Argia astekaria webgunearen hasiera

Azken hauteskundeen emaitza garbia da: euskal gizarteak bake eta normalizaziorako saio berri hori urratu nahi du. Bestela esanda, bi urtetan zehar jorratutako saioaren apurketa zigortu egin du euskal gizarteak. Ezker abertzalearen jetsiera horretan oinarritzen da; ETAren eraginez noski. Hauteskundeen aurretik bi muturrek gizartearen gehiengoa baldintzatu nahi zuten. Hauteskundeen ondorioetako bat hauxe da: emaitzek legealdi berriaren lehen fase honetan bi muturrak blokeatu egin dituzte, nolabait. Bai PP eta PSOE (PP batik bat) bere inmobilismoan lerrokatu dira berriz ere, eta ezker abertzalearen erreferentzia bilakatu den ETA ere blokeatu egin da.

ETA nahiz PP gertatutakoaz jabetu dira, baina etorkizunari begira bakoitzak bere jarrera zuzena dela mantentzen du: «Gurea da egia. Beraz, erdian zaudeten horiek guztiek, nonbait irabazle zareten horiek, ez duzue zer eginik, muturrak mugitzen ez baldin badira hemen ez dago-eta bide egiterik», diote nonbait. Lehen fasean, jarrera hauek ulergarriak izan daitezke. Esaterako, ETAk dio: «Herriak bere hitza eman du baina ez da norabide zuzena». ETAk herriak esan duena mespretxatu egiten du eta, berriz ere, bere estrategia armatua jarraitu egin behar duelakoan, nonbait distentsio egoera bat emango bada, ETA bera indarrean izango den fase batean izango da, ez ahulezian dagoen fase batean, nonbait. Hori frogatu nahi du, antza. Beste muturrean (PP eta PSOE) beste hainbeste. Datozen udal nahiz foru hauteskundeei begira garbi dago hau dela bidea guretzat. Gure proiektua hobetuz joan behar dugu eta muturreko estrategia hauek bere horretan mantentzen badira, ez dutela soluziobiderik ekarriko agerrarazi.

ETAk PPko eta PSOEko herri ordezkariak bere ekintzen helburu bilakatu ditu, baita Ertzaintza ere. Gaur horiek dira jomuga eta bihar beste batzuk izan gaitezke. ETAk mina egiteko ahalmena dauka eta zerbait erakutsi nahi du. Egungo egoera tamalgarria bere estrategia baten ondorioa da. Guk odol isurketatik ezer positiborik ez datorrela esaten dugu. ETAk herri honi aurrera egin dezan bide emango dion erabakia hartu behar duela mantentzen dugu, herri honek politika egin dezan, alegia. Baina, EAJn ETArekin edo gabe aurrera egin behar dugula garbi daukagu ere.
ETAk badaki erreferente politiko inportantea dela, eta halaxe jarraitu nahi du izaten bere ekintzen bidez. Baina, ETAk badaki ere abertzaletasunari kaltea egiteaz gain, norbanakoaren eskubideak urratzen dituela eta pertsona asko sufritzen ari dela. ETAren amaiera ez da etorriko poliziak komandoak atxilotzen dituelako edota EAJk proiektu politiko baten truke amaitzea eskatzen diolako. ETAk berak eman behar du bukatutzat bere jarduera, eta bere kabuz eman ere.

Azken bizpahiru urte hauetan desenfoke bat ematen ari ote den nago. Gatazka politikoaren adierazlea abertzaletasuna da, ez da ETA. ETA gatazka politiko honen indarkeriazko espresio bat da, baina gatazkaren ardatza abertzaletasuna da. Hartara, guk eduki politiko eta jatorri historikoa duen gatazka bat konpontzeko elkarrizketa eta negoziazio politikoa ezinbesteko dela mantentzen dugu. ETAren oraingo estrategiaren ondorio politikoa bere indarkeria da, ondorio politiko kaltegarria, besterik ez. ETAk berak dio: «Konpondu gabeko gatazka baten ondorioa gara eta horregatik erabiltzen dugu indarkeria». Zoritxarrez, ETA ez da jabetzen -herri honen defentsaren perspektibatik- berak darabilen indarkeria dela ondorio politiko tamalgarriak dituena. Herritar gehienek nabarmen ikusten dute hori eta horren arabera apustu egin dute azken hauteskundeetan. ETAk 10 edo 20 urte iraun dezake bere estrategian. Baina garbi eduki dezan ez herri honek eskatu diolako, aitzitik, herri honek bide hori uzteko exijitzen dio. Ez errendizio baten ondorio bezala, bere kabuz hartu behar duen erabakiaren ondorioz baizik.

Plano ezberdinak daude. Gobernu hau aurrekoa baino zabalagoa izanik, ez da nahikoa ere. Gobernuen egonkortasuna beti izango da eztabaidagai. Nahiz EAJ-EA koalizioa 27 eserleku izatetik 33 izatera pasa den, gobernu honek ez ditu 38 eserleku, gehiengo osoa alegia. Lehen gobernu hark bai ordea.
Orduko egoera politikoa askoz hobeagoa zen orain daukaguna baino, dudarik gabe. Baina, gauzak diren modukoak dira. 2001eko uztailan gaude, lehendakari aukeratu berria, egoera politiko zail batean. Ordea, behar den perspektibatik begiratzen badugu, azken bi urteotan gertatu dena gertatu izan ez balitz, egungo gobernuak ez lituzke izango gaur egun dituen helburuak. Hau da, bizitzaren aldeko errespetua, elkarrizketaren aldeko apustua, gai politikoen argitzea -bakea eta nazio eraikuntzaren planoen bereiztea- edota Euskal Herriaren hitza eta erabakiaren errespetuaren aldarrikapenak ez ziren hain garbi azalduko egun, Lizarra-Garaziko Akordioa eduki izan ez bagenu.

Alderdi denok berezitu behar ditugu plano horiek. Baina bereiztuta ere, bi plano horiek badute elkarrekin zer ikusia. Ukaezina da. Azken bizpahiru urtetan, alderdi konstituzionalisten artean gauza nabarmen bat ikusi dugu. Hau da, su-eten garaiek espainolistak beldurtzen dituzte, prozesu politikoak alderdi unionistak beldurtzen ditu. Adibidez, PP eta PSOEren «Askatasunaren alde eta terrorismoaren aurkako» delako ituna garai ezberdinetarako egina dago. ETAk estrategia armatua berriz ere indarrean jarri duenerako, baina batik bat, Lizarra-Garaziko garaian gertatu bezala, aurrez aldetik kontrolatuko ez luketen egoera baterako. Hau da, etorkizunean etor daitekeen distentsio garai berri bat kontrolatzeko sinatu dute itun hori.
Arazo politikoa bere gordintasunean azaltzen den unean PPk eta PSOEk makuluak behar dituzte, ez dute heldulekurik, ez dute herri honen nahia bideratzeko neurri politiko demokratikorik. ETA izan ezik gainontzeko guztiak jabetu dira horretaz. ETAk bere estrategiarekin espainolei arrazoibide ematen die «ETArekin amaitu arte abertzaleon helburuak alde batera utzi behar ditugula» esateko. Euren hitzetan arazoa ez da politikoa, ETAk sortzen duena baizik. Guk bereiztu bai, baina ezin duguna da PPk eta PSOEk diotenari jaramonik egin.

Alderdi espainiarren estrategiatik, demokrazia hau ez dugula behar adina estimatzen esaten zaigu, bai. Eta bizkar ematen baldin badiogu sistema puskatzen ari garela diote. Baina hori ezin zaigu abertzaleoi leporatu. Demokrazia inoren helburu bada, abertzaletasun demokratikoarena da. Hogeita bi urte daramatzagu Konstituzioaren eta estatuaren legediaren barruan, ados. Baina legedi honen barruan gaude bere baldintza eta posibilitate guztiak garatu ahal izateko.
Orain arteko demokrazia ez da bi botereen arteko oreka baten ondorioa. Hemen, autonomien estatu delako horrek bere erara administrazio bat egokitu nahi du. Aldi berean, bere burua nazio bezala duen Euskal Herriak -estatu eredurik gabekoa- bide bat egin nahi du. Bide horren abiapuntua da Estatutua, bideak zabalik omen zituena bere gehigarri guztiekin. Ordea, esperientziak Espainiak bide hori estutu egin duela erakusten digu, eta memento honetan gainera bide edo eskema horretan atzera egin nahi duela. Espainiako E statuak ez du marko bat gainditzea bilatzen, aitzitik, eskema murrizteko ahaleginetan ari da.

Motore berri bat jarri behar diogu euskal autogobernuaren ereduari. Erabakitzeko gaitasuna da motore hori. Erabakitzeko gaitasuna autodeterminazio eskubidea da.

Horrek bere zailtasunak ditu. Memento honetan, eztabaida kontzeptuala dela pentsatzen dugu guk, bai kuantitatiboki bai kualitatiboki. Lehenik, herri bat dagoela aitortu behar dugu denok.

Euskal Herriak hogeita bi urte pasa ditu egungo markoan, baina lehenagoko bi mendeak ez dira alferrik pasa. Abertzaleok ezagutzen dugun Euskal Herria (sei edo zazpi lurraldekoa) Frantzia nahiz Espainiako egitura politikoen azpian egon da azkeneko bi mendeotan. Egitura politiko horien eraginak eta ondorioak ezin daitezke eraldatu, ez hogeita bi urtetan eta are gutxiago bizpahiru urtetan.
Euskal Herria desitxuratua dago, ez da berdina Zuberoa, Araba edo Gipuzkoan dagoen euskal kontzientzia nazionala. Abertzaleen ikuspegiak ezberdinak dira. Honetara iritsita, zein da abertzaleen ikuspegitik proiektu egokiena azkeneko bi mendeotan estatu horiek izan duten eragina ezabatzeko? EAEren espresio politikoetatik abiapuntu berri bat garatzeko gai baldin bagara, Euskal Herri osoari kalte ala mesede egingo al dio horrek? EAEtik abiatuak ere, euskal herritar denak errespetatzen baldin baditugu, EAEtik mesede egingo diogu proiektu nagusiari. Euskal Herriari dagokion erabakitze gaitasuna EAEn bermatu bagenu izugarrizko pausoa litzateke.

Eredu honek partizioa bermatzen duela dio ETAk.

Batasunak «eskubide guztiak euskal herritar guztientzat Euskal Herri osoan» esaten du. Kontzeptu bezala eztabaidatu daiteke eta onartu ere bai. Nik ez dut inongo dudarik gure helburua «eskubide guztiak euskaldun guztientzat eta Euskal Herri osoan» dela esateko. Baina, oraindik orain Jose Javier Mujika nafarraren eta Mikel Uribe gipuzkoarraren bizitza ez dira errespetatu. ETAk pertsona horien bizi eskubidea urratzea erabaki du.
Plano politikora etorriz, Batasunak Eusko Legebiltzarrean esan zuen gizarteak ez direla autodeterminatzen herriak baizik. Alegia, Euskadik edo Euskal Herriak herri delako izango du autodeterminazio eskubidea, ez gizartea delako. Ados, baina egia da ere lurraldeak ez direla berez autodeterminatzen, lurraldeek hiritarrak dituzte beren baitan. Aldi berean, denok badakigu abertzaletasuna non den nagusi eta non ez, baita Euskal Herria erreferentziatzat hartzen duen abertzalearen kopurua zein den ere. Proiektu guztiak eztabaidagarriak eta hobetzeko modukoak dira. Baina, egoera dena izanda, zein da bide egokiena abertzaleen nahia errealitatea bihurtzeko?
Kontua da indar politiko faktiko militar bat dagoela herri honetan: ETA. ETAk proiektu politiko bat dauka eta berau onartzen ez baldin bada indarkeria jarraitzea erabaki du. Horrek prozesua zikindu eta baldintzatu egiten du. Prozesu honetan, Batasunaren proiektua gatibu dago eta ezin da beste proiektuen artean eztabaidatu. Batasuna ETAk berak gatibutasun batean sartua dago, eta ETA bera bere estrategia eta erabakien gatibu da. Su-etena berak hautsi zuen eta berak erabaki zuen jarraitzea. Ezin du baldintzatu besteon proiektua ordea. ETAk proiektu politiko bat baldin badu defenda dezan politikaren esparruan

Gauguin pintore handiak, XIX. mendearen bukaeran, Parisen zeukan bizimodua, emaztea, haurrak... dena utzi, eta Tahitira alde egin zuenean, Ozeaniako irla haietan zegoela «Noa-noa» margotu zuen, adituek diotenez bere koadro baikorretako azkena, hil aurreko margolanak oso bestelakoak izan baitziren. Eta beno, nire ipuinak beti egon dira oso estu lotuta pintura munduarekin, eta hortik dator titulua, antologiako ipuin baten izenburua ere badena. Baina beste esanahi bat ere badu, zeren Gipuzkoa aldean ez dugu esaten "nora noa?", baizik "noa noa?", eta beraz, galdera ere bada.

Arrazoi asko daude... Hogeita bost bat urte izango dira jada, serioski argitaratzen hasi nintzela, nahiz eta lehenagotik hasi idazten. Horrez gain, aurten berrogeita hamar urte beteko ditut, une batez gelditu, eta aurrera eta atzera begiratzen hasteko zifrak direla esango nuke... Dena dela, "Noa noa?" ez da galdera existentziala edo filosofikoa, galdera literarioa da, liburua bera galdera literarioa den bezala. Nik ez dut erantzuten, erantzuna balizko irakurle horrek dauka.

Zer egin dudan orain arte eta noraino ailegatu naizen. Antologia moduko bat egin dut, oso pertsonala, bai nobelagintzan bai ipuingintzan gustuko ditudan gaiak azalduz: deserriratzea, pertsonaiak hala nahita edo nahi gabe, patuak hala aginduta; giza harremanetako gatazkak; sexua paraiso edota infernu bezala ikusita; amodioa, desamodioa; manipulazioak gugan duen eragina; desertua gaur egungo mundu zitalaren sinbolo gisa...

Getari Etxegaraik hogei urte ditu, baina nahiz eta gaztea izan ziurtasun handiarekin hitz egiten du, batez ere bere lanbideaz. Goiz ohartu omen zen antzerkiaren harra barruan zeramala, ikastola garaian hain zuzen ere. Ondorengoa ia konturatu gabe heldu zitzaion: Sorginen Laratzan «Ez gaude konforme» esketx-sorta egiteko hautatu zuten eta produkzio-etxe beraren «Linea Lizuna»n ere parte hartu zuen. Vaivenen «Lotsagabe» eta Tanttakaren «Errudun Jaioak» antzezlanetan aritzeko aukera iritsi zitzaion ondoren... eta horretan dihardu gaur egun.

Nahiko ez, guztiz. Egun hartan Arriagako sari banaketara esketx labur bat egiteko asmoarekin joan nintzen eta bertan pasa nuen arratsalde guztia entsegutan, ezer jakin gabe. Sari guztiak banatu ondoren atera behar nuela esan zidaten antolatzaileek. Azken saria ematear zeudela, beraz, esketxa egitera noiz irtengo zain nengoen, urduri samar gainera. Orduan entzun nuen Jokulari Berria Saria niretzat zela. Zur eta lur gelditu nintzen, ezin nuen sinetsi. Ondoan nuen lagunak eta nik elkar begiratzen genion nik «ezinezkoa da» esaten nuen bitartean. Indarrak hartuta eszenatoki gainera igo nintzenean ezin izan nuen ezer esan, «eskerrik asko!» bota eta ospa egin nuen. Behin eszenatokiaren atzealdean nengoela negar batean dardarka hasi nintzen. Orain, bueno, jada denbora pittin bat izan dut barneratzeko eta oso pozik nago.

Egia esan ez dakit oso ondo zer esan nahi duen. Agian beste lan batzuk lortzeko ateak zabalduko dizkit. Dena den, mementoz oso lanpetuta nabil eta norbaitek lan eskaintzaren bat egingo balit ere ezingo nuke onartu. Hala ere badakit orain egiten ari naizenak amaiera izango duela eta, beno, ea hortik aurrera jotzeko balio duen.

Ez pentsa alde horretatik ezberdintasun handirik nabaritu dudanik. Ez dut uste saria jaso aurretik baino ezagunagoa naizenik orain. Kalean ez nau jende askok ezagutzen. Gainera ezagutzen nautenean gehienbat zoriontzeko izaten da eta hori biziki eskertzen dut.

Batez ere castingen bidez. Donostiako Arte Eszenikoen Tailerrean ikasten nenbilela proba batzuk egin eta Sorginen Laratzeko «Ez gaude konforme»n parte hartzeko hautatu ninduten. Hori izan zen profesional gisa egin nuen lehendabiziko lana. Ondorengo paper guztiak ere casting bidez eskuratu nituen. Beno, «Errudun Jaioak» antzezlanaren kasuan Tanttakakoek buruan zuten lehenagotik nazi pentsaeradun gaztearen papera nik egin nezakeela, eta beraz, frogatxo bat besterik ez nuen egin behar izan.

Egia esan jendeak lehenengo bistan maiz pentsatzen du oso aldarte txarra dudala, baina hori ez da horrela. Behin ezagututa jendeak iritziz aldatzen du. Hala ere, badaukat nire jenioa, eta nahita ez batzuetan antzezterakoan ere irteten zait. Dena den, taula gainean denetariko pertsonaiak gorpuztea gustatzen zait. Egin ditudan paper guztiak ditut gustuko. Ikuslearentzat eszenatokian dagoena pertsonaia soila bada ere, niretzat nire nortasunaren zati handi bat dauka.

Bueno, hasteko gidoia irakurtzen dut, eta ondoren, pertsonaiaren izateko eta ekiteko moduaren inguruan ideia bat egiten dut. Askotan, ordea, behin zuzendariaren aurrera joaten zarenean dena hankaz gora jartzen dizu: «Hau modu honetan egin behar duzu eta beste hau horrela». Orduan pertsonaiari buruz zenuen ideia hori nahasten hasten zaizu. Dena den, nire kasuan uste dut laster hartu diodala neurria lan egiteko modu horri. Urduritasun momentuak ere pasa ditut, batez ere hasieran. «Errudun Jaioak»en, adibidez, nerbioak dantzan nituela igaro nituen lehen egunak, izan ere, halako aktoreekin (Teresa Calo, Martxelo Rubio...) lan egitea izugarria iruditzen zitzaidan. Baina ezagutu eta berehala lasaitu nintzen benetan jatorrak direlako guztiak. Metodoari dagokionez ni ere etxean paper bat eskuartean daukadanean maiz ispiluaren aurrean jartzen den horietakoa naiz. Hala ere, funtsezkoena, testua ondo ikastea eta ahal duzun moduan papera aurrera ateratzea da. Ni pertsonaiak ahalik eta naturalen egiten saiatzen naiz, sinesgarriak izan daitezen. Gero hor daukazu zuzendaria eta berak esaten dizu nola egin behar dituzun gauza gehienak. Ez da hain zaila.

Hori Euskal Herrian beti horrela izaten da eta niri behintzat ez zait zaila egiten. Normalean lehenengo beti gazteleraz egiten da muntaia, entseguak eta hori guztia, eta ondoren euskarazko bertsioa prestatzen da. Euskaraz defendatzen bazara ez da zaila. Niri agian gazteleraz errazago egiten zait, lagunekin-eta gazteleraz hitz egiteko ohitura daukadalako. Euskaraz ere ondo moldatzen naiz, baina askotan aditzekin hor ibiltzen naiz borrokan.

Ez zait ondo iruditzen baina, zer nahi duzu esatea, niri horrek lana ematen dit eta beraz, ezin dut gauza handirik esan horri buruz. Talde txiki asko egotea primerakoa irudituko litzaidake. Bat batean eta ia sosik gabe sortzen diren proiektuak pila bat gustatzen zaizkit eta gainera modu horretan oso antzezlan onak egiten direla uste dut. Baina niri talde handiago batek eman dit aukera orain eta... noizbait burutik pasa izan zait neuk antzerki taldea sortzea baina horretarako dirua behar dela pentsatzen dut eta nik momentu honetan ez daukat.

Hasieran kamera aurrean lan egitea kostatzen da, baina segituan ohitzen zara. Telebistan lan egin dudan guztietan zorte handia izan dut gainera. Lankideekin oso gustura aritu izan naizenez ondo pasa izan dut, eta beraz, ia denbora pasa bezala hartzen nuen. Gainera dirua irabazten nuen, zer gehiago nahi duzu... Antzerki lan batean parte hartzea oso ezberdina dela uste dut. Batez ere antzoki batean zaudenean ezin zarelako nahastu eta horrek guztiak nahiko urduri jartzen zaitu. Kamera baten aurrean, ordea, hasieran urduri jarri zaitezke baina azken finean badakizu erratuz gero moztu eta berriro has zaitezkeela. Horrek lasaitasun handia ematen dizu. Dena den, antzerki lan batean ikuslea aurrean duzu eta horrek ere sekulako xarma dauka batez ere amaierako txaloak entzuten dituzunean.

Ez zaizkit telesail horiek gustatzen. Ez dut esan nahi halako batean inoiz parte hartuko ez dudanik, beste lanik ez banu horretan ariko nintzatekeelako, ziur. Baina aukeratzeko baldin badaukat sekulan ez. Gainera, halakoetatik entzuten diren gauzak nahiko desatseginak izaten dira: roilo txar asko daudela, konpetentzia mordoa...

Antzerkiaren munduan jarraitzea gustatuko litzaidake, baina badakit zaila dela. Telebista eta antzerkia probatu ditut eta orain zinean probatzea nahiko nuke. Estra moduan hartu dut parte filmaren batean eta, egia esan, paper bat egitea asko gustatuko litzaidake. Bestela, orain egiten ari naizena amaitzean ez dakit zer egingo dudan, agian ikasten jarraitu beharko dut. Baina dudarik gabe aktore izan nahi dut handitan