Jon Alonso
Aspalditik susmatzen genion pista bila ari zela: eguneroko elkarrizketatan belarria jarrita, lupaz aztertzen zituela pelikula eta liburuetako letra txikiak. Gure interrogatorioan hamaika kolpe saihestu ditu baina ez da bere lurretan satortuta ibili. Originaltasunaren kasu misteriotsua itxita inkognita bakarra utzi digu argitzeke: egia esan ote du edo saiakera bat izan da dena?
Zu iruñear peto petoa zara, baina euskara ez omen zenuen gurasoengandik jaso. Nola ikasi zenuen euskaraz?
Gainera bada xehetasun bat grazia egiten didana: apaiz hori bera izan omen zen Txirritari azken bedeinkapena eman ziona. Nik uste dut hortik agian zerbait iritsiko zitzaidala... Hori sinetsi nahi nuke behintzat. Gero Bilbon hasi nintzen Biologia ikasten, eta han pisu batean biltzen ginen euskara ikasteko, eta kalean ere egiten genuen... Horrela gaur arte.
Iparraldeko hizkeran ere moldatzen zara.
Pasadizu asko ditut: hasieran ezer gutxi ulertzen nuen, gero gehiago eta hilabete baten buruan ulertu behintzat egiten nuen. Bertako gazteek ez zuten sinesten euskara ikastera joana nintzenik. Kasualitatea, ni nengoen baserrian bi mutiko ziren eta sei neska. Gainera nik 18 urte banituen, alaba gazteenak 16 izango zituen, eta besteek ere inguruan. Herrira jaisten ginenean galdetzen zidaten ea norekin ezkonduko nintzen. Aspaldi ez naiz egon eta seguru euskara ikasteko eta eusteko kontzientzia handiagoa edukiko dutela orain, baina bertako euskara asko galduko zen eta pena da.
Han ibiltzen ginen sokatiran Xalbadorren semeetako batekin (bertsolariarekin ez, gero kantari aritu denarekin). Festa egunetan taberna bakarreko mahai batean esertzen ginen igandepasa, eta tartean: "Sokan ingoiu?".
Kontatu literaturarekin izandako lehen harremanak.
Zein dira idazlearen deformazio profesionalak?
Zer da gaur irakurtzen duzuna?
Literaturako azken berrikuntzak, joerak, nondik doaz?
Gainera literaturak eta literaturak daude: gu beti literatura handiagoei begira egoten gara ezinbestez. Gaztela-niazkoa, edo Frantziakoa edo ingelesa da erreferentzia, baina literatura horietan asko da merkatua, dirua, mamoneoa.
Interneta da azken asmakizuna. Literaturan beste genero bat ekarriko ote du (nobela interaktiboa...)?
Originaltasunak existitzen al du?
Originaltasunaren aurkako krimentzat jotzen da plagioa. Zer iritzi duzu zuk plagioaz?
Hemen nork bere kasa ikasten du idazten. Eskolarik ba al da inon?
Eginez gero zer moduzko emaitzak emango lituzkeen? Pentsatzen dut gauza guztiek bezala. Hartu kazetaritza: zenbat kazetari tituludun ateratzen dira urtean? eta gero horietatik zenbat dabiltza kazetaritza munduan? Eta horien artean zenbat dira on samarrak? Neurri berean gertatuko da idazketa tailerrekin ere. Ezberdintasuna da, irakaskuntza arautu-normaldua ez den aldetik beti master moduko gauza bat dela. Eta horrek ere bere bizioak eta joera xelebreak sortuko ditu. Baina normaltzen doan heinean beste edozein irakaskuntza mota bezala izango litzateke.
Jose Donoso Chileko idazleak zioenez berak egin zuen halako tailer bat eta utzi egin behar izan zuten, ikasleek esaten ziotelako euren sormenerako bideak murrizten zituela. Horrek esan nahi du haiek muntatutakoa izan dela halako potaje bat... haientzat!
Gaur egungo idazleak prest al daude euren sekretuak azaltzeko?
Begiratu besterik ez dago sukaldarien fenomenoari: Argiñanok hamaika programa egiten ditu hemen eta Hego Amerikan, Subijanak urte askoan egin du saio bat... sukaldariak konturatu dira, telebistan euren errezetak saltzea ez dela euren kalte: amateurra ez da sekula bere mailara iritsiko, ez ditu izango berak dituen erraztasunak, tresnak, langileak... Gehienez ere errezetak zabaltzen dituzte, eta gero ikuslea euren bezeroa izango da. Idazleak ez dira horretara ausartzen, ez daudelako oso seguru euren buruarekin, edo...
Ez al da posible hemen eskolarik sortzea?
Pentsa, unibertsitatean orain itzulpengintza karrera jarri dute. Autonomia Estatutua jarri zenetik urte piloa pasa da, gaur egun Euskal Herrian ez dakit zenbat mila jende itzulpenetik bizi gara, aldez edo moldez, itzuli eta itzuli, ikasi dugunak. Eta gauzak horrela 20 urtez egon ondoren, orain jarri dute itzulpengintza eskola. Pentsa idazle eskola noiz etorriko den!
Saramagoren liburu bat itzuli duzu, oraindik Nobel saria jaso ez zuenean, hain ezaguna ez zenean gure artean. Zergatik hautatu zenuen liburu hura?
EIZIEk ateratzen duen zerrendan titulu hori ikusi eta interesgarria iruditu zitzaidan. Bestetik, egia esan, nik ez nuen horretan pentsatu hautatu nuenean, baina sari horiekin beti gauza bera gertatzen da: orain txinatar bati eman diote. Sekula ez diote txinatar bati eman, bada noizbait eman beharko diote. Eta txino bati eman behar ezkero, nori emango diote? Joño, hau txinatarra da baina exiliatua, beraz ez da oso komunista, oso "txarra" eta gorria, orduan irabazteko arrisku handia du... Nik esango nuke berdintsu gertatzen zela Portugalekin: Portugalek badu sekulako literatura, eta sekula saririk jaso gabea. Mundu guztiak esaten zuen egunen batean portugaldar bati emango ziotela, eta haien artean gaur egun nor da obrarik luzeenetakoa eta prestigiorik handienetakoa duena? Saramago.
Kasualitatea, justu nik hartu eta oso gutxira ematea. Baina Saramago gustuko izan ez banu, ez nuen hartuko.
Zer egiten zitzaizun erakargarri?
Gainera erronka txiki bat ere bazen, esatea "hau euskaraz nola geldituko da", sintaxiari sekulako bueltak (korapiloak) ematen baitizkio.
Nola egiten da itzulpen on bat?
Itzulpena ez da guztiz sortzea. Horrek noraino betetzen du idazlea?
Zer irizten diezu sariketei?
Zer egin behar da sariketa bat irabazteko?
Partehartzaileen izenak ez al dira ezkutuan gordetzen saria eman arte?
Orduan dudan jarri beharko ditugu zuk irabazitako sariak...
"Mantxut" lokuzio bilduma zein helbururekin sortu duzue?
Doinua: Ezkondu eta ezkongai
Iruñar seme kuttuna,
"Mantxut"en aita hiztuna,
sormenari lehia juna,
idaztea ta parlamentua
bizimodutzat dituna,
saiakeran sariduna,
traditore diarduna,
Saramago euskalduna.
Jexux Mari Irazu
- Jaio:
Iruñean, 1958an.
- Biologian lizentziatua, idazle eta itzultzailea.
- Liburuak:
"Idiaren eraman handia" (saiakera, 1995) "Katebegi galdua" (nobela, 1995)"Cammenbert helburu" (nobelaz mozorrotutako saiakera, 1998).
- Itzulpenak:
euskaratik gaztelerara "El África de Mandela" (Juanjo Olasagarrarena) eta gazteleratik euskarara "Lisboako Setioaren historia" ( Jose Saramagorena).
- Sariak:
Julene Azpeitia (1995), Gabriel Aresti (1991), Mikel Zarate (1995, "Idiaren eraman handia" saiakeragatik), Joseba Jaka beka (1998, "Cammembert helburu"rengatik).
- Itzultzaile:
Parlamentuan eta Nafarroako Gobernuan aritu izan da eta egun unibertsitatean dihardu.
- Kazetaritza:
ARGIAn kolaboratu zuen 84tik 88ra bitartean, "Euskaldunon Egunkaria"n "Seiko urrea"n aritu zen 98an, Euskadi Irratian "Sormenari leiho" saioan jardun zuen eta "Gara"n ematen du orain bere iritzia.
- Irakasle
lanetan aritu zen Iruñeko Herri Ikastolan eta AEKn.
- "Mantxut!"en lokuzioak
bildu eta sortu ditu Asisko Urmenetarekin batera.
"Inork ez du informazio-maila nahikorik, edo talenturik, edo gogorik, edo ausardiarik, bizi izan ditugun ustelkeria jasanezinezko azken urte hauei literaturaren bidez aurpegia emateko. Ez gazteleraz, ez eta euskaraz ere."
Euskaldunon Egunkaria, 1999-07-10
"Kritikaria da gizarteak, unean uneko gustu estetikoaren berri epaitzeko, delegazioz, izendatu duen morroia."
Euskaldunon Egunkaria, 1999-11-28
"Niri gehien gozarazten didaten liburuak bizi naizen mundua ulertzen laguntzen didatenak dira, batez ere, horretaz gainera libertitzen nautenean eta forma narratiboa zein estiloaren aldetik gutxieneko estetiko batzuk betetzen dituztenean."
Euskaldunon Egunkaria, 1999-07-10
"Hartu liburua (Hontzaren Eguna, 1991, Koldo Bigurik itzulia), hasi "ohizko", "...-arazi" eta bestelakoak ikusten (alegia, ordutik hona aldatu direnak), eta inori iruditzen zaio Miranderen garaiko testu bat irakurtzen ari dela, ia ia. Noiz arte?"
Euskaldunon Egunkaria, 1999-07-10
"Plazer berezia ematen dit ezagutzen ez nuen austriar baten lana euskararen bidez ezagutzeak. Euskara, kultura transmititzeko baliagarria delako esperantza berreskuratzen laguntzen dit. Arnasa hartzen dut, euskara, kasu honetan, bitarteko delako, eta ez protagonista"
Euskaldunon Egunkaria, 1999-05-29
Gure Colombo Pirineoetako Camille hartzaz kamuflatuta harrapatu genuenekoa. Kasu hartan pistatik irten eta hanka sartu zuen.
(Ikus bizitzaren pasartea).
Argazki zaharraren atzean badago istorio bat. Hiru egunetan egin genuen Ordesako Zirkoko mendi guztien zeharkaldia. Ederra, zinez, eta giro onean. Azken egunean, Pico de las Olas deitzen denetik kotxera bidean, modurik tontoenean oina bihurritu nuen. Bost orduko bidea egin behar izan nuen maleoloa hautsita. Bizitzan bezala mendian ere beti datoz elkarrekin gozo-mikatzak. Eta datozen bezala hartu behar.
© 2008-2011 Argia.com - Komunikazio Biziagoa
Elkarrizketak 
