Azkoitian sortua 1960an. Zuzenbidean lizentziatua da eta AFORA S.A.n enpresa komiteko lehendakaria izan zen 84tik 88ra. Azkoitiko Udalean alkateordea izana da 87tik 95ra. EAJren baitan era guztietako karguak bete ditu. 88tik 92ra EBBko kide izan zen, GBBn ere birritan izan da eta gaur egun Gipuzkoako jeltzaleen aginte organu gorenaren lehendakari ere bada (eta, beraz, EBBko kide ere bai). 1991az geroztik Eusko Legebiltzarreko parlamentaria da.

Urretxun jaio da eta 26 urte ditu. Zientzia politikoetan lizentziatua da EHUko Gizarte eta Informazio Zientzien Fakultatean, Leioan. Gazte Abertzaleetan hasi zen 1992an eta gaur egun -1998az geroztik- Eusko Alkartasunako gazte erakundearen lehendakaria da. Eusko Legebiltzarreko EAko taldean ari da lanean teknikari gisa. Bilbon bizi da. Lizarra-Garaziko Akordio plenarioetan EAko ordezkari gisa aritu da.

Iruñean jaio zen 1965ean eta gaur egun Berriozarren bizi da. Batxilergoa egin zuen eta hizkuntzen ikasketari ekin zion: ingelesa eta frantsesa menderatzen ditu eta alemanez moldatzen da. Euskaldun berria da. Txalaparta argitaletxeko euskarazko edizioen arduradun gisa aritu da sei urtez. 16 urterekin hasi zen militatzen HBn eta egun HBko Mahai Nazionaleko kidea da. 18 urterekin hautatu zuten zinegotzi Berriozarren eta 97a arte jardun du zeregin horretan. Foru parlamentaria ere bada

Diman sortua da, Zollon bizi da eta 45 urte ditu. Enpresa ikasketak egin zituen Bilboko Enpresa Ikasketen Unibertsitate Eskolan. Geroago Informazio Zientzien Lizentziatura egin zuen EHUko Gizarte eta Informazio Zientzien Fakultatean, Leioan. HABE erakundean jardun zuen euskarazko irakasle gisa eta, halaber, Eusko Jaurlaritzan aritu da teknikari lanetan hamar urtez. 1986tik da LABeko afiliatu, 1992tik zuzendaritzako kide eta 1994tik komunikazio arduraduna.

Oñatiarra dela adierazten du harrotasunez, 49 urte ditu eta Algortan bizi da. Zuzenbide ikasketak egin zituen Donostian eta ondoren ELAn aritu da lanean, lehenbizi Donostian bertan eta gero, 1977tik aurrera, Bizkaian. 71n afiliatu zen ELAn eta abokatu laboralista gisa aritu zen 75a arte. 89tik ELAko zuzendaritzako kidea da. Formakuntza eta komunikazio arduraduna izan da (gaur egun komunikazio arduraduna bakarrik) eta datorren zuzendaritzako hautagaia da.

Lizarra-Garaziko Adierazpenak bi zati ditu. Lehenengoan, Irlandako akordioaren ezaugarriak aztertzen dira, bake prozesua ahalbideratu zuten faktoreen azalpena eginez. Bigarrengoan, faktore horiek Euskal Herrian nola aplikatu proposatzen dugu sinatzaileok. Hona hemen bere horretan 23 alderdi, sindikatu eta gizarte taldeok hitzartutako akordioa.

(Ondorengo lerrotan, bigarren zatia dakartzuegu, Euskal Herriari dagokiona).

Irlandako bake-prozesu eta akordioaren ezaugarriak kontutan izaki, Euskal Herriak nozitzen duen gatazkak ere konponbidea izan dezakeelakoan gara, beti ere jarraian aipatzen diren jokamoldeak errespetatzen diren neurrian.

Euskal-gatazka izenarekin ezagutzen duguna, jatorri eta izaera politikoa duen gatazka historikoa da, bertan estatu espainiarra eta frantsesa inplikatuta daudelarik. Beraz konponketak ere derrigorrez politikoa izan beharko du. Gatazkaren sorrera eta mantentzeari buruzko ulermoldeak desberdinak izanik, berau lurraldetasuna, erabaki subjektua eta burujabetza politikoan adierazten denez, aipaturikoak konpondu beharreko oinarrizko arazo gisa aurkezten zaizkigu.

Elkarrizketa eta negoziazio prozesu irekiaren bitartez bakarrik gorpuztu daiteke konponketa politikoa, inplikaturik dauden eragileak baztertu gabe eta euskal gizarte osoaren esku hartzearekin.

Hasierako fasea:

Elkarrizketa prozesua eta negoziazioa, inplikaturiko eragileen arteko harreman eta elkarrizketa bitartez eman daiteke, elkarrizketa prozesua gauzatu dadin, inplikaturik dauden eragileentzako gaindiezinak suertatu daitezkeen aurrebaldintzarik ezarri gabe.

Bukaerako fasea:

Bere baitan arazoaren zergatiak aztertzeko nahia eta konpromisoa daraman negoziazio eta konponketa-prozesua, gatazkari lotuta azaltzen diren indarkeriaz adierazpenik gabe gauzatuko litzateke.

Negoziazioak osotasunezko izan behar du, hau da, arazoa osatzen duten eta bere ondorio diren kontu guztiak aztertuz eta erantzunak emanez. Ez daude agenda mugadunik. Honela, beraz, negoziazioa ez da hartu behar irabazi partikularren prozesu modura, arazoaren konponbide gisa baizik.

Esandakoak, konponbidea erabakitzeko negoziazioak bere baitan ez dituela berariazko inposaketarik izango suposatzen du, eusakl gizartearen aniztasuna errespetatu behar duela, proiektu guztiak erdiesteko baldintza berdinetan kokatzen direla, Euskal Herrian demokrazia sakondu behar dela -hau da, Euskal Herriaren etorkizuna nolakoa izango den euskal herritarrek beren hitzaren bitartez adierazi behar dutela- eta inplikaturik dauden estatuek erabaki hori errespetatu behar dutela. Euskal Herriak hitza eta erabakia izan behar ditu.

Konponbide-erabakiak ez du eskenatoki itxi eta behin betikorik edukiko. Alderantziz, berari esker, euskal herritarren tradizioari eta subirautza-asmoei aukera berriak kokatzeko moduko toki zabalak eratzea erraztuko da.

Euskal Herria, 1998ko Irailaren 12a

Akordioaren sinatzaileak

Alderdiak: AB, Batzarre, EAJ, EA, HB, Iniciativa Ciudadana Vasca, IU-EB (2000ko Urtarrilaren 26an Izquierda UE-EBk akordiotik kanpo gelditzea erabakitzen du), Partido Carlista-EKA, Zutik.

Sindikatuak: EHNE, ELA, ESK-CUIS, Euskal Laborarien Batzarra, Ezker Sindikala, Hiru, LAB, STEE-EILAS.

Begirale bezala: Ipar Euskal Herriko Berdeak, CFDT sindikatua.

Herri mugimenduak: Amnistiaren Aldeko Batzordeak, Anai Artea, Autodeterminazioaren Biltzarrak, Bakea Orain, CAR/Ahaideak, Comité de défense de droits de l´homme en Pays Basque, Egizan, Elkarri, EPSK/Gureak, Gazteriak, Gernika Batzordea, Gogoa, Gurasoak, Hautetsi Abertzaleen Elkartea, Herria 2000 Eliza, Herriarekin, Jarrai, Koordinaketa, Senideak, Sostengu Komiteak, UDA-Treviño.

Nahasmena eta erabateko erasoen talka ezaugarritzat duen garai honetan, Lizarra-Garaziko Foroak euskal gatazka aldatzeko egin zuen ekarpenari buruzko hausnarketa bat egin ahal izatea bereziki interesgarria suertatzen da. Zentzu honetan, eta haren ekarpenari ikuspuntu orokor batetik begiratuz, Elkarrik oso balorazio positiboa egiten jarraitzen du. Gizarte mugimendu honen iritziz, arazoa errotik heltzeko eta konponbide gaitasuna izan duen proposamen bakarra izan da azken hamarkadetan. Euskal gizarteak barneratu zuen lehenengo aldiz posible zela elkarrizketa politikoan eta indarkeriarik ezan oinarritutako konponbidea.

Funtsezko analisi positibo honekin batera, foroaren lanaren eta prozesuaren beraren norabide orokorrean hobetu izan zitezkeen aldeei erreparatu beharra dago. Behar bada hauxe baita gerorako ondorio interesgarriak ateratzeko era bakarra.

Gizarte mugimendu honen analisitik, haren ibilbidean zehar Lizarra-Garaziko Foroak bi hutsune izan ditu:

I. Modeloak eta estrategiak nahasi ditu.

Mezuak igortzerakoan eta pertzepzio sozial eta politikoan, nahastu egin dira Lizarra-Garaziko Foroaren hasierako adierazpenaren proposamen demokratikoa eta abertzaleen proiektu soberanistaren estrategia (legitimoa). Behar bada ez da izan nahita bilatutako nahastea, behar bada beste batzuek Lizarra-Garaziz egin duten erabilpenaren ondorioa izan da, edo komunikazio akatsen ondorioa; baina egia da denbora joan ahala hasierako azalpenak agertzen zuen metodologia demokratikoko kontzeptuak indarra galdu duela eta gizarteari igorritako mezua nahasiagoa izan dela.

Alegia, gatazka konpontzeko eredu irlandarra eta nazio eraikuntzako eredu quebecdarra nahastu egin ditugula dirudi. Hala ere, Foroaren indargune nagusia eskaintzen duen konponbide eredu demokratikoa da, Irlandako bake prozesuarena bezala, eta horri ezin zaio uko egin.

Aurrekoarekin lotuta, eta eredu nahasketa horren ondorioz sortutako diagnostiko edo diseinuko akatstzat jo daitekeenez, batzuetan, Euskal Herriko errealitate osoa Gipuzkoako osaketa soziologikoa, politikoa eta elektorala berbera balitz bezala jokatu izanaren itxura hartu du. Euskal abertzaleak ez direnen partehartzea beharrezkoa dela ahaztuz. Era berean, une batzuetan mezu soberanista konponketarako metodologia demokratikoaren gainean nagusitu izanak lagundu du Nafarroan, ekintza jakin batzuen bidez, euskal ½inbasioaren» mamu guztiak berpizten, bizkortzen, indarrak biltzen eta botoetan etekina ateratzen.

II. Berezko ahotsaz ez da mintzatu.

Lizarrak ez du izan ahots propio bakar bat, guztiak mintzatu dira eta mintzatu gara Lizarrari buruz. Aurkari bakoitza mintzatu da Foro honetaz. Foroan zegoen alderdi bakoitza ere mintzatu da hari buruz. Ahatik, Lizarra-Garaziko Foroak ez du azalpenik, ez komunikaturik ezta agerpenik ere egin une eta egoera desberdinetan Akordioaren esanahia gaurkotzeko edo argitzeko, eta jasotzen zituen erasoei erantzuteko. Are gehiago Lizarra gizarteratzeko eta hartaz informatzeko ekitaldiek agerian uzten zuten Foroari buruz kide bakoitzak zuen iritzi desberdina.

Testuinguru hartan, Lizarra-Garaziren kontrakoen nagusitasun mediatiko nabarmena eta haien etsaitasuna erabat errazturik gelditu ziren. Elementu haien guztien laguntzaz, artifizialki bada ere, nahasmen politiko eta sozialeko giroa sortu zuten eta ezer ez zela aldatu zabaldu zuten, denak lehen bezala, edo okerrago segitzen zuela, alegia. Hura guzia euskal gizartea bera hozteko, eta Espainako eta are nazioarteko iritzi publikoaren interesa, sostengoa eta elkartasuna gelditzeko asmoz. Era honetan, ia ohartu gabe, gizartean energia eta ilusioa galtzen ari ginen pixkanaka.

Egoera hari aurre egiteko asmoz, garai haietan Elkarriren proposamenek planteatzen zuten:

1.- Lizarra-Garaziko Akordioa kudeatzeko eta xedatzeko helburu argi bat zehaztu eta konpartitu.

Aldarrikapen guztiek eta sinatutako akordio guztiek helburu logiko bat dute: aldarrikatzen dena edo adosten dena betetzen, erreala bihurtzen eta praktikara eramaten saiatzea. Horregatik, zuzena zirudien Lizarrako Akordioaren helburua honen eduki teorikoa errealitate zehatza bihurtzea zela planteatzea. Lizarrako Akordioak euskal gatazka konpontzeko proposatzen duen eredu politikoa eta demokratikoa legezko (konponbidezko) marko batera eramatea.

2.- Aldizka Lizarra-Garaziko Akordioaren eta Foroaren esanahia proposamen politiko zehatzetan adierazi eta gaurkotu.

Hauxe zen eta hauxe da era argiena eta sendoena ekintzen bidez frogatzeko eta konbentzitzeko Lizarra-Garazi ez dela abertzaleen fronte bat, proposamen demokratiko bat baizik. Lizarra-Garaziko dimentsioa testimonialismo hutsera murrizten ez zuten ekimen politikoak garatu behar ziren. Eta mobilizazio eta atxikimendu sozial handia lortzeaz gain, Lizarra-Garaziko Foroak legearen esparruan emaitzak, aurrerapenak eta aldaketak erdiets zitzakeela erakutsi behar zen. Zentzu honetan, behar bada akats handia izan zen alderdien foro bat sortzeko proposamenaren aurrean irizpideen batasunik ez agertzea edo denen proposamen eta alternatiba bat ez eskaintzea. Lizarra-Garaziren jokabideari, labur esanda, errealitatearekin eta unez-uneko gaurkotasunarekin lotura falta izan zaio.

Nolanahi ere, esperientzia hau ez da galdu behar. Talde eta elkarte desberdinen arteko komunikazioak, elkarlanak eta elkarri entzuteak erakutsi du konponbide politikoa posible dela. Agian ez du Lizarra-Garazi izena eraman beharko, baina argi dago akatsetatik ikasiz eta ondo egindakoei probetxu ateraz, bultzatu zuten ideei eta printzipioei segida eman beharko diela.

Hilabeteetan zehar inmobilismo oso batekin topo egin behar izan dugu. Ezin beraz bake bide iraunkor bat atxeman.

Euskal Herriak indarrak hartu zituen eta Udalbiltza deituriko terapia interesgarri batean sartu zen. Gertakizun hau Paris eta Madrileko ikertzaileek biziki gaizki bizi izan zuten.

Ikusirik Euskal Herria sendatzeko bidean zegoela aipaturiko ikertzaileek inungo zalantzarik gabe tratamendu pozoitsu bat administratzea erabaki zuten.

Piskanaka oxigenoa eskas izaten hasi zen eta perfusioa bapatean kendu zitzaion.

Geroztik zer bilakatzen da gaixoa? Demokrazia egarriz, autodeterminazioa beharrez eta injustiziaz soberan?

Azken egun hauetan, tratamendu txar horren testigu zuzenak izan gara. Euskal komunikabideei akreditazioak ukatu zaizkie Paris eta Madriletik; hain segur ere, Euskal Herria bere lurrean ikusmenik, entzumenik eta mintzamenik gabe utzi dute.

Zer espero dezakegu beraz Europatik honelako jokamoldeak eragozteko borondaterik ez badago?

1998ko irailaren hamabia Euskal Herriko memorian egun argitsu bezain esperantzagarria geldituko da.

Koma egoeran sartzen dagoen gaixo bati oxigenoa eskaintzea bezala; guri honen ondoren su-etenaren zaporea duen perfusio bat gehituko zitzaiolarik berandukeago.

Lizarra-Garazik "Batasun Nazionala" lortzeko ezinbestekoa den abertzale guztien elkartzea ekarri zuen.

Egoera berri honek Iparraldean ere bere eragina izan zuen; ordurarte sobera urtetan bata bestearengandik urrunduta egon garen abertzale familia desberdinen arteko elkarrizketak abiatu ziren.

Su-etena ematen zen bitartean eta sortu kontextu berri horrek ahalbidetzen zuen bezala, etengabe lanean jardun genuen. Beti ere euskal konfliktoari irtenbide bat atxemateko asmoz (PS, RPR eta berdeekin topaketak). Garai hartako asmoetarik bat prefektoarekin topaketa lortzea izan bazen ere, ez genuen lortu honek fermuki ukatu baitzigun bilera (kasualitatez, topaketa eskaera honen onarpena behin su-etena hautsita etorri zen!).

Egoera honen aitzinean ezinbestekoa da gure energia guziak batzea. Guk egindako diagnostikoa egokia da. Jar ditzagun, beraz, beharrezkoak diren terapia guziak martxan eta gureak diren erremedioak erabil ditzagun. Zeren jakin badakigu ikertzaile mamu horien lana gu itotzean datzala.

Paris eta Madril prest dira behar den momentua heriotzera eraman gaitzakeen birusa behin eta berriro txertatzeko.

PSk, PPk eta RPRk anputatu nahi gaituzte. Konfidantza izan dezagun gure txerto eta sendabideetan gaixoa lehen bait lehen ospitaletik atera ahal izateko. Izan ere Euskal Herriak edozein europarrek gustoz hartuko lukeen klima eta bizikalitate atsegina du. Jakin dezagun, beraz, zailtasun guzi horiek gainditzen segurtasun eta eraginkortasun handienarekin.

Jadanik 2 urte pasa dira Lizarra-Garaziko Akordioa sinatu zenetik. Gezurra dirudien arren momentu horretan esan eta egindakoek ez dute zerikusi askorik gaur egungo egoerarekin erkatuz gero. Bereziki bertan ziren hainbat alderdiren jarrera aztertzeko garaian, nahiz denek hitzarmenak duen gaurkotasuna beren azterketa eta planteamenduetan aipatu.

Laburbilduz, hitzarmenak lau gako nagusi zituen:

a.- Gatazkaren izaera politikoa. Beraz, konponketak ere derrigorrez politikoa izan behar du.

b.- Lurraldetasuna, erabaki-subjektua eta burujabetza, konpondu beharreko oinarrizko arazo gisa aurkezten zaizkigu.

d.- Prozesuari dagokionez, bi fase ezberdintzen ziren. Hasierakoa, non eragile guztien arteko elkarrizketa burutuko bailitzateke, gaindiezinak suertatu daitezkeen aurrebaldintzak ezarri gabe. Eta ondorengo erabakitze fasea, konponketa prozesuan, non gatazkari lotuta azaltzen diren indarkeriazko adierazpenik gabe gauzatuko bailitzateke.

e.- Konponbidearen giltzarria. Euskal Herriak hitza eta erabakia izan behar du. Erabaki hori Estatuek errespetatu behar dute.

Gaur egunean berriz, eta bereziki EAJ eta EA alderdiek, honako mezu eta jarrerak bultzatzen dituzte :

a.- Bakea eta politika ez dira nahasi behar.

b.- ETA da euskal gizartearen arazo nagusia, "Bakea. ETA Ez".

d.- Estatutua tresna baliogarria da, baldin bere osotasunean garatzen bada.

Argazki honi garai berdineko beste bi elementu gehitu beharko genizkioke:

1.- Estatutua hila dago, ez ditu euskaldunon burujabetza nahiak asetzen. Hitz hauek entzun genituen Gernikan ELAk antolatutako ekitaldian. Bertan, hainbat alderdiren presentzia nagusia zen.

2.- Gaur egungo markoa agortua dago eta berri batetara joateko prozesua eta ibilbidea definitu behar ditugu. Ibilbide honen barruan, lehen aldikoz instituzio nazionala sortzen da: Udalbiltza.

Eman den aldaketa begibistakoa da inongo zalantzarik gabe. Bainan aldaketa honen benetako arrazoiak aurkitzen saiatu beharko genuke. Zeren gatazkaren irakurketa eta diagnostikoaren inguruko aldaketa ETAri leporatu nahi izatea lotsagarria baita. Baina benetan kezkatzen gaituena ez da ETAren kontrako hitzak edo manifestazioak egitea, ez baitago hor gure benetako ezberdintasuna. Kezkatzen gaituena da ETAren aitzakipean herri honen eskubideei bizkar ematea, gatazkaren izaera politikoa ukatzea, Euskal Herria Vaskongadetara mugatu nahi izatea, departamenduaren aldarrikapenaren aurrean frantses Gobernuak duen jarrera bost axola izatea, euskara Nafarroan pairatzen ari den erasoaren aurrean ez ikusiarena egitea, Audientzia Nazionaletik aspaldidanik datozen erasoei men egitea, Ertzantza faxisten manifestazioak babestu eta presoen eskubideen aldekoak jipoitzen ihardutea, presoen eskubideak errespetatu ordez okertzen ari direnean salatzeko ausardiarik ez izatea...

Ez da harritzekoa PSE edo UGT bezalako alderdi edo sindikatuak bat egitea Ibarretxek deitu manifestazioekin, azken finean batzuen eta besteen praktika berdina izaten ari baita. Areago, badirudi bi alderdi hauen arteko akordioa jadanik egina dagoela eta PSE-EEk goratu "demokraten biltzea" gauzatzear dagoela.

PNVren barruan egon diren hainbat iritzi eta korrente nagusitu dira jadanik ( Azkuna, Arregi, Ardantza). Azken bi urte hauetan ireki prozesu eraikiorra kritikatu eta lehengo egoerara itzuli behar zela aldarrikatu dituzten sektoreak nagusitu direla dirudi. Azkenean, ezkontza burutzeko behar den dotea zintzo-zintzo osatuz joan da EAJ, eta ezbairik gabe jasoko du bere saria. Alderdikeria herri honen eskubide eta interesen gainetik nagusitu da berriz ere. EAJ eta EAk beraien botere guneak segurtatu arren edozer egiteko prest direla azaltzen digute.

Baina zoritxarrez hauek ez dira bide berriak, jadanik ezagutu ditugu "Ajuria Eneako Hitzarmenak", halako bide hauek gure herriari eman dizkioten emaitzak eta sortu dituzten ondorioak ere.

Argi izan, ordea, egindako ibilbidea ez dela alferrikakoa izan. Ez baitugu zalantzarik oraindik ere Euskal Herriko herritarren gehiengoak bat egiten duela Lizarra-Garaziko Hitzarmenarekin eta gure burujabetza berreskuratzeko hasitako ibilbidearekin. Izan ere, Lizarra-Garazin sinatu akordioa ez baitatza alderdi, sindikatu eta gainerako taldeok une horretan erabakitakoan, hauek guztiak idazkia sinatzera bultzatu zituen euskal sozietatearen gogoan baizik, eta atzen hau hamaika bide ezberdinetatik adierazi izan da urteotan eta ez da inola ixilduko aurrerakoan.

Arestion esanda kontutan, "Bakea. ETA ez" goiburua zeharo kontrajarrita dago Lizarra-Garazikoa sustatu zituen herri gogo bizi honekin eta, berriz, bat egiten du espainiar eta frantses Estatu zanpatzaileen aldetik jasan eta jasaten dugun kanpo eskuhartzearen funtsarekin: Euskal Herriaren esistentziaren ukazio bortitzarekin alegia.

Izan ere, atzen urteotan ikusi izanak geroz argiagoa utzi baitigu zein den espainiar eta frantses Gobernuen aldetik inposatu nahi diguten eta Ibarretxe aurpegi duela EAJk bere egiten duen gatazkaren konponbidea: asimilazioa. Espainiar eta frantses bakea, funtsean, Euskal Herria projektuaren heriotza baizik ez da. Izan gogoan kantak dioena, zinez zuzena baita pentsatzen duguna adierazteko: Herri hau saltzeko ez guri egin dei. Dei guri, berriz, euskaldunon artean baizik erabaki ezin daitekeen geroari hegoak emateko, Euskal Herriak baititu hitza eta erabakia!