Argia astekaria webgunearen hasiera

Bizipen ikaragarria izan da niretzat; bost urte telebistan igaro ondoren, kristoren aldea nabaritu dut, ona zentzu guztietan, dena oso ezberdina baita. Telebistan atal bat egiten dugu eguneko, ziztu bizian bata bestearen atzetik. Zinean berriz, dena xehe-mehe zaintzen da.

Ba, enetzat filmaketaren mekanika hartzea izan da gauzarik zailena. Buruz ikastearen kontuaz aparte, gainontzeko guztia ikasi behar izan baitut; esaterako, argiak, mugimenduak, kameraren kokapenak duen garrantzia, begiraden norabidea, lehen planoak, eta abar.

Film hau beste filmaketa baten barruan gertatzen da, alegia, moja batzuk zuzendari bati beraiei buruzko film bat egin dezala manatzen diote. Halaxe, bi lantalde daude aldi berean: filmekoa eta film barrukoa. Aktoreak aktoreena egiten. Ioneri dagokionez, orain arte egin dudanetik zeharo ezberdina dela esan behar, aski konplexua. Ionek aktorea izan nahi du, baina izaera gogorrekoa denez, kanpotik behintzat, arazo franko ditu produktore eta zuzendariekin. Prozesu horretan murgilduta dagoela, bizitza nolakoa den ikasten joango da eta, azkenean, filman paper txiki bat lortu.

Hilabete t'erdiko oporraldia hartu dut nolabait betiko martxarekin ohitzeko. Hain zuzen, niretzat aurrerapauso nabarmena izan da. Egia esanda, txip-a astebeteren buruan berriro jarri dudan arren, beldur hori badut, hau da, bost urteren ondoren ikusleak leporaino egotea gurekin. Baina tira, audientzia ona ematen jarraitu bitartean...

Orain muntatzen ari dira eta, esan didatenez, goiz jota udaren hondarrean egongo da prest. Donostiako Zinemaldian aurkeztea espero dute. Ni bitartean, irrikitan nago zer moduzko harrera izango duen ikusteko. Ilusio handia dugu denok

Gipuzkoan 1981ean hasi ginen txapelketekin eta orduz geroztik 18 edizio burutu ditugu. Euskal Herrikoak berriz, hamar urtetan argitaratu ditugu. Lehenengoaren kasuan finaleko bapateko bertso saioak eta bertso-paperak jaso ditugu. Gainera, kaseta ere argitaratu dugu finaleko bertso ederrenen laburpenarekin. Euskal Herrikoan berriz, finaleko saioa oso-osoa dago liburuan.

Liburu hauek argitaratzean hiru helburu lortu nahi izaten dugu. Lehenik, eskolarteko gazte bertsolari hauen bertsoekin artxiboa osatu nahi dugu. Bigarrenik, bertso eskoletara eta ikastetxeetara aleka bidaltzen ditugu. Bertso txapelketa hauetan parte hartzen duten gazteek beraien eta besteen bertsoak irakur ditzaten. Hirugarrenik, irakaskuntzan bertsolaritza irakasten diharduten irakasleei ere aleak bidaltzen dizkiegu, txapelketetako uzta ikus dezaten. Gure asmoak ez daude salmentari begira, eskolarteko txapelketa hauen inguruan dabiltzanak ditugu gogoan. Hori bai, norbaitek aleren bat nahiko balu Ikastolen Elkartera deitu besterik ez du.

Plangintza bat prestatuta dago eta bi modu lantzen dira gehienbat. Irakaskuntzan euskarako ikasgaiaren barruan ahozkotasuna lantzen da; esaerak direla, aho korapiloak... eta gai horien artean bertsolaritzaz aritzen dira. Bertsolaritza ikasteak bestelako ekarpen asko egiten dio haurrari. Memoria, ironia, freskotasuna, erritmoa, herri baten izaera ezagutzeko aukera, komunikatzeko tresna gisa erabiltzea, ikasleen autoestimarako eta baita talde lana bultzatzeko ere balio du bertsoak.
Behin eskoletan bertsotarako zaletasuna piztu zaienei bertso eskoletarako bidea irekitzen zaie. Astean ordu-ordu eta erdiko saioak egiten dituzte arduradunekin, batik bat bapateko bertsoak landuz.
(Txapelketetan paperezkoa ere lantzen da).

Probintzia bakoitzak errealitate oso desberdina bizi du. Bakoitzak bere giroa eta ingurumaria du. Lurralde batzuetan bapatekorako zaletasun gehiago dago eta gehiago eta hobeak dira, besteetan berriz, bertso paperetan dira iaioak. Ez dago bat ala bestea esaterik

Nik gerra zibil garaia ez dut gogoratzen, oso haurra nintzen. Ondorioak bai, haurra zarenean gauza asko zertzen duzu gainera. Gogoan daukat egoeraren latza, eskasia handia zelako. Guk bestealdera ezin pasa hori bizi izan genuen, Oiartzun mugatik hurbil izaki, nola pasatzen ziren gauez bestaldetikan. Geroago ulertu nuen, haiek erresistentziako gudariak zirela, makiak. Txikia nintzenean entzundako gauza asko areago ulertu nuen Txileko kolpe militarra bizitu nuenean.

Oraintxe esan duzu egia. Gure etxean kulturari ematen zitzaion garrantzia handia; ez nintzen ni ikasi nuen bakarra hala ere. Denok etortzen ginen Donostiara ikastera. Guk jateko ez genuen falta izan, ezta gutxiagorik ere. Gure eskasia zen, arropan zerbait falta izatea. Eskasia gehiago genuen gure inguruan, eta etxetik ikasi nuen besteei lagundu behar hori.

Gehiegizkoa iruditzen zait aitzindaria izan naizela esatea. Egia da, orduko estatistikak begiraturik zer emakume gutxik ikasten zuen! Nik esango nuke ikasteko desio handia nuela, eta magisteritzan aritzeko gogo bizia. Bulego batean lanean askoz gehiago irabazten zen eskola ematen baino. Baina nik irakasteko, ikasteko eta ezagutzeko desira nuen batez ere.

Ezta pentsatu ere, alderantziz. Oso kontentu bizi nintzen hemen. Baina, kristau familiakoa naiz, eta kristautasunak zentzu zabala du nire bizitzan. Hego Amerikan zegoen miseria ikusi eta pentsatu nuen nik zerbait lagundu nezakeela. Hori izan zen eztena, bestela, hemen lagunartean eta familian oso zoriontsua nintzen.

Zirrara izugarria sortu zidan kolpe militarrak. Lehenago esan dudan bezala, Euskal Herrian txikitan bizitu nuena hobekiago ulertu nuen orduan. 50 urteko atzerakada bat eman zen, zeren Txile orduan sozialismoaren bidean zihoan era demokratikoan. Eskuindarrek eta EEBBek lotsagabeki jokatu zuten. Lehenengo aldiz historian, Txileko jende xumea protagonista sentitu zen, eta horrek indar handia eman zion herria eta gizarteari. Salvador Allenderen proiektuak lurra eta ondareen banatzea ekarri zuen, baina bakarrik utzi zuten. Errepresioa ikaragarria izan zen.

Nik pertsonalki ez, baina handik etorri nintzenean, hemen izan nuen arazo bat edo beste. Poliziak deituta deklaratu behar izan nuen bi aldiz kolpea gertatu eta bi hilabetera Txiletik etorri nintzenean. Gotzaina ez zuten kartzeleratu, baina oso mugatua eduki zuten.

Oso zaila iruditzen zait kritika hori praktikara eramatea, batez ere, kritika egin ondoren presoak askatuak behar liratekeelako. Kritika horretan ez dut ikusten zentzu kritiko sakon bat Elizaren partetik. Oro har ari naiz. Ikusi besterik ez dago, esaterako, Guillot apezpikua halako zentzu kritiko batez etorri zela Iparraldera, hango presoen egoeraz arduratsu, baina baztertu zuten.

Bai. Agian, nik askapen teologia bizitu dudalako Latinoamerikan. Europako Elizan kritiken orientabide falta dago. Errealitatetik abiatzen bagara, eta gizadiaren garapenerako etsaiak nortzuk diren ikusita ere, Elizaren iherarkiak dituen loturek ez dituzte kritika horiek gauzatzen uzten. Eliza sistema nagusiak lotua dago, sistema kapitalistak alegia. Ez nuke Eliza osoa, ezta bere baliabide guztiak zaku berean sartuko jakina.

Gipuzkoako eliz barrutian ahalegin handia eta ona egin da. Era baikorrean ikusten dut, kristau xume asko izan baita gogoetaren partaide. Nahiko izan ote da? Bada, aurrerago ikusi beharko. Batzuentzako ausartegiak izango dira. Aldaketak ordea, Ebangelioari begiratuta eman behar dira, Jesusen mezuari begiratuta. Eta hori gaur egun zaila da gure mundu honetan.

Bai, oro har horrela da. Baina krisiak ere onak dira. Bere alderdi ezkorrak baditu ere, krisiak berez adierazten du gizadia bizirik dagoela. Egia da, ekialdeko sozialismoa erori zenetik —hura baino askoz gehiago eta sakonagoa da sozialismoa, ordea— kapitalismoa nagusi bakarra da. Baina gaur egunean, kapitalismoa ez da bandera bezala eramaten, ideologia hori gauzatuta dago. Ideologia alternatibo konkretu bat zehazteko urteak beharko dira, baina halako berdintasun batera jo beharko dugula uste eta espero dut, horrek erakartzen baitu jendea. Ni sozialista naiz, sozialismoak gizadia baitu oinarri eta kapitalismoak dirua.

Ez dut behin ere parte hartu erakunde feminista batean, baina oso eskertua nago feministek eman dituzten pausoengatik. Ausartak izan direlako orain askeago gara emakumeok. Oraindik emakume eta gizonen arteko eskubide parekotasunetik urrun gaude, baina pauso inportanteak eman dira.

Bai. Konstatazio bat egingo nuke gainera, emakumeok ez dugu kontatzen Eliza barruan. Askozaz lan gehiago egiten dugu, eta hala ere, ez dugu kontatzen erabakiak hartu behar direnean. Apaizak dira lehen, gizon laikoak bigarren, eta emakumeak hirugarren. Elizaren historia eta bilakaera ezaguturik, ulertzen duzu hori. Nik eboluzio azkarrago bat desio dut.

Poz handi bat sentitu nuen. Bake prozesu batean sartzeko distentsioa behar-beharrezkoa zen, eta hilketa bakoitzean sentitzen genuen zirrara haren aurrean, bada pentsatu nuen, ETAkoak zentzudunak izan dira, eta hartu behar zuten erabakia hartu dute.

Dudarik gabe, kritika guztiak gogorrak dira. Baina jaio orduko bagenekien lana ez zela erraza izango. Duela 6 urte atera ginenean bidea elkarrizketa zela esanez, batzuk eta besteak ameslaritzat jo gintuzten. Orain gizartearen gehiengoak elkarrizketa onartzen du.

Su-etenak ilusioa eta itxaropena zabaldu zituen, eta oraindik horrela jarraitzen du. Egoera nahastu batean gaude; normala ere bada nolabait, su-etenak gure gizartean dagoen arazoa politikoa dela azaldu duelako.

Elkarrizketa, akordioa eta herri kontsulta dira oinarrizko bake sendo bat lortzeko pausuak. Lehen pausua eman da, distentsioa. Ez da erabat eman, eta gobernuak distentsio handiago bat erakutsi beharko luke. Orain, alderdi arteko elkarrizketa bultzatzea nahi dugu, 1999-2000 urte artean alderdien arteko mahaia osatzea, Sttormont-ekoa bezalakotsua. Ekaineko hauteskundeak pasa ondoren, alderdi politikoek egutegi bat egin dezatela nahi dugu, behar den mahaia edo foroa gauzatzeko.

Ez. Guk gizartea informatua edukiko dugu, bake prozesuaren kontzientziaren beharra bermatzen segituko dugu

nahiz

metodo didaktikoen bidez.

proposamena garatzen segituko dugu eta Gesto-rekin elkarlanean ere bai; nazioarte mailan informazioa hedatuz. Bake prozesua benetan bideratua ikusi arte zeregin asko dago. Akordioa gauzatzen denean, Elkarri-k ez du beste egitekorik izango.

Guk, Elkarri-tik estatu mailako komunikabideei eskaera zehatza egin diegu gauzak errazteko. Zuk dakizunez, albiste batek baditu bere alde ezkorra eta baikorra, eta alde baikorra hartzen baduzu bake prozesua laguntzen ahal duzu. Irlandan, esaterako, lealista eta unionisten egunkari bateko eta errepublikarren beste egunkari bateko zuzendariak ados jarri ziren editorial kontsentsuatuak ateratzeko.

Bai jakina. Hemen emango balitz denok oso gustura hartuko genuke, baina ez dugu hainbeste eskatzen. Gutxienez, idazterakoan, bake prozesuaren kontrako jarrera hartu ordez, jarrera lagungarria hartzearen beharra ikus dezaten nahi dugu. Ez nuke esango hori arazo handiena denik, baina asko erraztuko luke alderdi politiko guztien arteko mahaia osatzen

Modu askotara. Nik Euskal Herri oso anitza ikusten dut. Administratiboki urruti samar ikusten da, gainerako Euskal Herritik aldendu egin gaituztelako. Beraz, gaur egun gure lotura egiazkoa baino sentimentalagoa da.

Ez gaituztela ikusten. Batzuetan uniformizatzeko ezaugarri gutxi ditugun Euskal Herri batekin uniformizatzen gaituzte, besteetan Aragoi edo Gaztelaren zatiren batzuekin uniformizatzen gaituzte. Gainerako Euskal Herriak, gu nolakoak garen jakiteko honaino hurbildu behar du, hori da lehenbiziko urratsa. Euskal Herria ezagutzeko ezinbestekoa da herrialde desberdinetako jendearen arteko elkar ezagutza handiagoa izatea. Horrela saihestuko genituzke ezker abertzalean batzuetan izan ditugun akatsak, batzuetan egituratzea uniformizazio gisa ulertu baita.

Ez ote da izango hori bakoitza berean tinkoegi mantendu izan delako, edo bakoitza ezaugarri batzuez jantzi garelako eta besteei beste batzuek eman? Egia da, sozial ikuspegiak errotik markatzen du Batzarreren ibilbidea baina ikuspegi sozial hori Nafarroan euskal herritar izatearekin lotuta dago eta hori abertzale izatea da: zure lurraldea eta bertako bizilagunak bihotzez maitatzea da. Kasu honetan Nafarroan bizi naiz, beraz Euskal Herrian, eta orduan abertzale izatea Nafarroatik, Erriberatik, Euskal Herriaren aldeko apustu egitea da.

Oso gaitza zen hori irudikatzea, egoera bakoitzak bere abagunea du eta abagune bakoitzari tresna desberdina dagokio. Kolektibo guztiak egin nahi duzunarekiko tresnak dira, bai Batzarre, bai Euskal Herritarrok... Bakoitza bere tradizio politikoaren seme-alaba da eta gure ibilbidean asko ikasi dugu; zeresanik ez, euskal izaera horri dagokionez asko ikasi dugu. HBk ere bere garapenean asko ikasi du eta horrek eraman gaitu orain elkarrekin egotera. Botoemale asko ari zen eskatzen elkartze hau, bi taldeen arteko adostasun handiak ikusten zituelako.

Izan garena eta egun garena. Mugimendu sozialaren bultzatzaile gara Nafarroan eta feminista, ekologista, antimilitarista eta beste horrelako zenbait `ista' gure ezaugarrietan oso sustraituak daude eta horietan ekarpen dexente handia egin dezakegu gizarte harreman desberdinak eraikitze bidean. Baina Nafarroak gainerako Euskal Herriarekin egin behar duen bateratze bide horretan ere gure ikuspuntu berezia badugu eta egin dezakegu ekarpenik. Bateratze honetara elkar komunikatzeko eta ikasteko gogo handiarekin gatoz.

Hemen ohiko euskal ezaugarriak gutxiengoa dira. Hizkuntza, adibidez, horren adierazle izan daiteke. Hemendik lurraldetasuna, arrazionalki, bakarrik uler daiteke Euskal Herria osatzen duten zona desberdinetako idiosinkrasiarekiko begirune sakon batetik. Nabarrista deitzen direnek, Euskal Herriarekiko gure lotura ezinezkoa egiteko erabili gaituzte. Bestetik, ezker abertzaletik ere, sarritan inkonszienteki, horren hegoaldean dagoen Tutera kulturalki, sozialki eta politikoki gainerako Euskal Herriarekin uniforme izan behar zuela zirudien. Bidea, aldiz, beste bat da, desberdintasunak kontuan hartu behar dira eta osotasunaren barruan globalizatu. Euskal Herriak oso anitza eta aberatsa izateko zortea du eta gu aniztasun horren alderdi bat gara.

Gaur egun EHn gaudenok sarri esan dugu Nafarroan Foru Hobekuntza inposaketa baten ondorio dela. Estatu espainiarrean herritarrek oniritzia eman ez dioten autonomia bakarra da. Prozesu honetan, beraz, lehenbizi argi geratu behar dena da Nafarroak sentitzen duena adierazteko moduren bat izan behar duela. Ez dakit erreferendum bat izan daitekeen egokia edo beste zerbait. Hori egin ondoren, demokratikoena litzateke —hitz hau horrenbeste erabiltzen dutenez— gutxiengo eta gehiengoak ezagutzea. Demagun —nahiz eta frogatu gabe dagoen— euskal herritar sentitzen garenok gutxiengoa garela, bada, kasu horretan ere gure gutxiengoan ezagutuak izan beharko genuke eta ez gehiengoengandik zanpatuak; kultura, folklorea, hizkuntza, ohitura eta horretan guztian ezagutuak izan beharko genuke.

Noizbait gertatuko balitz, gehiengoaren erabakiagatik, politikoki eta administratiboki gainerako Euskal Herritik aldenduta geratzea —guk nahi ez duguna—, posible izatea bi hiritartasun edukitzea. Noizbait gertatuko balitz Nafarroa eta egungo EAE politiko eta administratiboki erabat aldenduta geratzea, Nafarroan euskal herritar sentitzen garenok nafar hiritartasuna eta EAEko hiritartasuna eduki ahal izatea. Nonbaiten ikurriña aterako bagenu, ikurriña ez izatea arrotza, bertako zerbaiten moduan hartua izatea baizik. Jakina, horrek guztiak bere proportzionalitatea eduki beharko luke eta gainera guk egituratu nahiko genukeen Euskal Herri osoaren bidean urratsak besterik ez lirateke. Argi duguna da, ezin dela ezer inposatu eta azken hitza nafarrek izango dutela.

ETAren su-etenaz gain ez dakit prozesu handirik dagoen. Nafarroan inposaketa bizi dugu egun eta egun kirtena eskutik dutenek ez dirudi inposaketa hori mugiaraztekotan daudenik.

Sentimenduak erabakiorrak dira eta ez daude urruntasuna edo bestelako arrazoien menpe. Gure ezaugarriekin, baina Euskal Herriarekiko lotura sentitzen dut, Euskal Herriarekin egituratzeko gogoa dut. Hori izugarri erabakiorra da. Horrez gain, helburutik urrutirago edo gertuago egoteaz gain, egokia da Nafarroak kultura desberdinak dituela onartzea eta horren alde egitea. Beraz, sentimendua eta lanaren konbinaketan dago klabea.

Goierritik eska dakiokeena, alde guztietan sofritzen ari den jendeak egoera hori gainditzea baina justizian ere aurrerapausoak emanda, bai Euskal Herriari dagokionez zein beste arazo batzuetan ere.

Azken hogei urteetan bi zinegotzi ditugu eta 1.700 bat boto. Horrek adierazten du ez gaudela madarikatuak. Baina egia da gure izaeraren zati bat, euskal izaerari dagokiona, gaizkiago ikusia dagoela edo, hobeto esanda, ez dagoela ondo ulertua. Dena den, orain, EHrekin, jende gehiago izatea espero dut.

Bai, oso ikuspegi errealista batetik esanda gainera. Ez dator bat nirekin hauteskundeak ditugula eta marketing kontuak direla eta bost zinegotzi lor ditzakegula esatea. Batzarre batzuetan hiru zinegotzitik gertu egon izan bada, orain hiru lortzearen aukera errealista da. Hori bai, gure hemengo botoemale batzuek agian ez dute ongi ulertzen EH gisa joatearena; erresistentzia horiek gainditzeko, baldin badira, bateratze hori ondo azaldu beharko dugu.

Bakoitzak bilerak nahi dituen tokian egiteko askatasuna izatea da garrantzitsuena. Horrez gain, horrelako gertakizunak Nafarroan horren maiz gertatzen badira, hori da Nafarroan izaera bat adieraztea etengabe ukatzen zaigulako. Ez dakit euskal izate hori gehiengoarena edo gutxiengoarena den, hori frogatzeke dago, baina herritarren zati handi batean euskal izaera barneratua dagoela errealitatea da. Errealitate hori ukatu egiten zaigunez, sarriegi behartzen gaituzte horrelako ekitaldiak lurralde honetan egitera. Hori guztia esanda, egia da une bakoitzean ondo aztertu beharko litzatekeela behin Nafarroan izatea eta hurrengoan beste toki batean, nabarrista deitzen direnei etengabe argudio hau erabiltzea saihesteko.

Sarritan erreferentziak eta aukerak falta dira bide berrien gauzatzean. Ez ezkerrari bakarrik dagokionez, sistemaren aurka dauden era guztietako mugimendu eta ideologiei falta zaizkie erreferentzia globalizatzaile batzuk. Mundu osoan argi ikusten da hori. Bestetik, ordea, eredurik inposatzen ez zaigunez, sekulako aukera dugu bide, aukera eta pentsamendu berriak urratzeko.

Bai zaila da, eta batez ere ezkertiar zintzoa izatea da zaila, ezkertiarra izateak diskurtsoa gainditu behar duelako eta berdintasuna eta abarrekoak nahi izateaz gain, norberaren bizimodua ere ezkertiartasunaren adierazle delako. Ezkerretik batzuetan gutxi begiratzen da baztertuenenganantz. Horra erronka