Argia astekaria webgunearen hasiera

Roldan Jimenok, Jimeno Jurio historialariaren semeak, «La Navarra Marítima» liburua goretsi zuen eta obra orokortzat jo ere. Historia akademiatik kanpo aztertzen duten historialarien lana goraipatu zuen bestalde. Erdi Aroko Nafarroa eta Gipuzkoaren arteko historiara mugatu zuen hitzaldia Jimenok. Erdi Aroan, bisigodoak Euskal Herrian sartu zirenean, herri homogeneo bat aurkitu zutela adierazi zuen nafar historialari gazteak. Arabiarrak iritsitakoan, kristau andana bat iparreko mendialdean ezkutatzen zirelarik. Anartean, Iruñeko Erresuma sortu zen, eta aldi berean, Penintsulan gainontzeko erresumak eratzen hasi ere.

Donostiaren sorrera ez da ulertzen Nafarroako Erresuma ulertu gabe. Eta hura sortu ondoren, 1200ean, oraingo Gipuzkoako hainbat lurralde, Hondarribia eta Irun, Bidasoa hots, nafar lurraldeak ziren. Antso Jakintsuaren eskutik sortua, Donostia gaztelarren eskura pasako zen beranduago. Jimenoren iritziz, gaztelarrek Donostia hiria konkistatu izanak berebiziko eragina izan du Euskal Herriaren bilakabidean. Donostia sortu aitzin, berau Hernani herriaren auzo bat baino ez zen. Antso Jakintsuak ordea, itsasoaren garrantziaz jabeturik, Antigua auzoan zegoen herria, Alde Zaharrean eraikiarazi zuen. Gasteiz, Trebiño eta Lizarra herriekin batera, monarkek arautu lehen estatuez profitatzen ziren donostiarrak. Hiritar hauek abantaila bereziak baliatzen zituzten, eta Gipuzkoa eskualdea garatuz joan zen. Donostiatik Errenterira batetik, eta Orio eta Usurbil aldera bestetik. Garai hartan, populazioak beheranzko joera zuen, eta herri berrien eraikuntza bidez, Antso Jakintsuak Gipuzkoarentzako proiektu politiko eta ekonomiko propio bat bultzatzeko asmoa izan zuen. Nafarren foruen berdintasun eta askatasunean.

Antso Jakintsuaren asmoak pikutara bota zituzten gaztelarrek ordea. Indarrez sartu baiziren Gipuzkoan, eta probintzia erdia hartu ere. Errege Katolikoen aroa zen, eta musulmanen kontra ziharduten gaztelarrek. Errege Katolikoek gerrarako aliatuak bilatzen zituzten gipuzkoarren artean, eta hamaika trikimailu erabili ere haien alde para zitezen. Gipuzkoarren artean nafarzaleak izanik ere, gaztelarzaleak ez ziren gutxi. Altabada, orduan jalgi ziren gure historiako lehen intsumisoak. Izan ere, gipuzkoar anitzek Gaztelako armadaren soldadu izateari uko egin baizioten. Foruek arautzen zituzten monarkia batekiko zein bestekiko harremanak. Zentzu honetan, katramila asko izaten ziren, eta horrelakoetan, auziak ebazteko Jakako Forua hartzen zuten arautegi eredutzat.

Erdi Aroan —Roldan Jimenoren hitzetan beti ere— iraultza bat eman zen, burgesiaren aroa izan zen eta hiri berrietako gizartetan mentalitate aldaketa nabarmena eman ere. Merkatal aroa izaki, bere garapenean itsasoak garrantzia itzela izan zuen. Testuinguru hartan ulertzen dira Donostia, Pasaia nahiz Hondarribiako itsasportuen munta handia. Iparralderago, berriz, Baionako portua zegoen, Aturri ibaian barna iristen ziren mota guztietako gaiak: manufakturak, espezieak, baita ardoa, olioa eta artilea ere. Gaztelarrek Donostia kendu zieten irunarrei ordea. Hurrengo mendeetan itunen bitartez moldatu behar izan zuten nafarrek, istilu frankoren artean beti ere. Konkurrentzia gaitza bizi izan zen merkatal alorrean. Berez, gaztelar foruek ez zieten berezko deusik ekarri gipuzkoarrei. Ordea, amarruen bitartez berauek patrimonializatu eta beren interesentzako ederki baliatu zuten, Roldan Jimenoren hitzetan