Xabier Letona ( Xabier)
Mohamed Salem, Fronte Polisarioko ordezkariari elkarrizketa
"Borrokarekin bakea inposatu behar dugu"
Mohamed Salem, Fronte Polisarioko ordezkaria Euskal Herrian
Zein da su-eteneko lau urte hauetako balantzea?
Hasieratik ikusi zen Marokkok ez zuela bakerako borondaterik, su-etenean jada oso eraso militar zabalari ekin baitzion. Bazekien Polisariok ez zuela erantzungo. Dena den, gero ere behin eta berriro egin dio muzin bake planari: erreferendumerako etengabe eraman ditu milaka marokkoar gure lurretara, saharar lurraldearen % 70 inguru bere kontrolpean hartu du eta kontzentrazio eremua bihurtu du, Minurso-ren materiala hilabeteetan blokatu zuen, populazio sahararrari NBEko so-egileekin mintzatzea debekatu izan dio, errepresio basatiarekin jarraitu du... Eta horren guztiaren aurrean NBE isilik egon da, Marokkok, azken batean, bake plana bere interesen arabera moldatu du.
Marokkok bakarrik ez, diozunez Nazio Batuen Erakundeak ere ez du berea bete.
Ez du bete, baina batez ere bete ez duena Butros Gali idazkari nagusia da, Hassan II.aren laguna eta berarekin aspalditik oso harreman estua duena.
Ez da Butros Gali bakarrik izango, funtsean EEBBek eta beste potentzia handi batzuek ere zerikusi handia dute NBEn.
Gerra Hotzaren garaian, komunismoaren inguruko mila atxakia hartuta, EEBBek Marokko nabarmen lagundu zuten, baina bake planetik aurrera EEBBen jarrera arazoa konpontzekoa izan da. Lehen ematen zen laguntza itsua, behintzat, desagertu da.
Eta Espainia?
Bere kolonia ohia Marokkoren esku utzi zuen eta oraindik _dagoneko inongo baliorik ez badu ere_ ofizialki ez ditu Madrileko Hiruko Akordioak bertan behera utzi. Espainiak, sahararren aurka erabiliak izango direla jakinda ere, Marokkori arma ugari saldu dizkio.
Gerrara itzultzea ekidin ezina da?
Marokkok jarrera aldatzen ez badu bai, eta ez du aldatuko. NBEk Marokko gogor presionatzea da bake irtenbide bakarra, baina horretarako ere esperantza urriak daude. Lau urtetan denetik jasan behar izan dugu eta ezin dugu gehiago etsi, ezin dugu Marokkoren jarrera horrekin aurrera jarraitu.
Baina ezin duzue gerrarik irabazi.
Hori oso gaitza da, baina Marokkok ere ezin du irabazi. 1975ean Hassan II.ak gu bi astetan amaituko gintuela uste zuen; 20 urte iragan dira. Borrokan jarraitu beharra dugu eta borrokaren bidez bakea inposatu. Guk argi dugu Sahara ez dela inoiz Marokkorena izan, ezta izango ere.
LETONA, Xabier
Mohamed Salemek ez du gerrarik gura baina, dioskunez, sahararrek jadanik ezin dute gehiago etsi eta laster borrokara itzul daitezkeela iragarri du.
15
Gaiez\Politika\Nazioartea\Gerra/Iraul\Sahara
Pertsonaiaz\SALEM1
Egileez\LETONA1\Politika
Xabier Letona ( Xabier)
Juan Manuel Giral, Inasmeteko zuzendariari elkarrizketa
"Teknologia eta berrikuntza lehiakortasunaren garantia dira".
Jose Manuel Giral, Inasmet zentro teknologikoko zuzendari nagusia
Gaztetatik ari da teknologia eta berrikuntzaren munduan eta gaur egun, Inasmeteko zuzendari nagusia izateaz gain, iaztik Berrikuntza eta Teknologia Erakundeen Espainiako Federazioko lehendakaria ere bada. Jakan jaioa, metalurgia ingeniaria eta 47 urtekoa, Inasmeten abiadaz eta teknologiaren sustraitzeaz jardun dugu.
Nolakoa izan zen 1994a Inasmeten eta nola doakizue 95a?
Berrikuntza teknologikoak merkatu librean enpresei saltzetik bizi den Inasmet moduko zentro baten jarduna, neurri batean ekonomi egoera orokorraren menpe dago, eta iazko amaieran egoera hobetzen hasi bazen ere, ingurune ekonomiko eta politikoan zalantzak hor daude. Teknologia oso eraginkorra da industri krisiei aurre egiteko, gehiago eta hobeto saltzeko lehiakortasunari hobekuntzak gehitzen baitizkio, baina azken lau urteetan enpresek larritasun handiak pasatu dituzte. 1994an Inasmetek 1.337 milioi pezetako sarrerak izan zituen eta 1995erako hobetzea espero dugu.
Han eta hemen teknologia ageri zaigu, teknologiaren `boom'a bizi dugu ala egiten dena hobe saltzen diozue gizarteari?
Ez da horrenbeste `boom' kontua, enpresak eta, oro har, industria eta mundu produktiboa teknologia eta berrikuntzan inbertitzea merkatuetan lehiakortasun handia lortzeko modurik eraginkorrenetakoa dela ohar daitezen baizik, ez bakarrik prezio eta kostuetan, eskuarki ekoizketa eta kudeaketa prozesu osoan ere bai. Poliki baina progresiboki, berrikuntzaren aldeko enpresa kultura horren aldeko giroa sustraitzen ari delakoan gaude, eta hori etorkizun garantia da guztiontzat.
Hala ere, Euskal Herriari ematen al zaio behar beste garrantzia teknologiari?
Euskal Herrian ahalegin garrantzitsua egiten ari gara lehen aipatu dugun enpresa kultura hori bultzatzeko, eta Inasmet moduko zentroak, erakunde publikoak eta beste hainbaten arteko elkar sendoa antolatu da; zientzi-teknologia munduko unibertsitatea moduko erakundeak ere hor daude. Alabaina, beste herri batzuetan egiten den moduan, Barne Produktu Gordinaren ehuneko zehatz bat teknologia eta berrikuntzarantz bideratzea lortu arte, oraindik bide luzea daukagu egiteko.
Zer diozu euskal teknologiaren lehiakortasunaz Espainia eta Europari dagokionez.
Eskuarki, euskal teknologia estatukoaren batez besteko mailatik gora dagoela esan liteke, ez bakarrik hemen BPGrekiko ehuneko handia bideratzen dugulako ikerkuntzara, berrikuntzaren kultura eta giro horren sorkuntzan gehiago egiten delako. Zientzia eta teknologiaren arteko elkar lanean urratsa handiak eman dira. Europako Batasunari dagokionez, aurretik doaz, esparru produktiboetara bideratutako berrikuntza teknologikoan ohitura zabal eta zaharragoa dutelako; teknologia berritu eta transferitzeko laguntza eta bitarteko gehiago dauzkate.
Inasmetek arrakasta handia eduki du plasmaren tratamenduarekin, konta iezaguzu nola ari zareten saltzen berau eta aurrera begira dauzkan aukerak.
Plasmaren inguruko teknologien aplikazio industrialak, hots, egoera solidoak, likidoa eta gaseosoaz gain-materiaren egoera berria deitu izan denak, lehen mailako garrantzia du prozesu askotan, adibidez ingurugiroaren kalitatearen mantenurako eta hobekuntzarako: industri hondakinen berreskurapena eta inertizazioarekin, materialak sortzeko eta lantzeko: iraupena, gogortasuna, kostuak...
Irungo CN Plasma Zentroarekin Inasmetek herri honetan teknologia honen zabalkunde eta sustraitzerako lehen mailako urratsa eman du, eta urtebeteko jardunak erakusten duen gisa, bere etorkizuna oso esperantzagarria da.
Horrez gain, zeintzuk dira gaur egun zuen material izarrak eta zein eremutan?
Materialen teknologia --hau da lorpena, erabilera eta ingurugiro hobekuntza, Inasmeten jardueraren esparru garrantzitsua dira; eremu hauetan 33 urteko esperientzia dugu eta hori nabaritu egiten du. Dena den, zehaztu beharra dugu gaur egun produkzio eta kudeaketa eremuetan edozein enpresak izan ditzakeen arazoei irtenbidea emateko gaitasuna dugula. Finean, enpresa bakoitzak dituen beharretara egokitzen gara eta haiekin elkar lanerako prest gaudela.
Azkenik, galdera erlatiboa da baina, zure ustez, lehiakorra izan gura duen enpresa batek bere aurrekontuaren ehuneko zenbat eskaini beharko lioke ikerketa edo berrikuntza teknologikora?
Enpresa eta sektore desberdinak baitaude. Teknologia ikerketan eta berrikuntzarekiko inbertsioak bere lahiakideekiko enpresa bakoitzak bizi duen araberakoak dira. Eta beharrak beteta ere enpresa bat ezin da lokartu, Erabateko Kalitatea eta Hobekuntza Iraunkorra moduko kontzeptuekin ate guztiak zabalik daude.
LETONA, Xabier
18,19
Gaiez\Ekonomia\Industria\Besteak
Gaiez\Gizartea\Zientzia\Informatika
Pertsonaiaz\GIRAL1
Egileez\LETONA1\Ekonomia
Patxi Larrion
Pablo Antoñana nafar idazleari elkarrizketa
Duela hogeita hamar urte idatziriko eleberria argitaratzea ez da maiz gertatzen, baina Bianakoak maiz ezagutu du. Literaturaz baino gehiago gizarte eta historiaz mintzo gara. Euskal Herria ezagutu nahi duenak badu zer ikasirik bere lanetan.
Argitaratu berri duzun «La cuerda rota» duela 30 urte idatziriko eleberria da, zure azken urteotako lanekin aldaketa franko antzeman daitezke.
Pamielak argitaratzea proposatu zidanean, berriro leitu eta ez nengoen oso seguru. «Pequeña crónica», «Relato cruento» edota «Botín y fuego» nire lanekiko desberdintasun ugari zituen, denboraren poderioz subkonszienteak elkarrizketak ez erabiltzera bultzatu nau, neure buruarekiko aski nahasia aurkitu nintzen.
Agian azken liburu hau errazagoa da irakurlearentzat, zure egungo estiloa ez baita erraza, hertsiagoa da.
Horregatik uste nuen irakurle finari baino irakurle arruntari gustatuko zaiola. Izan ditudan kritikek oker nengoela adierazten didate.
Literaturari dagokionez, aparta baino apartatua izan zara, zure aurrekorik sumatzen al duzu? Urabayen esate baterako?
Urabayen oso berandu leitu dut, eta ezin dut esan nigan eragina izan duenik. Garai hartan gaiak zuen garrantzia, orduko erregimenaren aurrean askatasun aldarrikapenerako gizarte gaiak baliatzen ziren. Muga igarotzen zuten portugaldarren gaia hurbila nuen. Aldi berean, estilo aldetik ez du zer ikusirik garai hartako lagunek egiten zutenarekin.
Inoiz «Nafarroako Faulkner» izendatu zaituzte.
Faulkner ingelesez leitzen nuen, hegoalde sakonaren ingeles amerikarrak zituen zailtasun guztiekin. Bitxia da, izan ere nire bizitza osoan Amerikak mundu mailan izan duen jokabidea gaitzetsi egin dut, baina aitortu behar dut enbaxada amerikarrari esker ezagutu eta landu izan ahal nuela Faulkner. Kritikariek Estatu espainiarreko lehenbiziko `faulknerianoa' izan nintzela diote; gero, indar handiz, Benet etorri zen.
Madarikatua baino, ez al zara zorte txarra eduki duen idazlea?
Zorte txarrik ez. Patua zure indarrekin moldatu egiten duzu, garai batean errua besteei leporatzen nien. Baina errua izatekotan nirea da. Baldintza psikiko zehatz batzuekin sortuak gara, harremanetan sartzeko zailtasunak ditut, eta bi aldiz atea jo ondoren hirugarrenean ez naiz saiatzen; alta, bada jendea hogei aldiz saiatzen dena, eta sartuz gero, kortxo guztiak irauten dute ur-azalean... Orduan txarrena da betidanik ezagutu dituzun horien iturriak ere ezagutzen dituzula, eta nolatan iritsi dira? Ireki den arte ate joka egon direla seinale.
Beraz, ez zara zure buruaren saltzaile ona.
Ez naiz saiatu ere egin, errua nirea da. Ziur naiz ene arbasoen artean nik dudan aldarte bereko anitz azalduko direla, ni ez naiz inguruaren fruitua; «odolaren mintzoa» ere hor da.
Antoñana idazlea gazte batzuek duela hamabi urte berreskuratu zuten?
Hala da, haiengatik izan ez balitz ezezagun jarraituko nuen; gainera Pamielaren sorrera horrekin batera eman zen, «Pequeña crónica»k eduki zuen arrakasta ikusirik argitaletxen munduan sartu ziren.
Eleberriez gain, era literarioan historia landu duzu, II. Gerra Karlista konparaziora. Bertan 36eko Gerran eman ziren gezurrak antzeman dituzu? Hain handia al da bi gerren arteko antza?
Bada: soldaduen jakineztasuna, apezgoaren papera beti boterearekin bateginik, liberalek Gaztela aldera -hemen beti Gaztela esan izan dugu, orain La Rioja dela diote-, jo behar izan zuten, parekotasun anitz antzeman daiteke. Hala ere, 1872koa gizatiarrago izan zen, ez zen hain bortitza izan, menturaz militarren arteko gerra izan zelako, denak akademia beretsuan ikasiak. 36an gerra militarrek militar ez zirenen batzuen kontra bultzatu baitzuten.
Gurean ere historia errepikatu egiten al da?
Anitzetan erran izan dut, 36an alfabetatu gehiago egonda ere, jantzia besterik ez zen aldatu, egun ere, 1995. urtean, jende orok ikasten duenean, sakonean jende berdina da, belaunaldiz belaunaldi jasotzen dena. Boterea daukanak helarazten du hori, lehen, zutabeak, finantzak, eliza eta armadak ziren; orain komunikabideak sartu behar dira, haien esku daudenak. Jantzia besterik ez da aldatu, emakumezkoek prakak erabili, erre, ikas dezakete, baina pertsonei buruan hozka eginez gero bere arbasoengandik jaso dutena azaltzen da.
Beraz, trantsizioak ez zuen ezer aldatu.
Francoren heriotzarekin apurketa etor zitekeela uste genuen. Baina egun, indar errepresiboak berdinak dira. Udal idazkaria izanda hainbat urtez ikusi dut Francoren irudia Goardia Zibilaren koartelean. Trantsizio baketsuaz mintzatzen da, eta benetan gertatu dena Vizcaino Casasek dioena da, hirugarren egunean berpiztu zela. Jende bera leku berean da, 1975. urtean gehien saltzen zuten egunkariak egun ere nagusi dira, demokraziarekin gerta zitekeen irakurleak esatea hainbat urtez engainatu egin gaituzue, ba ez, aldebres suertatu da, haiek dira lehenbiziko lerroan daudenak.
Egun, Nafarroako nortasunaz asko eztabaidatzen da. Ezer gaineratu ahal duzu eztabaida horretaz?
Nafarroak aspaldi galdu zuen bere nortasuna, beraz, ezin gara mintzatu izan ez den gauza batetaz. Desagertuak diren foruez mintzatzen dira, Foruaren Hobekuntza darabilte foru hitza aipatzearren, eta funtsean probintzia bakarreko konstituzio xumea besterik ez da.
Francok berak, saiatu arren, ez zuen hainbat gaietan ezer lortu. Diktaduraren garaian, hazienda kontuetan, Madrilen kontrako mugimenduak izan ziren Nafarroan.
Sekulako iskanbilak bizi ziren, gogoan ditut Sanfermin batzuetan gertatu zirenak.
Fragak hainbat artikulu idatzi zituen foruen desagerketa itzuliezina zela argudiatuz, eta egun UPN eta PP alderdietan daudenak ziren Fragaren kontra azaldu zirenak.
Gaur egun, jendea foruak dituelakoan dago: noiz sartu du eskua aurrekontuen tribunalak? noiz edozein tribunalek? Egun bai, eta gainera La Rioja eta Aragoi kexaka, Francoren garaian ez zien balio, egun dena onartzen da.
Gobernu aurrerazalea eratu omen dute. Horrek Nafarroako identitatea berreskuratzen lagundu ahal dezake?
Politikoengan ez dut sinesten; apezek eliza uzten dutenean jantziak zintzilikatzen dituzte, pertsonek politikan sartzean ideologia. Duela gutxi arte joan-etorrian ibili dira, ikuiluetan sartu dira, baina behin botoak lortuta nahi dutena egiten dute, eta orain sartu berriak direnek berdin eginen dute. Nafarroako nortasuna ezbaian dago, bakar batzuei interesatzen zaie, eta nonbait horiek gaiztoak dira, eta gaiztoak omen direnez...
Inoiz, meza eta prozesiora itzuliko ginela erran duzu. Zer dela eta?
Garai batean jendea zientoka ateratzen zen elizaren bidetik; behin Lizarran nire lankideekin eztabaidan ari nintzelarik, desertzio hori unean uneko kontua zela eta errosariora itzuliko ginela, horrek duen esanahiarekin, adierazi nien. Mezatara joateari utzi nion lehenbizikoetakoa izan nintzen, eta erraten nien, Nafarroan mezatara ez joatea ia heroia izatea dela baina aldi berean Madrilen egon eta joatea ere heroiena da, anitz baitziren hemen bai eta Madrilen joaten ez zirenak.
Eliza beti bera da, demokraziaz mintzo da eta hemen Sebastian bere iritzikoak ez diren apez guztiak baztertzen ari da. Arestian aipatu dudan legez, pasa den mendeko hiru zutabe horiek hor daude, salbuespen batekin: armada ez da ilustratua, XIX. mendean bai, bere zereginaz ideiarik bazuen. Gaur egun edukiko balu herriei komeni zaiena defendituko luke.
Aurki beste eleberria berrargitaratzeko asmoa duzu, «Relato cruento» bere garaian ia zabalpenik izan ez zuena.
Argitaratzearena ez da nire esku. Isilean egon banaiz, inork ez didalako deitu izan da; deitzen ez badizute balio ez duzun seinale. Uste horretan egon naiz hainbat urtez, gazte talde hori nigana etorri arte.
Bada nire bizitzako garai bat ia galdurik eman daitekeena; sasoi horretan indar handiz nintzen, inork herrialde honetan kasu egin izan balit askoz ere gehiago produzi nezakeen. Gaztea nintzen, gainera jenio txarrik banuen -orain ez daukadana-, eta nolabaiteko onespena jaso dudanean, produkziorako oso urte gutxi geratzen zaizkit.
Errana duzu Unamunok «Paz en la guerra» idatzi ondoren II. Karlistadaz material pilo zuela, baina ez zuela eleberri hori idatzi. Literaturak lagundu al dezake gure iragan historikoa arakatzeko?
Sekulako eleberria izan zitekeen. II. Karlistadaren inguruan Tolstoiren «Bakea eta gerra»ren pareko eleberria idatz daiteke. Garai historiko horren inguruan liburu anitz leitu ditut, baina historialari profesionalen lanek hotz uzten naute, historia zientzia matematikoa izanen balitz bai, baina ez da horrela. Unamunok, Barojak, Valle Inclanek karlismoaren inguruan historia bat idatzi zuten, niretzat jatortasun handiagokoa. Historialariak ez daude emozioa, nahia, errebindikazioaren mailan.
Sanferminak gainean ditugu. Honetan ere aldaketak ezagutu dira. Zer iritzi duzu egungo festetaz?
Txarrenetik okerrena imitatzen da. Badirudi gustu txarra nagusi dela, menturaz Iruñea aldatu egin delako ere. Gogoan dut hiriak 50.000 biztanle zituenean, Iparraldekoak ere etortzen ziren, beste girobat izaten zen. Gero emigrazioa etorri da, Nafarroakoa izanda ere, masifikazioa handia ezagutu da, eta horiek ez dituzte ohitura zaharrak mamitu; horrez gain, atzerritar saldoa hurbiltzen da, eta asko edaten dela ikusirik haiek gehiago, bertakoek gaiztakeriak egiten dituztela haiek handiagoak, eta azkenean hau munduko pisontzia bihurtzen da. Ezin da historian 60 urte atzera egin, baina egun dena zilegi da, eta amaitutakoan honek zabortegia dirudi.
LARRION, Patxi
29-33
Gaiez\Kultura\Literatura\Idazleak\ANTOÑANA1
Gaiez\Kultura\Literatura\Argitalpena\Narratiba
Gaiez\Kultura\Argitalgint\Argitalpena\Liburuak\Literatur l
Pertsonaiaz\ANTOÑANA1
Egileez\LARRION1\Kultura
Artola ( Maite)
Iñaki Salvador Jazz musikariari elkarrizketa
Iñaki Salvador: "Ezin da euskal jazzaz hitz egin, jazza egiten duten musikariez baizik".
Euskal Herriko jazzaren egoera nola baloratzen duzu?
Euskal Herrian jaialdi garrantzitsuak badaude baina ez, ostera, urtean zehar mugimendurik. Beraz, ez arrazoi honegatik soilik baina bai nagusiki, Euskal Herrian ez dago jazz egiten diharduen musikaririk. Dozena erdi bat izango gara Euskal Herrian diskoak edota piezak osatzen gabiltzanak. Ia existitzen ez den industria denez, Euskal Herritik kanpo mugitu behar dugu. Ez dut uste euskal jazzaz hitz egin daitekeenik, jazza egiten duten euskal musikariez baizik.
Euskal Herriko jazza zenbateraino da kanpokoaren menpeko?
Jazz tradizioa batez ere amerikarra izaki, nahiz eta gero eta gehiago Europako joerak bildu, ezinbestean hortik jasotzen dugu eragina. Egia da, baina, hemen jazza egiten dugun musikarien artean, gero eta gehiago nabari dela mezua pertsonalizatzeko joera. Dena den, atzerriko begirada ezinbestekoa da.
Zein mezu darama zure musikak?
Ez da oso zehatza. Egitura aldetik oso librea den musika mota lantzea, inprobisazioa dut obsesio. Eta hortik abiatuta entzuleari energia hori bideratzea bilatzen dut. Konposizio berak hurrengo egunean desberdinak izango dira; eta hortik entzuleak irakurketa ezberdinak egingo ditu.
Jazz zirkuitua indartu asmoz Euskadiko Musikari Asoziatuak taldea sortu zenuten iaz.
Azkenean lortu dugu lege aldetik ere itxuratzea. Uztailean bertan banatuko ditugu musikarien artean informazio buletinak. Oso garrantzitsua da gure arteko batasuna, hortik bideratu baitaiteke jazza indartzea. Musikariok formulak asmatu behar ditugu eta gero ekimen pribatuari, taberna, areto edo erakunde publikoari eskaini, elkarlanerako proiektuak proposatu.
Donostiako jazzaldian izango zara aurten. Bestelako proiekturik baduzu buruan?
Gauza ugari ditut eta kontent naiz ez direlako proiektu pertsonalak. Urte asko neramatzan nire izenez zihoazen proiektuekin, baina une honetan kontratatua izateko hautua egin dut.
Oreretako Ur antzerki taldeak egin behar duen «Romeo eta Julieta» lanarentzat musika egiten hasi behar dut. Disko konponketekin jarraitu eta baita ETBko telesail berrirako, «Ajuria Enea»rako musika prestatu ere. Udaberrirako beste lan bat ateratzeko asmoa ere badut. Aurreratu dezaket, salsa musikarekin jazza egingo duen talde latinoa izango dela.
ARTOLA, Maite
38
Gaiez\Kultura\Musika\Musika mode\Pertsonak\Musikoak\SALVADOR1
Pertsonaiaz\SALVADOR1
Egileez\ARTOLA6\Kultura
Sarriegi ( Patxi)
Joakin Berasategi, Sendoa argitaletxeko arduradunari elkarrizketa
"'Auspoa' bilduma gabe ez dago Euskal Herriko historia egiterik."
Joakin Berasategi, Sendoa argitaletxeko arduraduna
Sendoa argitaletxea azkenaldion zabaltze unean dela dirudi. Bertako arduradun den Joakin Berasategirengana jo dugu eta liburu gehitze honen arrazoiaz, «Auspoa» bildumaren etorkizunaz edota egungo liburugintzan ahozko literaturaren egitekoaz luze mintzatu zaigu. Gizon langilearen traza hartu diogu, euskal kulturaz kezkati lan egiteko grina nabarian.
Sendoak liburu mordoska kaleratu ditu azkenaldion. Zeri erantzuten dio honek?
Azken aldi honetan, bost bat hilabete hauetan zortzi ale argitaratu ditugu, bilduma 231 alera iritsi da, baita 10 ale mardul «Auspoa» sail nagusian, Lazkao Txikiren 2 ale, eta berrargitalpen batzuk ere bai. Baina argitaratze erritmo honek ez du zerikusirik argitaletxearen une egokiarekin, Antonio Zabalaren lan etengabearekin baizik.
Sendoa esan, eta liburu mota bat etortzen zaigu burura, ahozko literaturatik hurbil dagoena, euskalkietan landua eta batipat bertsolarien ingurukoa. Zein da Sendoaren irakurle mota?
Sendoak liburu mota asko argitaratzen ditu: historia, biografia, sukaldaritza... Aipatzen duzun ahozko edo herri literatura «Auspoa» bilduman argitaratzen dugu. Irakurle mota? Denetik egongo dela uste dut. Gazte askorik irakurri zuen Atxagak Pello Errotaren bizitza bere alaba Mikaelak kontatua, zenbat goraipamen egin dizkion! Bai esan ere ikastola guztietan irakurri beharko luketela!
Ahozko literaturari zer etorkizun ikusten diozu liburugintzan? Ez ote da egungo literatur joera nagusien bazterrean geratzen ari?
Ahozko eta herri literatura oinarria da beste edozein literatura motarentzat. Ez da modaz pasatzen urteen joan etorriarekin. «Auspoa» bilduma gabe ez dago Euskal Herriko benetako historia bat egiterik, bera baita herriaren arima eta nortasunaren kutxa. Horregatik ahozko literaturari ikusten diodan etorkizuna herriari ikusten diodan berbera da.
«Auspoa» sailak jasotzen duen oihartzunarekin kexu azaldu zinen azken prentsaurrekoan, harpide kopurua oso txikia dela azalduz. Zerk egiten du huts?
Egia da Auspoak oso oihartzun txikia duela, ezagutu ere jende gutxik egiten du, eta harpidedunak berriz urriak dira. Zerk egiten duen huts? Ez dakit. Agian korrontearen kontra goaz.
Bertsolarien axolagabekeria salatu zenuen. Bertsolarien munduak «Auspoa» saileko liburuak baztertu dituelako?
Hala da. «Auspoa» izan da, eta bere arima den Antonio Zabala, lozorrotik argitara atera dituena hainbat bertsolariren izen eta lanak, altxor harrigarri bat bilatu, zaindu eta herriari emanez. Hala eta guztiz ere, ukaezina da ez bertsolariek ez instituzioek ez diotela jaramonik egin, betiko batzuek izan ezik. Berdin gertatu zitzaion Joxemiel Barandiarani ere, peregrinazioak eta telebistak hasi ziren arte. Itxura ere egin behar izaten omen da!
«Auspoa» arriskuan legoke honen guztiaren ondorioz?
«Auspoa» saila ez dago arriskuan. Une txarragoak igaro ditu. Nork ez du ikusi Zabala hiru edo lau mutiko hartu, mahaia, eta liburu saltzera bertso jaialdietara joaten, kinkallero bat bezala. Berak idatzi, ikerketa egin, argitaratu eta saldu. Denok ditugu lotsatzeko arrazoiak.
Egun argitaratzen diren liburu gehienak euskara batuaz datoz. Zer leku eta funtzio ikusten diozu, honen erdian, zuek egiten duzuen lanari?
Geroak esan beza! Ez da nire eginkizuna gai hauek eztabaidatzea, nire lana maite dudan lan bati bultzada eta laguntza ematea da. «Auspoa»ren leku eta funtzioa? Nahitaezko erreferentzia izatea bertsolari eta herri literaturari buruz. Hori horrela izan ez balitz, bilduma hau ez zen sakeatua izango, izan den bezala.
Batipat garai bateko kontuak eta idazle zaharrak hurbildu dituzue argitaletxera. Kazabon eta Esnal berritze asmo baten adibideak al dira?
Haize berria da Esnal eta Kazabonen lanak «Auspoa»n argitaratzea. Egileak lanak ematen dituen eran argitaratuko dira. «Auspoa»k bere bidea jarraituko du egile guztiak errespetatuz.
Zeintzuk dira Sendoaren hurbileko proiektuak? Egun indarrean jartzen ari diren bestelako soporteei (CD-ROMak...) kosk egiteko asmorik ba al duzue?
«Auspoa»ko proiektua gaurkotasunez aurrera jarraitzea da. CD-ROMak ere egin litezke, baina horiek administrazioak egin beharko lituzke, «Auspoa»k irabazigarritasun gutxi baitu.
SARRIEGI, Patxi
40-41
Gaiez\Kultura\Argitalgint\Argiteletxe\Auspoa
Pertsonaiaz\BERASATEGI3
Pertsonaiaz\BERASATEGI3
Egileez\SARRIEGI1\Kultura
J.J. Petrikorena ( J.J.)
Etienne Gary zine zuzendariari elkarriketa
"Benetako erreferentzia eskaini dugu".
Etienne Gary, filmearen zuzendaria:
Zer nola joan da filmaketa?
Oinarrizko materialik ez zegoen, irudi guztiak filmatu ditugu, salbu bakar batzuk. Kasu handiarekin ibili gara irudiak hautatzeko mementoan; jendeari benetako erreferentzia eman nahi izan diogu, bizirik dagoen Euskal Herria erakutsiz.
Zein publiko hunkitu nahi izan duzue?
Lehenik Ipar Euskal Herrikoa, bere herria hobeki ezagun dezan, betiko irudiak alde batera utziz. Iparraldea ez da bakarrik kostaldea, barnealdean ere bizi aberatsa dago ezagutu behar dena, lantegiak dira, artistak, denetarik.
Kanpora zabaltzeko aukerarik izango al duzue?
Noski, filmea Kanadara eramana da abibidez, zentro batek erosirik. Gero, Ingalaterra, Grezia, Espainia eta Estatu Batuetako telebistetan zabalduko dugu, besteak beste. Cesar Production etxea arduratuko da horretaz.
Zer nolako harrera izan du filmeak?
Lehenik, egin dugun lanaz aski pozik gara nahiz eta beti kritikak izan. Segitzen genuen helburua lortu dugu oro har, eta baldintza onetan zabaltzen ari da.
Lan honi jarraikiz beste filmerik egiteko asmorik?
Filme tematikoak egiteko asmoa dugu, gure ondarearen aberastasunak ezagutarazteko.
PETRIKORENA, J.J.
43
Gaiez\Kultura\Zinema\Zuzendariak\GARY1
Gaiez\Kultura\Zinema\Bideogintza
Pertsonaiaz\GARY1
Egileez\PETRIKOREN1\Kultura
Gerra ( Ainhoa)
Koro Lasarte, ETBko aurkezleari elkarrizketa
Koro Lasarte: "Errespetoa zor zaio jazz zaleari"
Musikari denbora dexente eskaini zaio ETBren udako programazioan, saio berriak eta aldez aurretik ikusitakoak. «Jazzondoan», «H2 Rock», «ETB unglugged»... «Jazzondoan» saioak jazz kontzertuak zabalduko ditu, iaz eta aurten «Gasteizko Jazz Amateurrean» grabaturiko emanaldiak.
Jazzak bere tartea lortu du ETBn
Azken urteotan ere hor egon da. Iaz ez baina aurreko urtean jazzari buruzko zuzeneko programa zegoen. Iaz saio berezi moduan eman genituen jazz emankizunak.
Jazza gutxi batzuen musika dela esaten da. Saioak honekin hautsi nahi al du?
Errespetoa zor zaie. Ez dugu ideia horrekin hautsiko baina behintzat jazz zale kopurua mantendu eta errespetatuko dugu. Gasteizko Jazz Amateurra osorik grabatzen dugu eta osorik emango dugu. Jazz zalea denarentzako nahiko notizia ona da.
Zein saio mota da «Jazondoan»?
Oro har jazz kontzertuak dira. Jazz Amateurrean grabatu genituen bost bat kontzertu eskainiko ditugu eta baita aurten grabatuko ditugun saioak ere. Horixe emango dugu larunbat gauero uda osoan zehar.
Kanpoko artistak dira gehienak: Stephen Scott Trio, Jesse Davis Quartet, Nnenna Freelon & Trio, Kurt Elling, Peter Delano...
Lehen saioan Gasteizko XVIII. Jazz Jaialdiaren laburpena eskaini genuen, baina gainontzeko saioetan jazz amaterra zabalduko dugu.
Zein ikusle motari dago zuzendua?
Batez ere jende gaztea da jazz zalea. Ez dugu adin finko batentzat egiten, baina nire ustez jazz zalea 22 urtetik 40ra bitartean dabil. Jende gazteagorengan ere nahiko arrakastatsua da orain jazza.
Euskal Herrian jazz zale asko al dago?
Baietz esango nuke. Ez dago kontzertuetara joaten den jendea ikustea baino. Aretoak beteta egoten dira.
Jazza ondo ezagutu behar al da saio honekin gozatzeko?
Ez dut uste. Musikazale izatea nahikoa da. Aurten etorriko den jendea ez da berezia, nahiko erraz irensteko musika da. Lasaia ere esango nuke, zenbait kasutan.
GERRA, Ainhoa
49
Gaiez\Komunikabid\Telebista\ETB\Saioak
Gaiez\Komunikabid\Telebista\ETB\Aurkezleak
Pertsonaiaz\LASARTE2
Egileez\GERRA1\Komunikabid
Zubiria ( Pello/JAUREGI, Mikel)
Xabier Olano HBko bozeramaileari elkarrizketa
"Komeni zaienean edo erremediorik ez dutenean HBrengana jotzen dute".
Xabier Olano, Gipuzkoako Batzar Nagusietan HBko bozeramailea
Gipuzkoako Batzar Nagusietarako HBko lehen hautagaia, Xabier Olano egun HBko bozeramailea da berton. 13 urte udalgintzan, egun Usurbilgo Udaletxean funtzionaria da. Gaur egun HBk bizi duen «apartheid» egoera azaldu digu besteak beste.
Zein itxura hartzen diozu Gipuzkoan osatu den gobernu berriari?
Batzar Nagusietako kideetatik erdia baino gehiago biltzen duenez, badu babesa. Baina sakonean ezegonkortasun dexente du, oso ezberdinak diren hiru talde biltzen baititu. Zaila egingo zaie gai askotan, euskal kulturarekin zerikusia dutenetan batipat, ados jartzea, batez ere PSE-EE eta EAri. Azken batean, PSE-EEk eredu estatala defenditzen du eta alderdi espainola da.
Zer iruditu zaizu Roman Suduperen programa?
Programa jarraitzailea da. Adibidez, aurreko legealdian EAk askotan defenditu zuen departamentu murrizketa ez dute egin. Baztertzailea ere bada. Talde guztien integrazioa bilatzen saiatu beharrean, hiruren artean banatu dituzte programa eta sail guztiak, eta kitto.
Oiartzungo alkateak dio udalei autonomia kendu nahi zaiela. Herri bateko funtzionaria izanik, aldaketarik sumatu duzu?
Hemen hainbeste erakunde sortu ditugu, udalak, diputazioak, Jaurlaritza, Estatua eta Europa, ezen bakoitzak konpetentziak hartu behar dituela eta ahulena udala denez, denek udalei kendu nahi dietela. Udala izanik herritarrengandik gertuen dagoen erakundea, udalak askoz ahalmen gehiago beharko lituzke.
HB ez al da oposizio zailean geratzen IU eta PPrekin?
Hauteskundeetako emaitzen eraginez lotuagoa gaude. Orain arte gai askotan HB zen giltzarria eta gai askotan erabakigarriak izan ziren HBk hartutako jarrerak. Orain gobernua osatu den bezala osatuta, gure joko esparrua nahiko murritza da eta zaila izango da oposiozioko beste taldeekin adostasunera iristea.
Aurreko legealdian bezain erabakigarriak ez izateak zein ondorio izango du HBn?
HBk suertatzen zaizkion baldintzetara egokitu behar du. Orain lau urte gure jarrerak gai asko erabakitzeko balio izan zuen: autobidearen gaia, `Euskaldunon Egunkaria'rena, udal finantziaziorako fondoarena... Orain, badirudi ez dela hain erabakigarria izango. HB, baina, saiatuko da oposizio eraikitzailea egiten, proposamenak egiten eta PSOE, EAJ eta EAren artean zirrikituak irekitzen.
Hirukoak Biltzar Nagusietatik demokrazia kanporatu duela esan duzu orain gutxi. Zer esan nahi duzu horrekin?
Mahaiaren osaketan hartu dituzten erabakietan, hain demokratak diren horiek demokrazia erabat alboratu dutela. Batzar Nagusien mahaia osatzeko bost kide izendatzen dira. HBk proposatu zuen bost kide horiek talde ezberdinetakoak izatea: mahai horren lehendakaritza egon zedila boto gehien jasotako taldearen esku, EAJren esku, lehendakaritzaordea bigarrenaren esku, bosgarrenera arte. Zer hori baino demokratikoagorik? Ez zuten inolaz onartu, eta euren artean banatu dituzte kargu guztiak.
Kontrol organua izan behar duen Batzar Nagusietako mahaia osatzeko beraiek bakarrik sartzea, besteekiko errespeturik ez izatea da.
Ez al zaizu gehiegikeria iruditzen EAJk eta EAk GALekin agintzen dutela esatea?
Ez diegu ukatzen nahi duten kideekin biltzeko eskubidea. Baina hiru alderdi horietako bat PSOE denean, herri honek ondo dakien bezala GAL auziarekin PSOE goitik behera zipriztinduta dagoenean, guk genion EAk eta EAJk GALekin batera gobernatzen dutela.
HBri apartheida inposatzen zaiola salatu duzue.
HBren edozein proposamen, zentzuzkoena izanda ere, batzuek automatikoki bazter uzten dute. Apartheida oinarririk gabeko bazterketa politikoa da. Euren teoriari jarraiki, ez didate esango PP eta PSOE demokratak direla eta HB, berriz, ez.
Esaterako, joan den ostegunean banatu ziren Batzar Nagusietako hamaika batzordeak talde politikoen artean. Begira apartheida nola agertzen den, ezen banaketa hori ez zuen soilik EAJ-EA-PSOE hirukoak egin, baizik eta laugarren hanka bilatu dute PPn, laugarren hanka espainola. Batzorde guztiak banatu dituzte lauren artean. Eta IU-EBri ere eskaintza egin zioten. Aldiz, Gipuzkoako bigarren indarra den HBri eskaintzarik ere ez diote egin. Ez dugu guztiena eskatzen, dagokiguna baino ez.
Egoera hori nola gaindi daiteke?
Batzar Nagusiei dagokienez, proposamen mordoa egiteko asmoa daukagu, proposamen eraikitzaileak eta errespetuz egindakoak. Gero, baztertzen gaituzten edo ez, egoera politikoak adieraziko du. Komeni zaienean edo beste erremediorik ez dutenean, HBrengana jotzen dute. Gogoratu autobidearen gaia, gogoratu 92ko aurrekontuarena... Orain ere, behar badute, etorriko dira. Ea noiz hartzen duten behar hainbat zentzu eta noiz hasten gure proposamenak aztertzen.
Aurreko legealdian EArekin zenbait gauza egin zenituzten. HB gobernuan egoteko aukerarik ez al zegoen?
Orain gauzak dauden bezala nahiko zaila zen, baina aukerak bazeuden. Eskaintza egin genien EA eta EAJri hiruren artean gobernua osatzeko, baldin eta gobernu horrek ezaugarri minimo batzuk bazituen: batetik, jarrera guztiak errespetatu behar dituela, bigarrenik, hemengo baliabideak Euskal Herrian erabiltzeko aukera eman behar duela, eta hirugarrenik, ahalik eta pauso gehien eman behar direla Euskal Herriaren bakebidea bultzatzeko. Baina EAJk nahiago izan du bigarren indarrari baino hirugarrenari eta laugarrenari deitu.
«Aldaia askatu» espaloi batean eta «Euskal Herria askatu» bestean. Zer gertatzen da?
Zoritxarrez, gehiegizko tentsioa jasaten ari gara egun. Hala ere, tentsio hori ezin dakioke alderdi bati soilik leporatu. Nahiago nuke beste garai batzuk etorri eta tentsio hau gainditzeko ahalik eta urrats gehien emango balira. Horretarako giltzarri nagusiena, ordea, hirukoan, itunean edo nahi izanez gero EAJn ikusten dut. HBren aldetik egin dira zenbait eskaintza, erakunde armatuak ere egin du agiri batean eskaintza garbia, eta orain beste alderdiari falta zaio borondatea.
Tentsioaren probokatzaile gisa zuek azaltzen zarete kontramanifestazioak antolatzeagatik...
«Euskal Herria askatu» lelopean egin ditugun agerpenek zilegitasun osoa dute, beraiek egiten dituztenek duten bezalaxe. Tentsioa sortzen da batzuk hala nahi izan dutelako, Espainiatik eraso bortitza dagoelako gure izaera desagertarazteko eta eraso horretara EAJ eta EA ere prestatu direlako. Jasaten dugun tentsioaren ardura nagusia EAJk dauka, eta EAJren barnean pertsona berezi batzuk.
Asteotako tentsioa zer da, irteerarik gabeko bidearen hasiera ala posizio finkatze gogorra?
Sokatira saio baten antzekoa da. Denok dakigu epe ertain edo luzera irtenbideak negoziatua izan behar duela, baina aurrez bakoitzak soka beregandik ahalik eta hurbilen jarri nahi du.
Ez al da hautsiko soka?
Ezetz espero dut. Une honetan posizio finkatze batean gaude. EAJko ordezkari batzuek elkarrizketa-bideak ireki behar direla esan dute, eta HBk gauza bera esaten du. Beraz, soka eten baino lehen ekin beharko zaio.
Ikusten duzu horretarako giro eta modurik?
Elkarrizketa hasteko, aurrez beste alderdia errespetatzetik hasi behar da. Saiatu dira azken egunetan Ezker Abertzaleari jipoia ematen bazter guztietan: horra udaletan egin dituzten lapurreta lotsagarriak, Batzar Nagusietan, kalean eman duten egurra... Astoaren jokoa egiten dute: azenarioa erakutsi, baina atzetik egurra eman.
Ardanza lehendakariak elkarrizketarako aukerarik ez dagoela esan du, ahul dagoen Gobernu zentrala horretan hasiz gero PP eta «ABC» gainean izango lituzkeelako.
Elkarrizketarik ez badago martxan, batez ere da Espainiako Gobernuaren ahultasunagatik. Hala ere, horretan EAJk ardura badu. Ezin daiteke kanpora begira egon eta Espainiako Gobernuak ez du borondaterik esan, eta kitto. EAJ bera has daiteke Ezker Abertzalearekin hitz egiten, eta nahi badu bederen, EAJk zeregin garrantzitsua izan dezake.
Egoera honetan HBko hautetsiek zer nolako politika egin dezakezue erakundeetan?
Saiatu behar dugu inposatu nahi diguten bazterketa urratzen eta konponbiderako ahalik eta proposamenik zentzuzko eta argienak egiten. Hori egiten badugu, herritarrak jakingo du nor ari den ahalegintzen herri honen bakebidean eta nor oztopak jartzen eta bazterketak egiten.
ZUBIRIA, Pello/JAUREGI, Mikel
8-10,11
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Taldeak\Alderdiak\HB
Pertsonaiaz\OLANO4
Egileez\JAUREGI5\Politika
Egileez\ZUBIRIA2\Politika
hemeroteka
1538. zenbakia | 1995-07-09
1537. zenbakia | 1995-07-02
Lege Oharra
RSS sindikazioa 