Paco Soto
Rafael Ribo Iniciativa per Catalunyako presidenteari elkarrizketa
«Izquierda Unidaren baitan ezin gintezke egon»
Rafael Ribo, Iniciativa per Catalunya erakunde politikoaren presidentea
Iniciativa per Catalunyaren presidente berrautatu zaituzte azken biltzarrean; zer derizkiezu batzarrari eta hor izan zenuten eztabaida politikoari?
Balorazio positiboa da erabat, ikuspegi ugaritatik gainera. Hasteko, biltzarraren aurreko prozesua oso zabala eta gardena izan zelako. Geu baikara komunikabideei batzarretan egoteko aukerarik ematen dien erakunde politiko bakarra. Gainera, barne korronte guztien idazkiak argitaratzen dira ICn. Eztabaidak, bestalde, sakonak izan dira. Mintzagai izan ditugu biltzarrean pentsioak, erraustegiak, ezkerraren batasuna eta geure etxe barruko arazoak ere. Zuzendaritza berriaren hautaketa proportzionala izan da. Kontu berria da hori guretzat, heldutasuna adierazten duena. Bestetik, uste dut garbi azaldu dugula ezkerreko alternatiba osatu nahi dugula, baina geure nortasunari uko egin gabe.
Iniciativa per Catalunyako sektore zabal batek ez zizun botorik eman presidentea hautatzerakoan. Nola gauzatuko da aurrerantzean zuk ordezkatzen duzun gehiengoaren eta gutxiengo kritikoaren arteko harremana?
Hori ikusteko dago oraindik. Baina jakingo duzu honezkero zer proposatu izan dudan ICren batzar guztietan: zuzendaritza berria osatu aurretik hainbat aste itxarotea, alde guztiekin hitzegiteko aukera ematen baitu horrek. Nire asmoa da zuzendaritza bakarra, politika bakarra izatea, hori onetsi baitzuen gehiengoak azken biltzarrean. Ezin dizut zehaztu nola gauzatuko den gehiengo eta gutxiengoaren arteko harremana. Baina ahaleginak egingo ditut ICk zuzendaritza talde bakarra izan dezan, erakundeko iritzi eta sentsibilitate aniztasun oro bilduko dituena.
IC erakunde `ekosozialista' izango da aurrerantzean. Zer esan nahi du horrek?
Erronka berria izango da guretzat. Ez du esan nahi horrek gaur egun ekosozialistatzat jotzen dugunik geure burua; hori biltzar berezi batean eztabaidatu beharko dugu. Baina tradizio gorri, berde eta morea geureganatuak ditugunez, nik uste ekosozialismoak nahiko ongi zehazten dituela gure helburuak edozein herritan. Batez ere Europako alderdi aurreratuenetan, hasi Alemaniako sozialdemokrata eta berdeetatik eta Italiako PDSraino. Nire ustez egungo gizartea ulertzeko beste modu bat da, arazo sozial eta ingurugiro arlokoei arreta handiagoa eskaintzen diena, zibilizazioaren hainbat aldaketaz jabetzen dena. Ez da, beraz, etiketa hutsa; erronka berriei tinkotasunez ekiteko garantia baizik.
Ba al du zentzurik ICko sektore baten asmo horrek, PSUC alderdia berpiztearenak alegia?
Gai honetaz ez dut iritzirik eman, ezta emango ere, harik eta kongresurako prozesua martxan izan arte. Kongresuak erabaki beharko du PSUCen ahalmenak ICk bereganatuko dituen, ala ez. Esan behar dut, hala ere, prozesu honek lasaia eta garbia izan behar duela, bertan dabilen jende guztiaren eskuhartzeaz.
Zu zeu, ordea, ICren gehiengoaren ordezkaria zara, hots, Kataluniako komunisten alderdia (PSUC) berpiztu nahi ez duen sektorekoa.
Berriro diot: gai honetaz hitz egingo duen azkena izango naiz ni. Zeren eta orain nire iritzia plazaratzen badut (nahiz eta euskaraz izan eta Euskal Herriko astekari batean), PSUCen kongresurako prozesuan esku hartu nahian nabilela emango du. Eta oraindik ez da martxan jarri prozesu hori.
Zerk lotzen zaitu Julio Anguitarekin, eta zerk beregandik urruntzen?
Gure erakundea, eta horrela erabaki du azken biltzarrak, ezin da Izquierda Unidaren menpekoa izan, gure subiranotasuna IUren esku ezin dugu utzi. Katalunian, Espainian eta Europan zer politika egin guk geuk, ICk erabakitzea da subiranotasuna, kanpotik inork ezer agindu gabe. Espainiako Parlamentuan daukagun sozioa IU da. ICk eta IUk elkarrekin lan egiten dute Espainiako Kongresuan. Baina beste zenbait gaitan ez gatoz bat. Adibidez, PPren Gobernuak eta UGT-CCOO sindikatuek pentsioen inguruan adostutako hitzarmenaren inguruan, Europaren eraikuntzan edo ezker alternatibaren osaketan. Nolanadelarik ere, elkarrekin ditugun gorabehera hauek guztiak lasai eta patxadaz eztabaidatzea da gure asmoa.
Convergencia i Uniori alternatiba progresista eta zentro-ezkerrekoa nola kontrajar lekioke, zure ustez?
Ideia hori hor dabil aspaldian eta jende askoren oniritzia jaso du. Orain alderdiek proposamen politikoak (aurrerakoiak eta ezkerrekoak benetan) egin beharko lituzkete, jendeak jakin dezan eskuinarenak baino baliagarriak direla. Eskuinaren menpe baitago Katalunia azken 16 urteotan. Komeniko litzateke, bidenabar, eztabaida forumak sortzea Katalunia osoan, ausnarketarako ponentziak... Alderdien arteko hitzarmen soilak ez luke etorkizun handirik izango, herritarren bultzadarik gabe.
Kataluniako ezkerreko hiru alderdiek _PSCk, ERCk eta ICk_ diote eremu soziopolitiko alternatiborik aurkeztu behar zaiola CiUri. Eta hor izango liratekeela, sektore herrikoiak ezezik, klase ertainak ere. Zer dira klase ertainak lurralde kapitalista aurreratu honetan, Katalunian?
SEAT enpresako langileak, profesionalak, irakasleak, funtzionarioak... horiek guztiak dira klase ertainak. Sektore soziologiko nagusienak direla esango nuke. Ez dira ez jende boteretsuenak ez marjinalak. Jende aurrerakoien eta eskuzabalenak dira, berez. Baina jarrera kontserbadoreen alde ere ager litezke, alternatiba progresista argirik ezean.
Italiako Olibondoaren esperientzia Katalunian gauzatzerik ba ote?
Ez dago gauzatzerik. Italiako hauteskunde legea hemengoa ez bezalakoa da. Bestalde, Kristau Demokrazia desagertzea eta Alderdi Komunista PDS bihurtzea sekulako lurrikara politikoak izan dira. Hemen ez da horrelakorik gertatu. Baliagarri litzaizkiguke, hala eta guztiz, beste zenbait esperientzia: gobernuan elkarrekin aritzea, indar progresistak batu (ez banatu) egin behar direla ohartzea... Ez dugu Italiakoaren kopia mekanikorik egin behar. Europan badira, gainera, eskuinari alternatibak aurkezteko beste hainbat saio. Frantzian, adibidez, sozialista, komunista eta berdeen arteko elkarrizketa hasia da. Eta Alemanian berdeak sozialdemokratekin eta komunista ohiekin ari dira elkarrizketetan.
CiUri alternatibarik sortzekotan, zein litzateke sindikatu eta mugimendu sozialen zeregina?
Sindikatuek Espainian jorratu duten bidea Katalunian ere bultzatu beharko genuke. Herritar gehienen aldeko proposamen oso zehatzak egin dituzte sindikatuek eta produkzio mota berrien konplexutasunaz ohartu dira, baita horiek dakarten haustura sozialaz ere. Mugitzen diren bakarrak sindikatuak dira. Erakunde politikoak derrigor ohartu behar dira sindikatuen ekimen batasunaz. Gobernuz Kanpoko Erakundeei dagokienez, jende progresista da batik bat horietan dabilena eta beharko lukete lekurik alternatiba aurrerakoi batean.
Pasqual Maragallek utzi egingo du Bartzelonako alkatetza. Zer dela eta eskatu diozu PSCren presidentegaia izan dadin hurrengo hauteskunde autonomikoetan?
Nik ez diot aurkezteko eskatu. Baina esana dut, egia da, Maragall pertsona garrantzizkoa izango dela ezker alternatiba gauzatzeko. Edonola ere, ez dut uste Maragallek politikagintzatik aldegin duenik.
Zer deritzozu, bestalde, Miquel Rocaren erabakiari, politika uzteari?
Kasu honetan baietz uste dut, Roca politika uztekotan dabilela. Eta horregatik ari dela buru-belarri abokatu lanetan murgiltzen.
ERCko idazkariak, Josep Lluis Carod-Rovirak dio Convergencia i Uniori alternatiba kontrajarri behar zaiola, baina «Manzanaresen -Madrilgo ibaia- urak busti gabea». Bat al zatoz Carod-Rovirarekin?
Halako alor jakin batzuk azpimarratzen ditu Carod-Rovirak, Kataluniarekin lotura estuena dutenak. ERCko idazkaria denez, arrazoia du, neuk ere horixe egingo nuke bere lekuan banengo. Bat nator berarekin honako honetan: ezin da eratu Katalunian Espainiako proiektu baten morroi izango den alternatibarik. Felipe Gonzalezek Pujolen botoak behar dituela gobernatzeko? Horren baitan ezin gintezke ibili. Bestetik, alderdi bakoitzak libre izan behar ditu eskuak Espainiako politikarekin zer harreman nahi duen erabakitzeko.
Subiranotasun nazionalarena izan al liteke ezkerreko hiru alderdien arteko liskargai nagusia?
Programa politiko zehatzak eztabaidatzen hasten garenean garbi azalduko da ezetz, ez dela hori arazo nagusiena.
PSOEko zenbait buruk ez bezala, eskuinak Espainian puska batean iraungo duela agintean diozu zuk.
Neurri jakin batzuk ez hartzekotan puska baterako badugu, bai, eskuinik. Lehenbiziko aldia da, Franco hil ezkeroztik, euskal, katalan eta espainiar eskuinak, eskuin finantziero, sozial, politikoak... denek bat egin dutena. PPk, CiUk eta EAJk aukerarik sumatu dute batasun hori politika eremuan gauzatzeko. Eta hartuak dituzte dagoeneko neurri oso anti-popularrak. PP, CiU eta EAJren arteko bereizgarri nagusi bakarrak estatu ereduaren ingurukoak dira.
Eskatuko al du ICk, ERCren antzera, Internazional Sozialistako kide izatea, begirale gisa bederen?
Ez dugu horretaz hitz egin eta ez da gure lehentasun zerrendan ageri.
PACO SOTO
12-15
Gaiez\Politika\Nazioartea\Estatuak/Na\KATALUNIA
Pertsonaiaz\RIBO1
Egileez\SOTO2\Politika
Martin Agirre
Beñardo Gartzia Bidasoa eskubaloi taldeko lehendakariari elkarrizketa
«Donostian, tamalez, eskubaloirako zaletasunik ez dago, hil egin dute»
BEÑARDO GARTZIA
Esan ohi dute klub bateko lehendakariak zenbat eta gutxiago jakin, kasu honetan eskubaloiaz, are eta hobeto dela.
Zenbaiten jarrera ikusita ez nizuke ezetzik esango, baina nik argi eta garbi daukat nire arduren mugak zeintzu diren. Klub honen izena eta izana segurtatzea da nire ardura, baina teknikoen lan eta irizpideak niretzat sakratuak dira.
Zuk ordea, kirol hau alde guztietatik probatu duzu.
Gazte nintzela Bidasoarekin gazte mailatik hasita, urratsez urrats, senior mailako taldera iritsi nintzen. Ohorezko mailara igo nintzen eta denboraldi batzuren bueltan zuzendariekin izaniko ika-mika batzu zirela medio, erabat uztea erabaki nuen, eskubaloi mundutik aldegitea, hain zuzen.
Jokalari gisa urte gogoangarriak pasa genituen; une haietan gurekin batera Salleko Egia eta baita La Salle ere goi mailan geunden eta, orain ez bezala, eskubaloi zaletasuna hedatuagoa zegoen.
Urtebeteko bueltan, berriz, Bidasoara itzuli zinen, baina bulego lanetara.
Kasualitate hutsa izan zen hura. Jose Migel Arana klubeko fundatzaile eta lehendakari zenak kargua utzi eta hauteskundeetan inor azaldu ez zenez, automatikoki eta estatutuen arabera osatu beharreko gestorako kide izatera pasa nintzen, sei zenbakidun bazkidea izanagatik... konturatu gabe. Gestora hura osatu zenetik hogei urte pasa dira jada eta hemen naukazu, Artalekuko zoko-zulo honetan goiz eta arratsaldez.
Zenbat aldiz akordatu naiz San Martzial eskolako praile harekin! Artean eskubaloia zer zen jakin gabe fisikoki jokalari traza egokiak neuzkala iduri eta jokora deitu izan ez balit, auskalo egun non eta zertan nengokeen!
Kontua da laster hogei urte egingo dituzula. Zuk hartu zenuen Bidasoa hark gaurkoarekin zerikusirik ba al zuen?
Ezta ezertxo ere; funtzionamendu aldetik beti seriotasuna ezaugarritzat hartu dugu, baina garai hartan herriko talde xume bat besterik ez ginen; gure aurrekontuak osatzeko herri guztia inplikatzen genuen, baita jokalariak ere; rifa, txartel eta horrelakoekin osatzen genituen. Egun, esate baterako, jokalari bati klubaren buruhauste, penak eta zorrak baretzeko laguntza eske joatea pentsaezina da. Egun profesionalak dira eta, goren mailan jarraitu nahi izanez gero, oraindik eta profesionalago izan beharko dute alde guztietatik; baina jokalariez gain, tekniko eta baita kluba zuzendu eta administratzen ari garen guztiok ere bai.
Urantzu pilotalekuko hormek hitz egingo balute...
Guretzat katedrala zen, baina bisitarientzat, aldiz, jada polikiroldegi itxietan, zolu gozogoetan jokatzen ohituta zuedenentzat sofrikario hutsa.
Ezker pareta eta jendea gainera zetozkien eta baldintza haietan dardarizo batean kantxaratzen ziren. Horrez gain, partidua amaitu ostean aldageletara erretiratzeko, jendeartetik pasa beharra zuten... ia-ia segada bat. Ez arbitroentzat, ezta kanpoko jokalarientzat ez zen batere erosoa Urantzura etortzea. Bakoitzak bere armak erabili behar ditu eta guk kaiola hartan oilo lepaluzeenak koldartzen genituen.
Juantxo Villarreal entrenatzaileak jokatu zueneko pasadizo hartaz akordatzen naiz oraindik.
Ez nau harritzen. 85-86 denboraldia zen; arerioa Teka zen eta irabazi beharra genuen titulurako play-offetan sartu ahal izateko. Neurketa amaitzeko lau minutu falta zirela, Juantxok kontraerasora bakarrik zihoan tekakide bati baloia kendu zion eta han gertatutako istilua ez zaigu erraz ahaztuko, sekula ez baitzen horrelakorik ikusi. Ondorioz, Villarrealek hamabi partidutako zigorra jasan behar izan zuen, baina, gaitzerdi, partidua irabazi eta sailkatzea lortu baikenuen.
Artaleku polikiroldegiari estreinaldi bikaina eman zenioten gero, ordea.
Urteak generamatzan kiroldegia eraiki behar zutela esaten eta bien bitartean Madrildik urteoro mehatxuka, ohorezko mailan Urantzun jokatzen ez zigutela utziko. Debekua nola hala atzeratu eta 86-87an, gora etorri ginen. Ordurako eskubaloi mundu honetan ikasi beharrekoaz jabetuta geunden urteen poderioz.
Elgorriagarekin harreman sendoa genuen, etxeko jokalariak bikainak (Juanin, Salcedo, Zuiga eta Mario Hernandez. Denboraldi hartan Obradovic-ek azken orduan aldegin eta Grubic eta Lakovic ziren gure bi tzerritarrak. Liga hartan Juanin 156 golekin izan zen Ligako jaurtikitzaile onena. Lehendabiziko titulua eskuetan aldegiteko ordua zela iritzi nion eta kargua utzi nuen.
Bitan utzi duzu Bidasoako lehendakaritza eta bietan urtea agortu aurretik itzuli zara. Zer dela eta?
Ez dakit ba zer esan. Agian Bidasoa nere amodioa delako, baina erantzukizun horri ezin izan diot izkin egin. Harrokeriarik gabe zera esango dizut, hemen egunero hutsaren truke lanean gabiltzan koadrilaska bildu izan ez bagenu nekez jardungo ginateke Bidasoaren istorio emankor eta arrakastatsuaz, areago, zer gertatu da Donostian?... Logikoki guretzat baino errazagoa beharko luke talde bat antolatzea, ezta? Zoritxarrez, eskubaloiaren antolakuntza hutsala da eta, ondorioz, kirol honetarako zaletasuna hil egin dute. Gogoan dut duela urte batzuk Kopako azken fasea Donostiara ekarri zutela eta Bartzelona eta Teka bezalako talde handiak egon arren harmailetan lau katu besterik ez geunden. Tamalgarria da, baina egia bere gordinean; Donostian eskubaloirako zaletasunik ez dago, hil egin dute.
Alde horretatik ezin kexatuko zarete Irun aldean.
Ez ezazula pentsa; Urantzun jokatzen genuenean larehun-bat bazkide kopuruan mugitzen ginen, egun mila inguru dauzkagu. Herri txikia gara eta agian alde horretatik askoz gehiago ezingo da familia zabaldu, baina ez dakizu zuk zeinen zaila den edozein enpresa, lantegi, komertzio edo dendara joan eta Bidasoaren bizi-iraupenaren aitzakitan eskupekoak jasotzea.
Garailearen arrimuan gozo, baina tituluen usaina dariola joan beharko, bestela ate asko eta asko ixten dizkizute.
Diru kontutan sartu garenez, hamabost denboraldi hutsik egin gabe zuekin egon ostean, Elgorriagak adio esango dizue denboraldi amaieran.
Urtebete gehiagorako elkarlaguntza sinatuta eduki arren, joan den ekainerako jada euren publizitate irizpide berriak zirela-eta kontratua eten nahi zutela adierazi ziguten. Zer egingo diogu? Esker onez onartu, zapuztuta baina gizalegez, horrenbeste urtean zure sostengua izan denari akordioa inolako istilurik gabe hausten erraztu. Gu betirako txokolatezale izango gara. Azken hamabost denboraldi hauetan aurrekontuen zatirik nagusiena (% 40) urteoro segurtaturik edukitzeak izugarrizko abantailak ematen ditu, bereziki kanpoko merkatuan jokalari arrantzara joan behar duzunean.
Ekonomi arloa bermatuta izateak buruko min asko kentzen dizkizu eta, bide batez, gainerako aferatan buru-belarri murgiltzeko parada.
Zenbatekotan, denboraldi bati tajuz aurre egiteko zein diru kopuru da beharrezkoa?
Zehazki zifra bat esaten hastea ez bide da logikoa. Esate baterako, Europan jokatu ala ez, hortxe dago aurrekontuen gorabeheraren gakoa.
Normalean Bidasoak Europako lehiaketa batean sartzeko emaitzak lortu beharko lituzke (Ligako lehendabiziko laurentzat toki bat izaten da). Kasu horretan ehun eta hirurogei milioi pezeta inguru behar dira itxurazko, itxurazko diot puntan ibiltzeko talde bat osatu nahi baldin bada, behintzat.
Aurrekontuez ari garenez, Bartzelona, esaterako, gugandik atal horretan urrun al dabil?
Urrun samar bai; gutxi gorabehera gure aurrekontuak bikoiztu egingo ditu eta Caja Cantabria ere hor nonbait ibiliko da. Kataluniarren kasuan, futbol taldearen sail bat dira. Futboleko bazkide direnak automatikoki eskubaloikoak ere badira. Gezurra dirudien arren, Palau Blau Granan berebiziko garrantzia duen partiduren baten salbuespena kenduz gero, ikusle gutxi bertaratzen da neurketak ikustera, baina horrek bartzelonarrei bost axola. Ronaldinho eta Barca futbol taldea ondo joanez gero, ez die beste ezerk ardura.
Publizitate irizpide berriak aipatu dituzu Elgorriagak babesa uztearen arrazoitzat; baina besterik ere izango da, ezta?
Ni egun Asobaleko (eskubaloi taldeen batzordea) lehendakariordea naiz. Erakunde horrek kontrolatzen du goitik behera eskubaloi profesionala. Aurten denboraldia hasi aurretik Canal Plusek partiduen eskubideak erosteko egin zuen eskaintza onartu ala ez, bilera hartan, ezezkoaren alde nik bakarrik bozkatu nuen.
Espainiarrak bizkar eman dio kirol honi, eta gaixotasun gehienak, bai ekonomi aldetik eta zer esanik ez zaletasuna eta giroa suspertzeko orduan, hortik datoz. Babesle batek bere hitzarmenaren balioa publizitate denboran neurtzen du, baina publizitateak eragina izan dezan, jendeak begira egon behar du eta nik sarri esan ohi dudanez, Canal + telebista ezkutua da. Zenbatek ikusten dute ostiralero «Sportmania» telesaioa? Kate honi eskertu behar zaio egiten ari den lana, besteak beste, partiduen errealizazioa izugarri ona delako; futbolarekin bezala sekula ikusi ez ditugun angelu eta ikuspegitik erretransmititzen dituzte partiduak.
Baina berriro ere diotsut, alferrik gabiltza audientziak gora nabarmen egiten ez duten bitartean. Adibide esanguratsu bat: Irunen ba al dakizu zenbat telekodifikatu dagoen, zenbat abonatu? Hirurogeita hamar; eta horietarik batek daki zenbat diren futbolzale edota filmeak ikustea gustuko dutenak. Hitz batean, sekulako azpikeria egin digula telebistak. Hala ere, Zorionez, Canal Plusekin hitzartuta genuen akordioa beste telebista kateetara zabaldu da. Euskal telebistak ere hemendik aurrera, Bidasoa Lagun Aro eta UPV-Barakaldoren partiduak zuzenean eskaintzeko modurik izango du.
Bi liga eta iaz, azkenean, Europako Kopa. Tenore honetan klub honi bere benetako neurriz kanpoko helburuak ez al zaizkio exijituko?
Jendeak ez daki edo, itsutasunak jota, ez du ulertu nahi Bidasoak orain arte lortu duena kasik mirari bat izan dela. Diru kontuak lehen aipatu ditugu eta frogak agerian daude. Azken urteotan atzerritarren fitxaketekin zorte handia izan dugu, baina konturatu orduko eskuetatik kendu egin dizkigute.
Wenta, Kisselev, Jovanovic, Svensson... eraman eta arazoa larriagotzen doa. Oraino eskubaloilari europarrak estatuko ligara etortzeko irrikitan ibili dira eta orain Alemanian sekulako dirutzak eskaintzen ari zaizkie jokalariei.
Beraz, guretzat merkatua, lehen mailako jokalariena hain zuzen, gero eta eskuraezinagoa bilakatu da da. Yugoslabiarrak, suediarrak, sobietarrak eta abar. denak Bundesligatik jaso dezaketen eskaintzen zain daude, noski, eta guk horiekin lehian sartzea ezinezkoa dugu.
Beraz, etorkizuna ilun samar ageri da?
Kontua da jendeak ohartu behar duela besteak biderkatzen ari diren bitartean guk justu-justu, neurriko aurrekontuen barnean segi behar dugula. Bidasoa klub serio bat da eta ez dugu ez zorrik, ezta handinahikeriak eragindako zaflaldirik onartuko.
Geure jarraitzaileek zera ulertu behar dute: denboraldi honetan Bartzelona bezalako talde batek jada Liga Txapelketa poltsikoan izatea arrunt logikoa dela; aitzitik, gu goian egoteak kataluniarren etxean zerbait oker dabilela esan nahiko lukeela.
Ondorioz, denboraldi honetan taldearen ibilerak zure ustez ez dira kritikagarriak?
Zorakeria askotxo entzun ditut dagoeneko. Jarraitzaile bakoitza entrenatzaile bat da eta irabazteak, irabazteak besterik ez die balio. Juantxo Villarrealen gaitasuna kolokan jartzea, esate baterako, niretzat iraina da, eta ezjakitunaren seinale; edota Peru ez dabilela ihazko tamainan, lesio luze batetik atera dela kontuan hartu gabe edo Olalla «pakete bat» dela entzutea...
Ni sarritan sutan jartzen naiz alde askotatik horrenbeste lerdokeria entzun ondoren, baina, tira, guk helburuak argi eta garbi dauzkagu.
Zeintzu dira helburu horiek?
Batetik, Elgorriagak utzitako hutsunea betetzea, babeslerik gabe ez baitago aurrera egiteko modurik. Alde horretatik, guk bidea egina dugu eta nik uste dut datorren urteko martxoa aldera etxe bakarra ez bada, lagunkidetzaren bat lortuko dugula bizpahiru enpresa-etxerekin.
Kirol mailan, titulu bat lortu nahi dugu; Liga joan zaigu eta ondorengo aukera Eguberrietan Asobal Kopan daukagu. Tituluren bat lortu nahi dugu eta, bide batez, Europan sartzea, horixe da gure jomuga momentu honetan.
MARTIN AGIRRE
22-26
Gaiez\Kirola\Eskubaloia
Pertsonaiaz\GARTZIA5
Egileez\AGIRRE20\Kirola
J.J. Petrikorena
Iñaki Aldekoari elkarrizketa
«Zabor piloa irakurri edo ikusten da hobeagorik eskaintzen ez delako»
Iñaki Aldekoa, Erein argitaletxeko literatur arduraduna
Urtean zehar helduentzat liburu oso gutxi argitaratu da. Durangoko azokan bildu da beste behin ere ekoizpenaren zatirik handiena.
Morrontza bat badugu Durangorekiko, baina konplexuak kentzeko ordua da. Hein handi batean planifikazio arazoa da. Egunerokoan gabiltza. Ereinen kasuan, sasoian geundela demostratu beharra geneukan, eta behin hori demostratuta datorren urtean ez da aurtengoa gertatuko, pare bat liburu baino ez ditugu utziko Durangorako.
Zer planifikazio antolatu du Erein argitaletxeak?
Nik lotuta ditut datozen bi urteak: hiru eleberri nagusiren inguruan pibotatuko du gure eskeintzak.
Zer irizpideri jarraituz?
Kalitateari nagusiki, baina beste zenbait alderdi --liburuari irakurle gisa atera dakiokeen etekina eta izan dezakeen lekua-- ahaztu gabe. Beti ere, maila minino bati eutsi behar diozu. Nik atzera bota izan ditut sari askotan irabazitako ipuin eta eleberriak. Uste izaten da irabaztea garantia bat dela, baina ez da horrela.
Zer gertatzen ari da literatura lehiaketekin?
Idazten da, baina ez gehiegi ere. Bestetik izenen kontua dago: neurri handi batean euskal literatura beteranoen esku dago: sasoi onean dabiltza, heldutasunean. Horiek ez dira sariketetara aurkezten, normala denez. Sariketen inguruan jende gaztea dabil, bere buruari badirela demostratu behar diotenak; eta ez dira asko.
Asko izan ez eta literaturaren zelaian jokatzeko aukera gutxi?
Ez zait iruditzen hori egia denik. Nere eskuetara gazteen testu gutxi heltzen dira, 40 urtetik gorakoenak dira batik bat. Egia da beren plataformak badituztela, eta seguruenik horrela izan behar du. Historikoki abangoardien kontuak eta, kontsumitzen joan dira; alde horretatik badirudi historiak esan behar zuena hein batean esan duela.
Kalitatea aipatu duzu. Gora egin al du?
Eleberrigintzan adibidez, inoiz baino lan hobeak idazten ari dira. Bagenuen gainditu beharreko ikasgairik alor honetan eta egun argi ikus daiteke 2.000 urterako maila oso ona izango dela, eta eleberri onenak hamarkada honetakoak izango direla, gehienak beteranoak idatziak.
Orokorrean ordea, badago non saiatua; izan ere, kultur munduan mugitzen direnek ardura bat dute gizartearen aurrean. ETBn adibidez, ez al dugu gauza zentzuzkoagoak edo hobexeagoak egiten asmatuko? Jendeak zabor piloa irakurri edo ikusten du hobeagorik eskaintzen ez zaiolako.
Milabidai saila literaturaren alorrera sarbide bat eskaini eta era berean liburu eskuragarriak kaleratzeko asmoz zabaldu zenuten. Bete al dituzue helburuok?
Helburuon laurdena ere ez dugu lortu. Agian liburuok bestelako promozio bat beharko lukete, banaketa moldeak hobetuz eta. Garbi daukat ordea, bilduma duina dela, eta lehenxeago edo geroxeago jendea konturatuko da horretaz.
«Ilargia ihesi» liburua euskaratu diozuen Rax Rinnekangas-ek Euskal Herria eta Finlandiaren artean zubi bat eraiki daitekeela aipatu du. Zubirik eraikitzen ari al da itzulpengintzari esker? Zer motatakoak?
Poesia edo eleberrien antzera, itzulpenak beste jenero bat bailiran tratatzen ditugu, gauza arrotz baten modura, eta hori gainditzeko ordua da. Gero eta itzulpen gehiago eta hobeagoak egiten dira eta gutxienez harrera horiek ezabatu behar ditugu. Egun, itzulpengitzak ez du arrakastarik eta dirulaguntza batzuri esker edo hainbat jenderen saio miresgarrien ondorioz kaleratzen dira liburuak.
Tiradak murriztu egin dira. Zergatik?
Konturatzen ari gara tontakeria dela tirada handiak egitea, gero saltzen ez direnean. Oraindik ere gehiago estutu beharra dago. Izan ere, 1000 bat saltzea ondo dago, eta hortik gora asko saltzea da.
Liburu ekoizpena ere murriztu beharko al litzateke?
Gainetik ari gara. Durangon ikusi nuenez, liburu bakoitza bere irakurlearen atzetik abiatuz gero, ez legoke guztientzat lekurik. Merkatuaren ikerketa serio bat falta zaigu, baina, hala ere, gutxiago argitaratzen hasi beharko genuke.
Gutxiago argitaratu eta argitaratzen dena enkarguz erosi, argitaletxe zenbait hasiak diren moduan?
Ez dut uste idazlea txakurra katean bezala gosez eduki behar denik, gosetik idatziko duelakoan. Alde honetatik mesedegarria ikusten dut idazleari soldata bat luzatzea. Bestalde, kontratu mota honen atzean kanpotik datozkigun modekin homologatu nahia ere antzematen dut, izen bati ahalik eta etekin gehiena ateratzea: izenak berak saltzen du garbiago idazten denak baino. Soldata jartzen duen argitaletxeak badaki, idazten dena idatzita ere, liburua izenari esker salduko dela.
Izenak berak saltzen duela diozu. Luis Mari Mujikak arrazoirik ba al du egun literaturgintza bizpahiru izenen inguruan hipotekaturik dagoela dioenean?
Hori ez da egia. Egia da euskarazko literaturan hainbat izen handi baditugula, baina ondo merezita dute, urtetan idazten aritu ondoren, egun oso aurrean segitzen dutelako; seinale ona da.
Zer geratu da agerian «Hamaika pauso» aurtengo Espainiako Sari Nazionalerako aukeratu eta gero?
Gertatu denaren arduraren zati bat gurea da, baina Kultura Sailak babesa eman beharko luke, gastu handiak gertatzen direnean, adibidez. Horretarako nahikoa litzatete batzorde bat antolatzea, sari hau dela edo beste urtean zehar lagun daitezkeen liburuen gainean erabakitzeko. Sari Nazionalarekin ezin dugula iparra galdu, ordea: jar ditzatela lau hizkuntzak dakizkitenak epaimahaian.
J.J. PETRIKORENA
34-36
Gaiez\Kultura\Argitalgint\Argiteletxe\Erein
Pertsonaiaz\ALDEKOA1
Egileez\PETRIKOREN1\Kultura
Arritxu Zelaia
Gema Arrizabalagari elkarrizketa
Gema Arrizabalaga: «Lehiaketena beti da formula baliagarria»
Irrati eta telebistako «Hirutan hiru»ren arteko lotura zergaitik eten da?
Egia esan, ez dakit zehazki zergaitik, baina formula bezala polita zen kolaborazio hori. Nik uste ordutegi kontua izan dela asko. Mertxe Ezeizaren programa eguerdi partean da eta gurea bazkalondoren; goizean etxean dagoena eta arratsaldean dagoena ez da dela beti publiko berdina izaten konturatzen ginen.
Irratian parte hartzeko joera zuen jendeak gero telebistara ez zuen etorri nahi, ez zitzaion erraza egiten. Guretzako ez zen horrenbesteko problema, baina irratikoentzako bai. Formula etetea erabaki genuen. Polita zen, zuzenekoan ziren etxeko deiak, oso formula radiofonikoa dira.
ETBn dagoen eguerdi-arratsalde parteko hutsunea betetzea lortu al duzue?
Oraindik ez dakit. Egutegia aldatu egin izan digute, oraingoz behintzat dei eta lehiakide kopurua ikusita, mantendu egiten dugu. Segmento horretan audientzia lortzea oso zaila da, eta erronka batez ere ETB-1ean. Gu oraingoz mantentzen ari gara, eta ez da gutxi.
Orain grabatua izateak jendearen parte hartzean eraginik izan al du?
Egunero dei mordoska izaten dira erantzungailuan. Oraingoz, atzeraka baino gora egin du pixkat.
Duela gutxi arte lehiaketa ugari ziren Euskal Telebistan, orain aldiz magazinak nagusitu dira. Erreta al dago lehiaketan formula?
Nik ez dut uste. Ni neu batzuetan harritu egiten naiz jendeak nola erantzuten duen ikusita. Jendea animatu egiten da, lehiaketena beti da formula baliagarria. Lehiaketen barruan formula diferenteak daude, batzutan asmatu egiten duzu eta beste batzutan ez. Gehienetan, zenbat eta formula sinpleagoa izan hobeto funtzionatzen du lehiaketak.
ARRITXU ZELAIA
41
Gaiez\Komunikabid\Telebista\ETB\Saioak
Gaiez\Komunikabid\Telebista\ETB\Zuzendariak
Pertsonaiaz\ARRIZABALA3
Egileez\ZELAIA3\Komunikabid
Mikel Jauregi
Katy Gutierrezi elkarrizketa
«Nazionalismoa porrot egiten ari da herri hau homogeneizatzeko saioan»
Katy Gutierrez, IU-EBko ordezkaria Gasteizko Legebiltzarrean
Lehenengo galdera, ezinbestekoa: Javier Madrazo dagoen tokitik kentzeko IU-EBko sektoreren bat egiten ari den ahaleginaz hitz egin dute komunikabideek. Borroka hori egon badago IU-EBren baitan?
Gertatzen dena da euskal ezker eraldatzailearen proiektua sendotzen eta sustraitzen ari garela IU-EBn. Horrelako gauza bat finkatzea ez da erraza. Hori dela eta, halako egoera bat ez da barne borroka gogortzat bezala edota inoren kontrako politika gisara interpretatu behar. Erabakitzen ari garena ondokoa da: batetik, zein proiektu mota sustraitu behar dugun Euskadin eta, bestetik, proiektuaren barne-funtzionamendua. Hori da gauzatzen ari dena, eta ez ezer edo inoren aurkako operaziorik.
Beraz, borroka ideologiko baten aurrean gaudela esan al daiteke?
Borroka ideologikoa baino gehiago da borroka politikoa. Horixe bizi dugu egun IU-EBn. Borroka politikoa aberasgarria da gure gizarteak dituen arazo eta erronkei aurre egiten dienean.
Hala ere, bada oinarri garrantzitsu bat, Europako edo munduko edozein proiektu ezkertiarrak ere baduena: edo onartzen duzu kapitalismoak, neoliberalismoak ezarri nahi digun eremua, edota bestela eremu demokratikotik abiatuta prozesu eraldatzailearen aldeko apustua egiten duzu. Hau da guk egiten duguna, hori da gure erronka: euskal ezker eraldatzailea izatea, gure gizartearentzat baliagarria izango dena.
Horretan guztian ez al dute zerikusirik izan autodeterminazio eskubidearen inguruko planteamendu ezberdinek?
IU-EBn gauden guztiok daukagu barneraturik eta onarturik autodeterminazio eskubidea, eta eskubide demokratiko bezala defendatzen dugu. Baina oraindik gaia sakondu beharra dago. Beste gauza batzuen artean, eskubide horren subjektua bezalako oinarrizko elementua dago tartean. IU-EBren iritziz, eskubide horren subjektua Euskadin bizi eta lan egiten dugun guztiok osatzen dugu. Baina nazionalismoaren aldetik planteamendu hau ez da hain argia, nazionalismo etniko-kulturalerako tentazioa baitago. Autodeterminazio eskubidea modu horretara ulertzeak ez du herria eraikitzen, banatzen baino. Beraz, autodeterminazio eskubideak herri-eraikuntzaren prozesu bati _prozesu demokratiko eta solidarioa, euskal biztanleria osoa bilduko duena_ erantzun behar diola esaten dudanean, ez naiz eskubide honen kontra jartzen. Nik eta beste askok nahi duguna da erreala izatea: hots, ez estratosferan hitz egitea.
Politika egitea ez da lau idealez abstraktuan hitz egitea. Hori eginez gero, jendeak gero ez dauka printzipiorik, ez daki nola mugitu. Politikagintzaren zailtasuna horretan datza: etorkizunerako eredu bat edukiz, orainaldiko arazoei erantzuna ematea.
Euskal nazionalismoari horren falta ikusten al diozu?
Nazionalismoa porrot egiten ari da herri hau homogeneizatzeko ahaleginean, guztiok bere moldean sartzeko saio horretan. Gauzak ez baitira horrela. Herri honetan gai izan behar dugu guztiok lekua izango dugun esparru komun bat finkatzeko. Guretzat esparru hori bikoitza da, autogobernua elkartasunarekin uztartuko duena alegia; jakina, horrek euskal herritar gehienen interesei erantzun behar die. Aldiz, nazionalismoak ikuspegi itxiagoa dauka. Nazionalismoak herri honetako biztanleria osoa aintzat hartzen duenean, bere diskurtsoari osagai demokratiko hori gehitzen dionean, guztion arteko topagunea osatuko da.
Hel diezaiogun bakegintzari. Hainbeste urtez gatazkarekin eta honen ondorio guztiekin elkar-bizi ostean, Euskal Herrian bakea lor daitekeela pentsatzeko arrazoirik ikusten al duzu?
Sikiera eztabaida politikorako eremu komun bat topatzea zaila da oso. Hain hizkuntza ezberdinak erabiltzean gaitza da horrelakorik lortzea, baina erabat beharrezkoa da. Izan ere, herri hau degradazio prozesu bat sufritzen ari baita gatazkaren ondorioz.
Gatazka euskal herritarron artekoa da. Horretaz ohartu eta guztiok sartzeko modua izango dugun eremu politikoa finkatzen dugun unean, bidea irekirik izango dugu. Malgutasuna eta elkarrizketa beharrezkoak dira, baina ezinbestekoa da zein printzipioetatik abiatzen garen eta helburuak zehaztea.
Abiapuntu hori zein litzateke?
Herriaren borondatearen errespetu demokratikotik abiatu beharko genuke. Eta hori, gustatu edo ez, hauteskundeetan adierazten da. Abiapunturako faktoreak bi lirateke: esparru demokratikoaren onarpena eta indarkeria erabiltzeari uko egitea.
Eremu demokratikoa onartu eta indarkeria erabiltzen ez dugunon aldetik, zuzenbidezko estatuaren oinarrizko printzipioen planteamenduak onartu behar ditugu. Zentzu horretan, giza eskubideak erabat bermatu behar dira. Horrezaz gain, entzuteko eta eskuzabalak izateko gaitasuna eduki behar dugu berradiskidetze politika gauzatzeko.
Eta nora iritsi nahiko luke Katy Gutierrezek?
Guztion batuketak emango du hori. Gehiengoak zer nahi duen ikusi behar da. Izan ere, edozein gai politiko defendatzea ahalbidetuko dugu guztiok. Bidea zaila da, baina bide-zidorrak bilatuz ere ez gara inora helduko.
Eremu politiko komun baten falta azpimarratzen duzunean, argi uzten duzu Ajuria Eneko Mahaiak ez duela betetzen funtzio hori.
Ajuria Eneko Ituna hil ala bizikoa da, nahiz eta alderdi politikoen baldarkeriak muga asko eragin dizkion. Mahaiaren gaian, herri-politika falta izan da: hots, herriaren interesak interes partidisten aurretik jartzea. Dena den, Ajuria Eneko Mahaia eta Ituna ez dira hautsi behar, ez baitut beste alternatibarik ikusten. Mahaia haustea atzera egitea lizateke.
Dena den, Mahaiak askoz ere sentikorragoa behar du izan gizartearen beraren eta mugimendu bakezaleen eskariekiko. Gainera, ahalegina egin behar da uneotan mahai komun horretan ez dagoen herri honetako alde politikoa erakartzeko.
Irteera negoziatua gauzatzeko zein baldintza bete beharko lirateke?
Lehenik, bi bahituak askatzea eta su-etena. Estatuaren aldetik, ezinbestekoa da giza eskubideekiko errespetu zorrotza.
Irteera negoziatua beharrezkoa da, baina oso garrantzitsua da zer negoziatu finkatzea. Herri honetako alderdi gehienek onartu behar dute negoziatu beharrekoa, inposiziorik gabe.
Alderdi politikoek zer jarri beharko lukete mahai gainean?
Planteamendu, printzipio eta helburu argiak. Modu batera edo bestera gizarteari bidea erakutsi behar diote, gizartea bera nahasturik baitago. Horrezaz gain, tolerantzia, malgutasun eta beste aldearen argudioak entzuteko gaitasun dosi handiak jarri behar dituzte.
Batetik bestera zubiak luzatzeko gaitasun eza azpimarratu duenik ere bada...
Posible da, baina askotan gorren arteko elkarrizketa dirudi egungo egoerak. Gainera, ahots kritikoak isilarazi egiten dira.
Normalizaziorako bidean, lagunduko al luke euskal presoen egoera konpondu eta sakabanaketa politika amaitzeak?
Presoen gerturatzearen gaian, Estatuak, batik bat PSOEk, akats politiko larria egin du. Presoen eskubideekiko sentikortasun txikia izateaz gain, HBren «presoak kalera» aldarrikapena izugarri zentzuzkoa den egungo eskaera bilakatu du sakabanaketa mantentzeak. Sentikorra den edonork babestuko du aldarrikapen hori, gu tartean. Baina giza eskubideen irizpide bezala bultzatu dugu, ez irizpide politiko bezala. Esparru komun horren bilaketan ekarpen bat izan behar du presoen gerturatzeak. HBk, ordea, jarrera hau ez du distentsio-neurri edota akats larri baten zuzenketa bezala ikusi, ildo gogorraren garaipen gisara baizik.
Gerturatzeaz mintzatu zara. Zer deritzozu Euskal Herriratzeari?
Gerturatzeak ez du bateratzea ekarri behar. Presoei aukera eman behar zaie euren kabuz hausnartu eta bergizarteratze prozesu indibidualak hauta ditzaten. Kontuan hartzen badugu HBk barne-aniztasun oso urria duela eta barne-eztabaida itotzen duela, zer esan ETAri buruz. Horrezaz guztiaz gain, muga errealak ere ezin ditugu ahaztu: hemengo kartzeletako espazioaren muga, alegia.
Baina ELAk eta LABek jakinarazi berri dute txosten batean Euskal Herriko kartzeletan 400 pertsonarentzako tokia egon badagoela.
Estrategia okerra deritzot horrelako planteamenduak egiteari: obsesio ikaragarria da euskal kartzeletan egon behar hori azpimarratzea. Arazoa ez da hori; jende hori kartzelan ez egoteko irtenbidea aurkitzea da arazoa. ENAMek beste planteamendu batzuk egiten ez dituen artean, 400 preso hemengo kartzeletara ekartzeak irtenbide bat edota bergizarteratzea bultzatuko al luke? Nahiko lan.
MIKEL JAUREGI
8-11
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Taldeak\Alderdiak\IU/EB
Pertsonaiaz\GUTIERREZ3
Egileez\JAUREGI5\Politika
hemeroteka
1604. zenbakia | 1996-12-15
1603. zenbakia | 1996-12-08
Lege Oharra
RSS sindikazioa 