izan ohi da. Aurtengo egutegiak ere horrela mugatu du besta eguna eta honen aitzakian milaka eta milaka erromesek Donejakueko bidea hartuko du. Guk nafar arrastoari jarraitu diogu.
Historiak dio Santiago apostoluaren eta bere ikasleen hilobia Konpostelan aurkitu zutenean hasi zirela Santiagorako erromesaldiak, 813 urtean. Orduan, musulmanen aurkako gurutzada gori-gorian zegoela, erresuma kristatuetako gizon eta emakumezkoak elizgizonaren hobia bisitatzen hasi omen ziren fede lurrinetan, Europako Bidea deritzona zabaltzen, gurutze seinaleak han hemenka zutituz; Donejakue bidea mugatuz azken batean.
Pirinio bazterrean izaki Nafarroa, Europatik ernatzen ziren bideek herrialde honetan bat egiten zuten, Ostabat herrixkan sarturik Donibane-Garazitik Luzaiden barrena mendikatea zeharkatuz. Huesca aldetik ere barneratzen zen bertze erromes bidea, Somport parean, eta Zangoza inguruan hartzen zuen gero nafar norantza. Luzaidekoak eta Somporteakoak bide bera osatzen zuten gero Garesen, Bianarantz abiatzeko. Horrela, ez da harritzekoa bide bazterrean utzitako arrastoen handitasuna; galtzadaren zainetan, eliza, tenplu edota ermitak dira, hala nola, aspaldiko fraideen ostatu aterpeak. 800 kilometro inguruko tartea dago Orreaga eta Galiziako Santiago artean. Nafarroakoak berez 140 kilometro inguru hartzen ditu, baina hauen arrastoan ibiltzearren oporretarako aitzakia izan bada.
Luzaidetik sartzen dena, garrantzitsuena
Yesa aintziratik barrena
Espainia aldetik agertzen da bigarren muturra, Somportetik datorren bidea. Yesa aintziraren bazterretatik Euskal Herriratzen da. Ez bideari lotuta baina eskura ditu ibiltariak, hala nahi izanez gero, Leireko Monastegia eta Xabier Gaztelua. Lehendabizikoan, oraindik ere zutik dirauen oinarrizko eliz erromanikoa ikus liteke. Berari erantsi zaizkio geroko bertze zatiak, egun agertzen duen itxura lortzeraino. Sineskerak dio monastegi honetan Birila abadeak 300 urte eman zituela txori baten xuxurlatzea aditzen, konturatu gabe. Horrexegatik egin zuten saindu abadea, hilezkortasunaren misterioa ulertutakoan. Xabierren sorlekua izandako gazteluarekin egingo dugu topo ondoren. Gaztelu orok beharrezko dituen dorre eta harresiak baditu honek ere.
Jarraian topatzen da Zangoza. Herri hau ibiltarien joan-etorriaren ondorioz eraikitakoa da. Ederrak dira erromesek eraikitako elizak. Aipatzekoa gertatzen da derrigor, Santa Maria parrokia. Izugarriak ditu aurrealdea eta hiruko abside erromanikoa; goiti egiten duen dorrea aldiz gotikoa da. Halaber, azpimarratzekoak dira Santiago eta Salvador elizak, hala nola, Asisko Frantziskoren santutegia. Aibarreko gaina igaro ondoren, egun hutsik dagoen Olatz, Izko, Abintzano eta Ibargoitiko Gatzagak bereganatzen ditu bideak berera. Elo, Otano, Tiebas, Olkotz eta Eneritz dira hurrengoak bide katean. Alta, puntu honetan ibiltariak ezinbertzekoa du geldialdia, Eunateko Santa Maria bertan baitago. Erromesen tradizioak dio eguzkia jalgitzen edota gordetzen ari denean iritsi behar dela Eunatera; ahal izanez gero, gainera, bakarrik, monastegia bera dagoen bezalatsu, zelai zabalean, solte. Robo ibaiaren marmarrak jazten omen du soilik. Hartara, ahalik eta ixilen gerturatu behar zaio.
Egia erran, Eunateren izaeraz ezer gutti dakigu, batzuentzat ospitalea zena, bertze batzuentzat hileta eliza zen. Alta, zortzi aldeko gangagatik eta atarian duen arkuteriagatik harribitxia da Donejaku bidearen bazterretan jalgitzen diren tenpluen artean.
Eta poliki, erromesen arnas erritmoan, Obanos agertzen da gero, berriz ere Gareseko karriketan sartzeko. Hemen, itxaroten egonen dira zenbaitzuk, Ostabat ingurutik etorritakoak, Luzaidetik, Orreagatik, elkarrekin Bianarantz abiatzeko; Euskal Herriari hemen adio, Santiagorako lorratzetan.
Gares, elkargune
Lizarrako ikurrak
1090 urtean eraiki omen zuten Lizarra, eta erromesaldien itzalean arras apaindu zuten hiria Ega ibaiaren hegaletan. Zapateria karrika, Kale Nagusia... Gehiago dira hiria zeharkatzean topatzen direnak baina bi eraikin agerian paratzea ezinbertzekoa da: San Pedro de la Rua eta Erregeen Jauregia, biak ere Lizarrako ikurrak baitira, ezbairik gabe. Hartara, San Pedro de la Ruari dagokionez, aipatzeakoa da bere klaustro erromanikoa; lau alderdikoa baldin bazen ere, egun bik irauten dute. Felipe II.ak 1572 urtean Zalatanborreko Gaztelua lurreratzea manatu zuenean bi hegal deuseztu zituzten. Bestalde, Erregeen Gaztelua ere erromanikoa da. Alta, bera da eliz kutsukoa ez den eraikin erromaniko bakarra Nafarroan.
Lizarratik berehala dago Aiegi, Montejurra mendi entzutetsuaren magalean, eta hemen Iratxeko Monastegia. Garai batean ospitalea zegoen bertan aspaldiko erromesentzat. Aurrera segituz, Doneztebe Deio herriak hartuko du bidearen txanda eta ondoren Los Arcosek; Santzol eta Dorreak atzetik. Ondoren Torres ondoko herrixkak, eta hemen ere geldiunea egiteko aukera. Izan ere, Hilobi Saindua eliza bertan dago, Eunatekoaren bixkia. Erromanikoa ere, zortzi aldeakoa, baina Torresekoak ez du ataririk. Herri barrenean dago eta ondorioz ez dago bakarrik eta ixilik etortzea beharrezkoa dela dioen erritorik.
Ehun kilometro eskasetan, azkenean, Bianak agurtzen du erromesa, Nafarroa utziz. Eta bide batez, Euskal Herria. Aurretik, dena den, ibiltariak Santa Maria basilika ikustatzeko aukera badu, bere handitasunaz gozatzeko. Barrokoa, eredu gertatu zen antzeko eraikinetan.
Donejakuek, hortaz, herriko karrikak ferekatzen ditu, San Felices atetik eta Leizeetako Santa Maria delako baselizatik jada uzteko. Harrizko Zubi ttipi batetik (hori izanik bere izena), Ebro ibaiari egiten dio gain, Logroņoko bideari eusteko, Santiagorantz
Gero eta gehiago dira Santiagora doazen bisitariak. 1987 urtean 3.000 erromes inguratu bazituen apostuluaren hilobiak berera, 1993 urtean 100.000 ibiltarik hartu zuen norantza hori. Ordukoan ere uztailaren 25a igandean egokitu zen eta 4 milioi pertsona gehiago hurbildu ziren bertaraino, autoz nagusiki. Iaz 25.000 oinezko erromes izan ziren Santiagora heldu zirenak. Nafarroan barrena ibili zirenak aldiz, 15.000 gizon-emakume.
Aurtengoa, Santiago eguna berriz ere domeka izateagatik, Donejakue urtea da, eta aurreko kopuru guztiak gaindituko dituela diote. Alta, zergatik? Zertarako bideari eutsi, hanka zolak larrutuz, baben oinazeaz aitzina egin? Erromesen aholkuetan nagusienak horrelaxe dio alegia: hanka zolak larrutzeko beldurrik ez izateko, eta horrexegatik zapata oinetako erosoak eramateko, hanka ederki ahokatzearren.
10.000 lagunei eginiko galdetegian, 3.158 erromesek arrazoi izpiritualak aipatzen dituzte bidaia egiteko. Erlijioak bultzatuta, halaber, 2.967 pertsona abiatu ziren Santiagora. Kultura ezagutzeagatik izan zen 2.957 erromesen erantzuna eta kirola dela kausa, berriz, 1.897 ibiltarirena.
Halaber, guztien batez bertzekoan oinarrituriko profila ere badu Donejakue bideko erromesak. Hartara, gizonezkoa da, kaleumea eta 30 urte baino guttiago omen ditu. Eguneko, gainera, 21 kilometro ibiltzen omen ditu, atsedena hartu aitzinetik
Nafarroako herrialdeari dagokionez, hamabi dira erromesen ostatu moduan atondu dituzten aterpeak aurtengo Donejakue Bidean; Orreagan dago aurrenekoa eta bertatik 137 kilometrotara dagoen Bianakoa azkenekoa. Tartean, Zubiri, (Orreagatik 22 kilometrora), Larrasoaņa (Zubiritik 5 kilometrora), Arre (Larrasoaņatik 9 kilometrora), Iruņea (Arretik 5 kilometrora), Gares (Iruņetik 22 kilometrora), Lizarra (Garesetik 21 kilometrora), Los Arcos (Lizarratik 19 kilometroa) eta Torres herrian moldatu dituztenak topa ditzakezu. Bianatik aurrera jarraitzekotan, aukerak ere anitzak dira.
Ohe, sukalde eta bainu zerbitzua da bakoitzean eskaintzen dena eta batzuk musutruk badira ere, ohitura da sos batzuk uztea. Bertzeek berriz, 400 edota 500 pezetako (16-20 libera) ordainsaria eskatzen dute. Dena den, erromesa zarela ziurtatzen duen txartela agertzea derrigorrezkoa da aterpe hauetan lo egin ahal izateko eta txartel hori zure lehendabiziko ostatuan lortu dezakezu. Bidean aitzina egin ahala, ostatuz ostatu txartel honetan zigilua paratzen dute Donejakuen barrena zure arrastoa ziurtatzeko
Š 2008-2011 Argia.com - Komunikazio Biziagoa
Erreportajea 
