Argia astekaria webgunearen hasiera

U

Boz hauek, gure ikuspuntutik, trenkatuta daude. Philippe Casenave hautagai sozialista izanen da kontseilari berria. Aurreko bozketan —hauteskunde haiek deuseztatuak izan ziren kanpainan izan irregulartasunengatik— hautagai sozialista eta eskuindarra parean geratu ziren. Casenave oso inplikatua dago Baionako udal bizitzan, baita Eki-Baionako kantonamenduan. Urte honetan, Askotariko Ezkerra (La gauche plurielle) delakoa gogor ari da lanean Baiona barrutian. Gazteen langabezia eta ekonomia suspertzeko gure ahaleginek emaitza ona emanen diote.

Lehenik eta behin, ikusi behar da zeintzu diren lehen itzuliko emaitzak, zeintzuk diferentziak, hautagai batzuen eta besteen boz kopurua, eta beren arteko diferentziak. Ez dira abertzaleenak soilik kontuan hartu behar. Berdeak eta komunistak hor dira ere. Abertzaleen boz kopurua zein izanen den ez dakigu. Ez dakit zenbaterainoko eragina izan dezakeen Euskal Departamenduaren gaiak Eki-Baionako bozketan. Ni Ipar-Angeluko kontseilaria naiz, eta departamenduaren aferak ez zuen inolako garrantziarik izan. Philippe Casenave Euskal Departamenduaren aldeko partisano bat da, eta Jean Etchegaray ere bai, dirudienez. Beraz, Euskal Departamenduaren aferak ez du erabakiko.

Printzipioz, Departamendu egituraren aurkako naiz, Euskal Departamenduaren aurkakoa izan aitzin. Nire irudiko, Departamendu egitura bukatua da. Nahiz oraino indarrean dagoen —oso egitura errotua baita administrazioaren barruan— eta ezin dugun berau gure karta politikotik kanpo ezarri, departamenduaren formula hau aldarazi dezakegu.

Erregioetarantz. Akitania Kontseilu erregionala da kontatzen duena. Pirinio Atlantiar Departamenduak ez du kasik deus kontatzen. Euskal kulturarekiko aurrekontuetan Erregioa da kontatzen duena. Erregioa da egungo egitura modernoa.

Aditu! Gobernuak baietz erabakitzen badu, bada, ni ez naiz kontra jarriko. Borroka hau ez da nirea, ez zait interesatzen. Gobernuak uste badu egingarria eta interesgarria dela, eginen du, eta biziko gara berean. Nik ez dut debate hori biziaraziko. Nire jarduera politiko profesionaletik, ez dut inolako arrazoi sentimentalik Euskal Departamenduaren alde paratzeko.

Euskal Departamendu bat biziki karioa izanen da, eta ez du gauza handirik ekarriko. Eta erran bezala, badugu lurralde antolaketa berrirako beste logika eta eskema bat. Nik neuk asko lan egin dut beraren alde gainera. Erregioaren baitako aglomerazioak azkartzearen alde naiz. Europa berriaren barrutian, egitura azkarrak eta modernoak antolatu behar ditugu, eta hauek Erregioaren bidez gauza daitezke.

Bai. Politikoa naiz, politika egiten dut, begiratzen dut zein den alderdi sozialistaren (PS) egoera Ipar Euskal Herrian, zein den PSren lekua oraingo departamenduan, eta zein izanen den Euskal Departamendu baten barnean. Ohartzen naiz, irabazle izanen den bakarra RPR alderdia dela. Euskal Departamenduaren barnean lehen indar politikoa izanen da, berak hartuko du Kontseilu Nagusi berriaren lehendakaritza. Kontseilua indar kontserbatzaile eta erreakzionarioen esku izanen da. Nik uste, ezkerra bozkatzen duten hiritarrak ez direla gustura izanen, eta ondorioz ez dugu deus aurreratuko.

Ni ez naiz nazionalista. Beraz, nik ez dut inolako ikuspunturik euskal nazioari buruz. Gainera, uste dut, sekula ez dela halakorik izan. Hemen gure bilakabide historikoa dugu, eta ni pertsonalki ez nago sezesio edo bereizketaren alde. Mugaz bestaldean —Euskadi eta Nafarroan— baldin badira, haien egitekoa da.

Euskal nazioa egin nahi dutenek badute bere logika politikoa. Zergatik ez? Nik, ideia horiek konbatitzen ditut argudio politikoekin. Hori da guztia. Peio Claveriek —Miarritzeko hautetsia— erran du Udalbiltzaren bitartez eginen dutela euskal nazioa. Bon, horren alde zaude edo ez zaude. Baina, betiere, debate politikoaren bidez. Abertzaleen zeregina eta hedadura zein den ikusirik, herri ordezkaritza zenbatekoa den garbi dago. Argudio politiko guztiak onak dira, baina terrorismoa erabili gabe, era demokratiko batez, argudioak elkarren aurka jarriz, demokraziaren arauen barnean.

Bakerantza doan guztia ontsa dago. Baina ez dezagun ahantz, bakearen alde ari garenean, politika ere egiten ari gara. Euskal Herri espainiarrean, abertzaleek ez dute soilik bakea lortzerik nahi, badute ere desmartxa politiko baten nahia, eta nik —Santo Tomas bezala— ETAk bere armak uzten dituela ikusi arte, ez dut benetan, bake nahian ari direla sinetsiko. Erran nahi baita: «

» delakoa, ez da bakerako jarrera bat. Horregatik, zuhurtzia handiz jokatu behar dute Euskal Herriko hegoaldean. Betiere, bakerako konfiantzaz lan egin behar dela jakinik. Hiltzeari utzi diote, beraz, urrats positiboa da.

Askotariko Ezkerra boterean dagoenetik, kultur eta herri gutxituen alde ari da, eta ez dugu gutxi aitzinatu. Anitza den aukera honetan joera ezberdinak daude: batzuk deszentralizazioaren alde, bestetzuk zentralistagoak, badaude jakobinoak, baita Frantzia errepublikar eta laikoaren alde daudenak. Beraz, ez da batere sinplea.

Ni diputatu bezala, hizkuntz eta kultur erregionalen alde lanean ari naiz. Nire diskurtsoan, kultur gutxituak ez atzerakoiak ez erreakzionarioak direla argudiatu behar dut. Ze, pentsa, Frantzian kultur minorizatuen aldeko diskurtsoa atxiki dutenak, tradizionalki, petenistak izan dira, kontserbatzaileak, gerraren aurretikoak. Beraz, aurrerazale den ezker askotariko boz emaileari, diskurtso hori atzerapauso bat iruditzen zaio. Ni saiatzen naiz erakusten, kultur gutxituen aldeko borroka, aurrerazaleen borroka dela. Sozialista direnentzako zaila da, ordea.

Bai. Eta nik ulertzen dut. Jean Pierre Chevenementek urtetan kudeatu duen hiria —Belfort— demokraziaren eredua da. Irekia. Gizarteko xumeen aldekoa. Auzo eta aldirietako elkarteek instituzioekin dituzten harremanak eredu dira. Herri kazetak espresatzeko duten askatasuna eta herri mailan dagoen demokrazia maila izugarria da. Ni oso interesatua naiz herri demokrazian eta jarduera lokalean, eta Chevenement-en zeregina adibide bat da.

Euskararen Kontseilu bat Iparraldean? Zergatik ez? Alta, nire irudiko, Hizkuntz Kontseiluaren aferan Hezkuntza Nazionalak benetako eskuhartzea izan behar du. Estatu frantsesa makina erraldoi bat da, eta estatuak ez badu bere gain hartzen, alferrik ariko da Hizkuntz Kontseilua; bere zeregina mugatua izanen da. Hezkuntz Nazionalak erregio hizkuntzez arduratuko den sail bat eratu behar du. Ez da berehala emanen, ordea. Eguneroko borrokaren ondorioz baizik.

Bai, bistan da. Guy Carcassone juristaren txostenari buruzko bilduma egin dut, eta diputatu sozialistei bidali ere. Hasteko, haiek konbentzitzen nahiko lana dut. Frantzian eskualde oso ezberdinak dira, beste arazoak bizi dituzte. Sozialisten lehen konbatea langabeziari aitzi egitea da, eta horretarako behar diren laguntza sozial-ekonomiko eta politikoak bideratzea. Hizkuntz minorizatuen afera oso urrun geratzen zaie. Alta, ni ahalegintzen naiz ulertarazten hizkuntz minorizatuak giza ondare bat direla, aberastasun bat. Emeki-emeki joan behar dugu, etsi gabe. Horren adibide bat da, eskola publikoan ari diren irakasle elebidunen auzia. Soluzioa ez da hoberena oraino, baina norabide onean goaz. Aurten hamar lanpostu gehiago izanen dira. Hezkuntza Nazionalak bere gain hartu du afera. Adierazgarria da oso.

Lege berri honen giltzarria CTE delakoa da. Laborariei prima osagarriak eman izan zaizkie orain arte. Hemendik aitzina, berriz, primez gainera, laborariari rol sozial bat ezagutuko zaio. Hau da, ekoizle izateaz gain, proiektuetan parte zuzena izanen du. Ingurugiroa, mozkinak erdiesteko era, etxaldearen dibertsifikazioa beren esku izanen da. Proiektuak kudeatzeko estatuaren laguntza izanen dute, baina dena kontratu baten barnean. Haiek erantzun beharko dute. Mentalitate aldaketa bat da nekazaritzan.

Bi estatuen harreman ekonomikoak azkartzeko bide bat izan daiteke. Baigorriko harana ezagutzen dut, eta nire dudak ditut alta. Obra errentagarria izanen ote den dudatzen dut. Alpeetan egin da holakorik, baina hango haranak oso zabalak dira, hemen aldiz estuagoak. Beraz, laborari eta herritarren aldetiko erreakzioak guztiz normalak atzematen ditut. Aterabide bat hatzeman beharko da, baina zuhurtziaz, kontu handiz.

Niretzat Ipar Euskal Herrian dagoen erronka inportanteena BAM aglomerazioaren bilakabidean datza. Potentzial izugarri bat dugu: aireportu bat, itsasportu bat. Aturri ibaian barna, kanpainan barrena doan zabalunea. Barnealdearekiko lotzen gaituena. Landak eskualdea ahantzi gabe. Zoritxarrez, BAM aglomerazioa kudeatzen dutenen zeregina hutsaren hurrengoa da. Hiru hiri hauen buruak ezgauza dira tamaina horretako proiektu batek behar duen kudeaketa aitzina eramateko. Nik, gure etorkizuna Frantzia nahiz Europan, Aglomerazioen proiektuetan ikusten dut. Oso kritikoa naiz hemengo auzapez handien —horrela deituak dira— jokamoldeekin. Bestalde ere, hiri hauek eskuindar auzapezen esku izatea, ezkerraren aldetiko ahuleziaren sintoma da

Oso irakurlego zabala dugu gogoan. Asmoa, oro har, literaturakoak ez diren beste edozein gai euskaraz irakurtzeko grina piztea da, gazteengan batez ere, eta gure bizitzan eragina duten kontu eta arazo askori buruz iritzi kritikoa moldatzeko tresna oinarrizkoenak eskaintzea. Plazaratu berri dugun liburuak eskema berberari eusten dio. Kultur eta gizarte-antropologiak berez eta gurea bezalako herri batentzat bereziki duen interesa erakusten saiatzen gara, antropologiazale ugari sorrarazteko intentzio maltzurrarekin.

Gizarte-antropologiako liburu honetan hala da bai, galdera batzuk jarri ditugu atal bakoitzaren bukaeran. Bilduma honen titulu batzuekin egiten dugun zerbait da, beste batzuekin ordea ez. Gaia nolakoa den, eztabaidarako aukera handia ematen duen eta horren arabera. Galdera horiek gaien inguruan eztabaidatzeko aukera emateko eginak daude eta, horregatik, ikasgelan erabil daitezke eta baita ikastetxetik kanpo.

Kontuan hartu behar da, oro har, guk tratatzen ditugun gaiak 14 urtetik aurrerakoentzat eginak direla eta maila horietan, zoritxarrez, gero eta garrantzi txikiagoa ematen zaiela humanitate eta gizarte-zientzietako gaiei. Pena da ikasleek antropologian gehiago sakontzeko aukerarik ez izatea, gure herriarentzat garrantzi handikoa delako batetik eta bestetik aukera ederra eskaintzen digulako beste kulturekiko ditugun aldeak eta antzekotasunak hobeto ulertzeko eta, ondorioz, ez horren eurozentristak izateko gureekiko desberdinak diren ohituren, erlijioen... aurrean. EEBBetatik datorkigun kultura homogeneizatzaile, pobre eta direkziobakarrekoaren aurrean, herri desberdinen kulturek duten aberastasuna baloratzeko eta gordetzen eta moldatzen jakiteko inportantea da antropologia

E

Amak bere anaiak Donaixtin zituen, eta haietako bat bereziki, usu etortzen zen gure etxera. Beti euskaraz mintzo zen. Aldi berean, bakantzak Oztibarreko herrietan pasatzen genituen. Egia erran, ez nekien zein hizkuntzan aritzen ginen, edo ari ziren. Zeren eta, haurtzaroaren ondotik, Luc karrikan zegoen La Salle fraile eskolan hasi nintzen ondotik, dena frantsesez egiten bainuen. Harrez geroztik, eta Tolosara ikastera joan nintzen artio, ene bizitza abantzu osorik frantsesez egin nuen.

Baiki. Nik abertzaletasunaren berri ukan nuen Tolosan nengoela, 1968 urte aldean. Izan nuen lagun bat, Mourguiart izenekoa —gaur egun gutti aipatzen dena, baina zinez interesgarria— eta harekin asko ikasi nuen, nire kontzientzia politikoa hari esker hartu nuen.

Bai. Baina, Tolosako giroa ez zen Bordelekoa bezainbat politizatua. Bordelen izugarria zen. Gure ingurua laborantza mundutik etorritako gazteek osatzen zuten. Gaurko Purpan izeneko ospitale handia dagoen tokian laborantza eskola zegoen. Mixel Bergouignan eta Mikel Epaltza gogoratzen ditut, esaterako. Tolosan zegoen bestalde, Manex Erdozainzi-Etxart, frantziskotarren buruzagia, oso gizon zintzo eta apala.

Bai, baina euskara oso apal zegoen garai hartan. Nire kasuan, esaterako, Jacques Alliéres ene irakasleak zaletu ninduen euskara berrikasten eta irakurtzen. Bera gaskoia da, eta hala izanik ere, asko idatzi du euskarari buruz, hizkuntzalaria da, eta euskara maite du. Euskaltzaindiarekin harremanak zituen eta ditu, eta hari esker hasi nintzen ipuinak euskaraz irakurtzen. Beste irakasle oso interesgarria izan nuen bestalde ere: Etienne Salaberry. Europa zalea, apeza, demokrata-kristaua, oso euskaltzalea.

Lehenbizi hauxe erranen nuke: nire gazte denboran ez genituen batere konfliktoan bizi euskal eta gaskoi kulturak. Guk, euskaldunok bederen, ez genuen deus sentitzen gaskoien kontra. Gero sortu da mugimendu bat, omen, gaskoiak direnek antolatua, eta gure harridurarako, zenbait alditan oldartzen dira euskaldunen kontra. Ez ordea, gure bi kulturen gainean dauden beste kulturen kontra, frantsesa dela edota ingelesa dela. Hori ez dut normal atzematen, eta bistan da, horrek ea zertarako mugitzen diren pentsarazten dit, dudarazten dit alegia.

Ez, ez dut gaskoia ikasi, eta beste eskas askoren artean, hori ere bat dut, hots, ez dudala gaskoiez ikasi. Hain zuzen ere, biziki preziatzen dudan Jacques Alliéres irakasleak gaskoia jakinik; oso ondo ezagutzen du gaskoia berak. Bestalde, Baionan gaskoia biziki gutxi entzuten da, euskara baino aise gutxiago oraino. Arrantzale zahar batzuengandik ezagutzen ditut izen zenbait, arrainen izenak. Ibaian erabil izan den hizkuntza baita gaskoia. Kolaka arraina, esaterako —

gaztelaniaz eta

frantsesez—, euskaraz berdin erraiten dugu hemen. Belar eta lili zenbaiten izenak ere bai, omen. Gero, zein harreman mota izan den, badagoen, ez dut ikertu. Nire pena da, nolanahi ere, gaskoia ere galtzen ari dela, eta ez dut ikusten gaskoien baitan asmo handirik salbatzeko.

Lizentziatura erdietsi ondoren, Jacques Alliéres jaunari galdetu nion tesia egiteko posibilitateaz. Hark duela 200 urte, Alfontso Rodriguez espainol josulagun batek idatzi liburu bat aipatu zidan; XVI. mendeko kristautasunari buruzkoa. Bazegoela Oztibarreko Lopez izeneko apez batek liburu haren itzulpen bat egina. Mintzo zen bezala idatzia, aditz formak zuka maneran emanak. Alliéresek proposatu zidan aditz sistema ikertzea. Alta, ez nintzen laketu aditzarekin, eta zeharo utzi nuen. Linguisten mundua ezagutzeko parada izan nuen, eta Haritschelharren bitartez, Jean Louis Fossat ezagutu nuen. Oztibarreko aditza ez, baina hango lexikologia ikertzea erabaki nuen.

Bai. Ikasketak bukatu nituen garaian, hizkuntzalarien artean fonetika eta sintasia zeuden indartsu. Ziotenez, edo diotenez, hauek dira hizkuntzaren ardatz nagusiak. Lexikoa hor inguruan dabilen halako zama bezala ikusten zuten gehienek. Ez euskaran soilik, beste hizkuntzetan ere bai. Nik lexikoaren garrantzia nahi nuen erakutsi nolabait, ene maila apalean. Lexikoak ere antolaketa bat baduela, ez dela nolanahi emana. J.L. Fossatek, Landesetako gaskoia, badu abere-hazkuntzaren izenez tesi gotor bat, biziki trinkoa, ikusmolde filologiko batez. Nik egiteko bera hartu nuen, baina hainbeste barneratu gabe, teorikoki gauza gutxi biltzen baitu gaiak. Lana handiena hitzen bilketa eta beren antolaketa izan zen.

Lehenik ikasi behar izan nuen inkestaren metodologiaz. Metodologiari buruz asko ikasi nuen, behar ere bai, sorpresa asko hartzen baitituzu. Oztibarreko zortzi herrietan ibili nintzen: Arhantsusi, Bunuze, Osta, Ibarla, Jutsi, Larzabal, Izura eta Donaixti-Ibarre. Nik mikrodialektologia egin nuen funtsean. Pertsona bat edo bi hartu herri bakoitzeko, eta haien testigantzak bildu. 1984an hasi eta 89an bukatu nuen.

Horixe zen kontuan hartzeko faktoreetako bat. Nik solastatzen nituen pertsonen jatorriaren segurtasuna behar nuen; kasu eman behar nuen. Zuberotik edo inguruko bertze eskualdeetatik heldua ote zen bere arbasoren bat jakin. Eskualde batetik bestera diferentziak hain dira tipiak, eta hala ere, senti da, kanpokoa edo lekukoa den. Euskara ezberdinen nahastea ere aise izaten da.

Adibidez, Euskal Herrian entzuten dugu «Odolki» hitza. Oztibarren, berriz, «Tripot». Tripot hitzean gaskoi hitza ageri da; Nafarroan hedatua. Odolki hitzak baditu beste aldagaiak: «Odolostea» Bizkaian, kasu. Ez nuen hitza soilean bildu nahi, baizik eta mosaiko batean bildu ere, baita osatu ere. Hitz bakoitzak zer eremu duen. Bestalde, eman dezagun. «Biga» edo «miga», bi urteko behia da. «Bigantxa» edo «migantxa» da gazteagoa. Leku batetik bestera diferentziak agertzen dira. Migantxa hitzak behi baten kalitate txarra markatzen baitu ere zenbait tokitan. Bertze adibide bat: «Esnatsu» eta «Esnadun». Esnatsu izaten ahal da, oso esnatsu edo ez hainbeste, kalitate bat. Aldiz, esnadun da behin baten egoera.

Atlas linguistikoa burutzea oso konplikatua bihurtu da. Entsegu anitz egin izan dira lehendik ere, Lafitten denboran, kasu. Baina ez zen sekula deus bururatu. Euskaltzaindiak aurkeztu zuen proiektua, baina berau finantziatuko zuenik aurkitzea ez zen aise izan. Lehen liburukia egina da, eta bigarrenarekin ari gara orain. Banekien luzea izanen zela, baina uste baino luzeagoa egiten ari zaigu. Batez ere, leku askotara joan behar izan dugulako, galdekizun luzea egin, dena informatizatu. Ondorioz luze joan zaigu, eta ez merkea, batere ez. Lehen liburukia laster aterako da, baina ez naiz ausartzen esatera noiz. Behin baino gehiagotan esan dut, eta ez da gure nahia betetzen. Liburuetan, mapak eta grafikoak joanen dira gehienbat, hitzen ezaugarriekin batera. Hitzen osagarriak eta bere aldagaiak CD-ROM batean joango dira. Bildu dugun informazioa anitza baita.

Euskal Herriko berezko eskualde euskaldunetako 145 herri hautatu ditugu, eta bakoitzean 2.000 galdera egin. Galdera berak leku guztietan eginez, morfologia zein lexikoa bildu eta aztertu ditugu. 5.000 ordu grabatu eta entzun ditugu, zenbait aldiz hamar aldiz entzun ere.

Zuka forma Oztibarren eta Iholdin egiten da; Zuberoan ere bai. Garaztarrek badute beren bereizkuntza, xuka egiten baitute. Zuka forma, euskara idatziz joan den ahala galduz joan da. Bestalde, bertakoei kanpoko jendearekin mintzatzea zaila zaie, zuka sartu gabe zaila egiten zaie euskaraz aritzea, beraientzat gu bezala mintzatzea anormala da. Hiztun zaharrak galduz doaz, frantsesa nagusituz, eta euskaldun berriek edo gazteek gero eta gehiago euskara batura jotzen dute, eskolaren eraginez. Zaila da neurtzen zertan diren hizkuntzaren bereizkuntzak. Bardozen, Beskoitzen edota Mugerren, hortxe, Baionako ateetan, adineko zenbaitek forma bitxiak erabiltzen dituzte oraino ere. «Ez dezaket ikusi» esateko «Eztziroiat ikusi». «Iro» delakoa potentzial forma bat da. Alabaina, euskararen bereiztasun hauek zinez galtzen ari dira.

Ni pesimista naiz baina optimista banintz bezala egiten dut. Lexikologiaren aldetik pena ematen du hitzen galtzea, ze, guk baditugu gauza bera izendatzeko anitz molde. Hor ditugu, adibide gisa, pinpilinpausa edo tximeletaren aldagaiak. Alta, hizkuntza sistema baten arabera funtzionatzen hasten delarik, ezinbestekoa da gauza anitz baztertzea. Hizkuntza guztietan esklusioak gertatzen dira, mingarria da baina. Gero, zaila da erraiten zenbateraino galtzen diren, galtzen ez dira arras ere galtzen, euskara berrantolatzen ari da beste molde batez. Esaterako, haur bat ikusten dut euskaraz mintzo, bere amama edo amatxi edo amonarekin mintzo da, eta bakoitzaren erregistroa hartua du. Gero ez du bere inguruan erabiltzen, bere inguruan beste erregistro batzuk darabiltza. Gertatzen dena da, sistema horren berrantolaketaz gutxi aztertu dugula.

Hiztegiak dio nola erran behar den, maileguz mailegu, hangoa eta hemengoa, hizkuntza moderno eta kultu batean. Hitz berriak erabiltzen ditugu zeregin eta behar bakoitzeko. Baina, gero, egunero erabiltzen den hitza zein izan behar den esatea, zein da egokia. Atx! Enetako ez da problematikoa izan behar.

Bai. Gure aktibitate metalinguistikoa oso handia da, sobera hitz egiten dugu euskarari buruz. Ez dakit akatsa den, baina nekatu egiten du.

Nik miresten ditut adineko euskaldunak. Ez bakarrik nola menderatzen duten euskara, baita ere gauzak erraiteko baina ez erraiteko izaera hori. Beren burua ulertarazteko moldea, eta horretan bai galera zenbait ikusten dudala. Nago ez dela euskararen problema soilik, beste erdaretan ere gauza bera gertatzen ari da.

Inkestak egiten aritu izan naizenean, filmatzeko gisako eszenak bizi izan ditut: ganadu tratanteak edo «makiñonak», guk erraiten dugun bezala, zein abilak diren konponbide batera iristeko ikusi eta bizi izan dut. Badute hitza erabiltzeko arte bat, ez da aise adierazten ahal, behar da entzun haien arteko komunikazioa.

Unibertsitate mailako ikasketak Departamendu edo Eskualdeko unibertsitateen menpe daude. Euskal unibertsitate bat izanen da Euskal Departamendua egiten bada. Bestela, euskaraz egiten den irakaskuntza oso ahula da. Gero eta ikasle gazte euskaldun gehiago heldu dira, baina ez dute aukera handirik. Bidea erdaraz egina da. Ez dira talde aski handiak ere. Urrun gaude euskarazko unibertsitate gune bat izatetik. Bestalde, faltan hartzen ditugu ikerketarako gogoa duten ikasle berriak. Ikerketa esparrua une honetan aski geldirik dago, egia erran. Emeki-emeki goaz, bestaldeko unibertsitatearekin harremanak lantzen ari gara.

Piarres Lafitte zenak zera erraiten zuen: —baita lankide dudan Beñat Oiharzabalek halaxe erran ere— «

». Gexan Alfarok galdatu zidan, ea «Izendegia» egingo ote nuen. Ezetz erran nion hastapenean. Ez nuen pentsatzen horrelakorik egitea. Gero, lagunen erranari kasu eginez animatu nintzen hura egitera. Lotu nintzen eta oso interesgarria atzeman nuen. Zer nahi gisaz, ene lana, lehenago —Jose Maria Satrustegirena, bereziki— eginiko lanen segida da, bilduma bat da. Nik besteek egin dutena antolatu eta pixka bat gehiago aberastu dut.

Bon, liburua hiru hizkuntzetan egitea Elkarlanean argitaletxearen deliberoa izan da. Nik entzuten dudanez, beste aldean izenei buruzko interesa tipitzen ari da. Normala da.

Bai. Arbolen edo zuhaitzen izenak, kasu: «Haritz» sortu da. Seguraski Haritz izenak badu sinbologia berezi bat. Zendako ez «Pago» edo «Lizar»? Elementuak ere bai, badago «Lur», «Ur» edota «Haize». Zendako ez «Su»? Nik ez dut ezagutzen behintzat. Lehenago frogatu behar zen izenen jatorria, bestenaz ez baizuten onartzen. Orain, irudi luke gauzak aldatzen ari direla. Goardia apaldu dela, ez dela hainbeste frogatu behar. Nik diot, estetika eta gustua behar dela gorde bederen