hasteko tenorea heldu zaidala uste dut

Maiatzeko hauteskundeen aurretik EAJk eta EAk gogor kritikatu zituzten PP eta Mayor Oreja, azken finean bizi dugun gatazkatik ateratzeko haiek barneratua duten eredu errepresiboa. Orain, ordea, hauteskundeetan oso emaitza onak lortu dituztenean eta dagoen gehiengo abertzaleak 98ko egoerara itzultzea ahalbideratzen duenean, orain EAJk errepresioaren ereduari heltzen dio, bai hitzez bai ekintzez. Hor kokatzen ditugu azken asteotan izan diren Ertzaintzaren atxiloketak eta Lege Antiterroristaren erabilpena batetik eta, bestetik, Batasunak bere kale agerpenak egiteko ezarritako debekuak.

Hor EAJk Ertzaintzarekin egin nahi izan duena dago, polizia integrala egin nahi izan du eta horrek enfrentamendu maila hori dakar. Baina, gainera, jauzi kualitatiboa ematen ari dira, jarduera politikoan ari direnen aurka joz, eta Ertzaintzak guztien aurka egiten du. Horregatik, egoera honen aurrean guk Lizarra-Garaziko akordioak ekarri zuen egoera antzeko batera abiatzeko eskua luzatu diogu, baina EAJk uko egin dio horri.

98aren aurretik ere jadanik konfiantzazko harremana genuen zuzendaritza horiekin. Lizarra-Garaziko akordioa sinatu zenean eta Udalbiltza abiarazi guk uste genuen zintzo ari zirela, nazio eraikuntzari dagokionez luzera begira eta ez unean uneko proposamenekin, eta gatazkari ere benetako irtenbide bat eman nahi zitzaiola. Baina azken hilabeteetan atzera egin dute EAJk eta EAk, eta argi ikus daiteke hauteskundeen aurretik PSOEtik eta nagusiki PPtik jasandako presioak eraginkorrak izan direla. Lehen gatazkaren irtenbidea elkarrizketaren bidetik etorriko zela azpimarratzen zuten eta orain oso bestela ari dira jokatzen. Gaur egun oso harreman urriak ditugu EAJ eta EArekin; ABrekin, aldiz, harreman handia dugu.

Bada borondatea. 1998ko akordioen aurretik bazegoen borondate hori, gaur egun EAJk eta EAk ez dutena.

Dagoeneko azaldu izan dugun eran, arrazoi ugari dago boto eskuratze horretan. PP eta Mayor Oreja 36ko garaileen oinordekoak dira eta nagusiki haien beldur zirelako jaso dituzte bozkak EAJk eta EAk. Bestetik, ezker abertzalearen zenbait ekimen ez dira ondo ulertu eta guk akatsa izan dugu horiek azaltzerakoan. Guk egindako balorazio autokritikoan aipatu genuen zuzenketa sakonak egin behar genituela eta orain lan handia dugu alde horretatik.

Orain ari gara hori lantzen eta zehazten, eta horiez aritzea aurreratzea litzateke; hor dago, adibidez, Gasteizko Legebiltzarrean izan dugun jarduera eta, esan bezala, birbideratu beharko duguna. Oro har, dena den, kasu batzuetan jendeak gurekiko konfiantza galdu du eta gu ere temati ibili gara gurean murgildurik, esaten zitzaigunari sarritan kasu gehiegirik egin gabe. Jendearen konfiantza hori berreskuratzea da gure lehentasuna, hori baita gure altxor historikoa.

Ezin dut ezer aurreratu, hori gure militantziarekin erabaki beharko dugu eta. Erakunde berria gara, baina gure historia ere badugu, eta horri begiratuta beti egon gara hitz egin eta eztabaidatzeko prest. Edozein modutan, estatuetako ordezkaritzek parte hartzen ez duten edozein forotik nekez etor daiteke konponbiderik.

Autodeterminazio eskubidea lehenbailehen egikaritu, praktikan jarri behar dugu. Eztabaida, alabaina, ez da ondo planteatzen ari. Autodeterminazioari buruzko nazioarteko araudia eta beste kasu batzuk aztertuta, eskubide hori herriei dagokiela ikusten dugu, eta Euskal Herria zazpi herrialdez osatutako herria da. Abertzale guztiok hausnartu beharko genuke estatuek eskubide hori Euskal Herri osoari aitor diezaioten egin beharko genukeenaz.

Hori momentuan aztertu beharko litzateke, unean uneko egoeraren arabera desberdina izan daiteke eta. Orain pilota selekzioaren kasua oso adierazgarria da, Euskal Pilota Federazioak -Jaurlaritzaren babesa duena- ezin izango du aurkeztu Iruñean datorren urtean egingo den Munduko Pilota Txapelketara, Estatuko Federaziotik aldegin zuelako. Gainera, pilotari nafar, zuberotar zein lapurtarrek ere ezin dute parte hartu. Halakoak eragiten dituen egoera honen aurrean, gure joerek beti egin beharko lukete batzera eta ez zatitzera. Horrez gain -gainera hala iragarri dute-, ez dugu uste kontsultarik egingo dutenik.

Gauza asko falta zaigu lortzeko. Batzuk kanpoan geratu dira, bai pertsonak eta baita sektoreak ere eta, beraz, alde horretatik Batasuna prozesuak ez ditu bere helburuak lortu. Gauza positiboak ere izan dira: esate batera, lehenbiziz erakunde nazionala egin da. Halaber, zazpi herrialdeetan eztabaida politikoa izateko aukera egon da eta hori ere positiboa da. Hasitakoa ez dela amaitu esango nuke eta, hortaz, alde negatiboak nola konpondu behar diren aztertu behar dugu.

Gehiago espero nuen, baina egoera politikoak izugarri baldintzatu du prozesua, 98an beste baldintza politiko batzuk ziren. Gurekin batera egon beharko luketenak ez dira, baina prozesuak aurrera jarraitzen du.

Mekanismo zehatzekin, baina hori datozen hilabeteetan gure militanteekin landuko dugu eta orduan zehaztuko da. Kanpoan geratu den jendea ere oso desberdina da. Batzuekin, adibidez, ez dugu lortu desberdintasun txiki batzuk gainditzea, eta beste batzuekin, aldiz, zatiketa doinuan aritu gara.

Azterketa historikoetan kontraesan ugari topa daiteke eta atzera begiratzekotan, nik azpimarratuko nuke ezker abertzalean militantea izan dela garrantzitsuena, eta aurrerantzean ere horrela izan beharko lukeela. Guk hori egin nahi izan dugu Batasunean: pentsaera desberdineko sektoreak eta militanteak elkarrekin mantenduko lituzkeen gune orekatua eraikitzea.

Baina hori da prozesuan parte hartu dutenek erabaki dutena. Hala ere, ANV iritzi korronte gisa gera zitekeen Batasunan, bere alderdi izaera galdu gabe. Dena den, guk lehentasunezko harremanak mantenduko ditugu ANVrekin.

Batasuna prozesuak ez duela eman denok nahiko genukeen emaitza eta hori konpontzeak aurrera begira denon borondatea eskatzen duela.

Baldintza politikoak aldatu dira eta horrek jarduera politikoan ere eragina du, zein errealitatean gauden ere aztertu behar dugu eta. Hala ere, guk orduan esandakoa ez zela ulertu uste dut, guk ez genuen gure proposamena inposatu nahi, guk batez ere gai horretaz eztabaida zedin nahi genuen, beste alderdi eta agenteek ere gaiari buruzko beren ekarpenak egitea. Nazio mailako ikuspegi hori beharrezkoa zen orduan eta gaur egun ere bai; garai hartan instituzio nazionalak aldarrikatzen genituen, eta orain ere bai. Zorionez, Udalbiltza hor dago zeregin hori aurrera ateratzeko eta hor erronka izugarria dugu guztiok.

Beharbada orain ere ez naiz ondo azaltzen. Gure mezua ulertu ez dela esaten dugunean, batez ere mezu hartzailea eta gure arteko urruntasuna adierazi nahi dugu eta agian gauzak gaizki egin ditugu. Horrexegatik da horren garrantzitsua guretzat baseekin asko hitz egitea. Hauteskunde hauekin oso barneratua dugu askoz umiltasun handiagoarekin jokatu behar dugula