Myriam Gartzia
Jose Luis Vilas Enpresari Gaztea saridunari elkarrizketa
«Gaztea izatea da enpresari gazteon arazoa»
Jose Luis Vilas, 1994eko Enpresari Gaztea sariduna
B este lau langilerekin batera, Jose Luis Vilasek, Compoplas SAL sortu zuen duela bi urte. Aurten Enpresari Gaztea Saria jaso du. Itsasuntziak egiten dituen enpresa honek karbono-zuntza eta antzeko material berrien sartzea du ezaugarri nagusia.
ARGIA. Proiektu berria duzue esku artean, karbono-zuntzez egindako lehen trainerua hain zuzen. Material berriok dira zuen arrakastaren giltzarria?
J.L. VILAS. Material berri horiek aspaldidanik erabiltzen dira aeronautikan, hegazkinen hegoak egiteko adibidez. Baina gu izan gara Euskal Herrian material hauek erabilita goi mailako lehiarako itsasuntziak egin dituzten lehenak. Traineruak duen egituragatik zaila suertatzen da, baina erronka polita zen. Espainiako belauntziko talde olinpikorako bederatzi modelu berri ere egin behar ditugu. Materialaz gain, lantze prozesuan ere emaitza ona lortu dugu.
A. Badirudi material hauek izugarrizko etorkizuna dutela.
J.L.V. Hala da. Gure helburua material hauek beste merkatuetara zabaltzea da, industriara batez ere, abantaila handiak dituztelako.
A. Zergatik hartu zenuten SAL egitura?
J.L.V. Zerga mailan abantaila handiagoak eskaintzen zituelako eta, bestetik, bertan ari garenon konpromezu zuzena bermatzen duelako, batez ere krisi garai hauetan, soldatak murrizteko orduan adibidez. Errazagoa da SAL batekin aritzea bestela baino.
A. Krisi garai hauetan ez al da zaila enpresa bat sortzea?
J.L.V. Bai, baina horregatik hain zuzen ere, krisi garaietan gaudelako eta ez genuelako besterik, hasi ginen proiektua lantzen duela lau urte. Bi urtez merkatu ikerketak eta plangintza estrategikoetan murgilduta egon ondoren, enpresa sortzea erabaki genuen, 1992ko urtarrilean. Krisi garai gogorrak ziren, baina gogorragoa da lanik gabe egotea.
A. Zeintzuk dira enpresari gazteek dituzuen arazo nagusiak?
J.L.V. Hain zuzen hori, gaztea izatea. Ez ditugu gure proiektuak aurrera ateratzeko bermeak, eta bankuetara jotzean, gazte ikusten bazaituzte, nahiz eta proiektua ona izan, bermerik ezean ez duzu zer eginik.
A. Zer esan nahi du Enpresari Gaztea Saria jasotzeak?
J.L.V. Ez genuen espero, nire ustez gu baino hobeto ari diren beste batzuk badaudelako. Azken batean, saria azken bi urtetan egindako lanaren ezagutza da; oso pozik gaude eta, nolabait, bide onean ari garela baietsi digu.
Myriam Gartzia
23
Gaiez\Ekonomia\Industria\Besteak
Pertsonaiaz\VILAS1
Egileez\GARTZIA3\Ekonomia
Alberto Irazu
Iñaki Uria Egunkariako lankideari elkarrizketa
«Akordioak elkarlanerako bidea jartzen du»
Iñaki Uria, «Euskaldunon Egunkaria»ren kontseilari-ordezkaria:
ARGIA. Nola baloratzen duzu akordioa?
IÑAKI URIA. Oso positiboki. Proiektuari ekin genionean, argi genuen beharrezkoa zela instituzioen laguntza, proiektuak diruz lagundua izan behar zuela baina ez gobernuarena. Akordio honek hori betetzen du, eta elkarlanerako bidea jarri.
A. Eusko Jaurlaritzak ordezkari bat izanen du administrazio kontseiluan. Akordioak zerbaitetan baldintzatuko al du zuen jarduna?
I.U. Bi aldeak bat gatoz proiektuak pribatu izaten jarraituko duela. «Euskaldunon Egunkaria» akzionista guztiena da. Independentea, profesionala, irekia, eta anitza izan behar duela ados gara. Horiek gure betiko oinarriak dira, filosofia hori onartu egin da.
A. 70 milioiko dirulaguntza jasoko duzue; baita publizitate instituzionala ere. Konpondua al da zuen egoera ekonomiko larria?
I.U. Horri bakarrik begiratuta gauza txikia da, baina guk hori baino askoz balore handiagoa ematen diogu. Behin betiko konponbiderako pauso handia da, herri ekimenak lanean jarraitu behar du, baina. Bestela ezinezkoa da proiektu hau aurrera ateratzea.
Alberto Irazu
32
Gaiez\Komunikabid\Prentsa\Egunkariak\Egunkaria\Pertsonak
Pertsonaiaz\URIA3
Egileez\IRAZU1\Komunikabid
Alberto Irazu
Luis Mari Bandres EBBko kideari elkarrizketa
«Arazoa normalizatze bidean sartu da»
Luis Mari Bandres, Euzkadi Buru Batzarreko kidea:
ARGIA. Nola baloratzen duzu lorturiko akordioa?
LUIS MARI BANDRES.
Oso positiboki. Lehendik bagenuen irratia eta telebista euskaraz, eta egunkaria ere bai, baina proiektu horrekiko bazeuden halako susmo edo aurriritziak. Hori guztia normalizatze bidean sartu da.
A. Eusko Jaurlaritzak ordezkaria izango du «Euskaldunon Egunkaria»ren administrazio kontseiluan. Zer etor daiteke hortik?
L.M.B. Lehen aipatu dut horrelako kezka edo aurriritziak izan direla, oraingo partaidetza hori horiek uxatzeko baliagarri baldin bada gauzak ondo joango dira. Ez dut esan nahi «Euskaldunon Egunkaria»n orain arte gauzak gaizki joan direnik, ni harpidea naiz betidanik... baina aurriritzi batzuk uxatzeko baliagarri baldin bada ona izango da.
A. Produktua bera indartu eta helmuga berriak jartzea al da helburua?
L.M.B. Beti nahi izan duguna kalitatezko egunkaria bultzatzea izan da. Elkarlanean, gauzak idazten-eta, ari ginen lehendik ere. Ni alderdi batekoa naiz, ezin dut administrazioaren lekuan jarri. Alderdian laguntzeko prest gaude.
Alberto Irazu
33
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Taldeak\Alderdiak\EAJ
Gaiez\Komunikabid\Prentsa\Egunkariak\Egunkaria\Pertsonak
Pertsonaiaz\BANDRES2
Egileez\IRAZU1\Komunikabid
Myriam Gartzia
Mikel Zarrabeitia txirrindularia elkarrizketa
«Jendeak errespetoa galdu dio Miguel Induraini»
MIKEL ZARRABEITIA
Begi distiratsuak, irribarre erraza eta oso ikusgarria, eta bizikleta gainean lasterketa onak egiteko ilusioa eta grina. Frantzia izango da honezkero Mikel Zarrabeitia Banesto taldearekin Tourrean aritzeko. Espainiako Itzulian bigarren postua lortuz geroztik -Rominger handiaren atzetik-, euskal txirrindularitzaren izar berritzat jotzen duten ahotsak entzun daitezke.
ARGIA. Nolakoak izan ziren hastapenak? Nola sartu zinen txirrindularitzaren esparrura?
MIKEL ZARRABEITIA. Aita zalea izan eta aritzen zen zaletuen taldean. Anaia nagusia ere gazte taldean ari zen eta hemendik eta handik, lasterketetara joanez eta, aitak bizikleta oparitu zidan... Beste kirol batzuetan ere aritu nintzen, krossa, atletismoa eta abar, baina Zornotzako Txirrindulari Elkartean eta Bizkaiko Biran parte hartu nuen eta gazte mailan bi urtez aritu. Oso gustuko nuen bizikleta baina ez nuen profesionaletara pasatzeko asmorik. Nolanahi ere, Bizkaiko Biran lider izatera heldu nintzen eta Minguezi, orduan Seguros Amaya taldeko zuzendaria zenari, gustatu egin zitzaion bizikletan ibiltzeko nuen modua eta aukera eskaini zidan.
Ez nuen espero horrelakorik, profesionaletara igotzea diot, ni baino hobeto aritzen zen jendea zegoela uste nuelako; baina apurka emaitza onak lortu nituen eta horrela etorri zen gerora Banestokoa ere.
A. Gurasoak baserritarrak eta euskaldunak dituzu, baina hala ere gaztelera nahiago duzu elkarrizketetarako, zergatik?
M.Z. Ohitura da, eskolan eta ikasketetan beti aritu bainaiz gazteleraz, eta apurka etxean sartu dugu. Gurasoekin gehienetan gazteleraz hitz egiten dugu. Azkenean erraztasuna galdu dut eta gainera lagunekin eta beste harremanetan gehienetan erdaraz aritzen gara, batzuek euskaraz ez dakitelako. Badaukat euskara berreskuratzeko gogoa, baina etxetik kanpo hainbeste denbora ematen dudanez...
A. Bat-batean, 1994eko Espainiako Itzulian bigarren gelditu zara Rominger handiaren atzetik.
M.Z. Bat-batean baino, lan handiaren emaitza da. Egia esan, denboraldi honetan ez ditut hain emaitza onak izan, lesioak eta bestelakoak zirela medio, eta neurri batean neu ere harritu egin nintzen ez nuelako horrelako emaitza ona espero.
A. Ez al da oso zaila behin maila hori lortuta, norbere burua gainditzea?
M.Z. Hala da, jendeak uste baitu bigarren izanda maila hori mantentzeko gai zarela, baina denboraldiak gora-behera asko ditu.
A. Euskal Bizikletak gainbehera batean harrapatu zaitu.
M.Z. Espainiako Itzulian %100 eman nuen eta, aldiz, Euskal Bizikletan oso baxu ibili naiz. Tourrerako berriro ere prest egotea geratzen zait orain.
A. Tourra aipatzen duzula, argi dago zein den Banesto, zure taldearen helburua: Indurainen 4. Tourra lorzea hain zuzen. Zure lana mendian Induraini laguntzea da; ez al da apur bat etsigarria?
M.Z. Ez, Banestoren helburua Tourra irabaztea da eta badakigu taldeko indartsuena eta erantzukizun handiena daramana Miguel dena. Gainera, taldekidea izateaz gain, oso pertsona ona da. Beraz, denok goaz ilusio berarekin: Induraini laguntzea Tourra irabaz dezan. Une hauetan norberaren luzimendua baztertzen da beste helburu horren izenean. Normala da, batzuetan taldekide bati laguntzen diozu, eta bestetan zuri laguntzen dizute. Niri, esaterako, asko lagundu zidaten Espainiako Itzulian.
A. Indurainekin lan egiteak ez al du esan nahi taldeko gainerako guztiak bigarren mailan gelditzen zaretela?
M.Z. Gainerakook bigarren mailan gelditzen gara, baina Indurain taldekidea dugula, gauza asko ikasteko aukera ere badugu. Miguelek baditu hainbat xehetasun txiki ikasgai handiak izan daitezkeenak. Tourra irabazteko dituen aukerengatik, konfiantza osoa daukagu beregan.
Gainera, Miguelekin taldean aritzeak abantaila asko ditu; kazetariok, adibidez, haren gainean baino ez zarete izaten, berak egiten duenari erne, eta horrela gainontzeko guztiak bakean uzten gaituzue. Kasu horietan bakarrik uzten dugu, baina lasterketan oso garrantzitsua da elkartasun eta batasun hori lortzea, behar egiteko premiazkoa dugu.
A. Giroan Berzinek Indurain gainditu duela, Rominger segurtasun handiz doa Tourrera. Nolakoa izango da Rominger eta Indurainen arteko lehia?
M.Z. Espainiako Itzulian ere guztien buruon gainetik pasatu behar zuela zirudien. Romingerren estiloa da, bere burua gainerakoena baino hobea dela sinestea eta sinestaraztea, eta Berzinek Indurain gainditu zuenetik, badirudi jende askok errespetoa edota beldurra galdu diola Induraini. Lehen eraso egiteko beldur zirenak, orain ez diote hainbesteko beldurra izango, eta saiatuko da bat baino gehiago. Tour bat irabaztea beti da oso zaila, baina aurten zailagoa izan du Miguelek.
A. Berzin bezalako txirrindularia espero zitekeen Giroan?
M.Z. Gehienek ez zuten espero eta, gainera, askok ez zuten konfiantzarik beregan oso gaztea zelako; pentsa zitekeen, bestalde, egun asko zirela «arrosa» mantentzeko. Baina guztiz kontrakoa gertatu da.
A. Marino Lejarreta erretiratu denetik, zaletuek zugan jarri dute itxaropena. Marinoren ordezkotzat jotzen zaituzte eta euskal izar berritzat. Nola hartzen dituzu etiketa hauek?
M.Z. Zaletuek beti bilatu izan dituzte Marino bezalako liderrak, eta egia da Marinok txirrindularitza utzi zuenetik nigan jarri dituztela begiak. Oso polita da Marino bezalako txirrindulari batekin alderatzea, baina argi dago neure bideari jarraituko diodala eta ezin izango ditudala Marinok egindako gauzak egin. Ikusiko dugu noraino hel naitekeen... Ez ditut batere gustuko konparaketa horiek, beste txirrindulari batzuek egin dutena eskatzen dizutelako.
A. Noraino helduko zara?
M.Z. Ez dakit noraino hel naitekeen, badakit urrun iritsi nahi dudala.
A. Oso apala zarela diote, eta txirrindularitzan ez al da irabazle izan behar?
M.Z. Ez dut neure burua irabazletzat jotzen, are gehiago, esango nuke bigarren mailako txirrindularia naizela. Etapa zehatzak irabazteko gai naiz baina ez naiz arlo desberdinetan nagusitzen. Ikusiko dugu zer etorriko den: nire asmoa lasterketa onak irabaztea da, eta horretarako ari naiz.
A. Zure bilakaeran eragin berezia izan duen norbait aipatzekorik?
M.Z. Prestaketa mailan beti izan naiz nahiko autodidakta. Gustatzen zaizkit gomendioak, baina nik erabakitzen dut horiek aurrera eraman ala ez. Frogatu bai, baina baliozkoak ez bazaizkit batere lotsarik gabe baztertzen ditut.
A. Denboraldiaren hasieran Antonio Martin taldekidea hil zen errepidean. Nola hartu duzue taldean galera hau?
M.Z. Taldekoentzat oso gogorra izan zen eta, noski, senideek ez dute oraindik gainditu. Errepidean ez dugu babesik, baina azken batean, txirrindulariok egunero irteten dugu eta aski ondo ezagutzen ditugu errepideko arauak. Okerragoa da kirol hau egitera asteburuetan edota noizbehinka irteten dutenena, arrisku handiak jasaten baitituzte.
A. Zure lasterketa pertsonala oso bizkorra izan da?
M.Z. Ez dut uste, bizikleta asko gustazten zait eta egin ditudan sakrifizioak ez dira hain handiak izan.
Hala ere, gauza asko ikasi ditut txirrindularitzari esker: tokiak, jendea ezagutu dut eta beti ikasten da inguruan daukazunari begiratuta.
A. Euskadi txirrindulari taldeko eskaintza bat onartuko zenuke?
M.Z. Oraingoz Banesto taldean beste urtebete geratzen zait, baina askotan pentsatu izan dut eta iruditzen zait oso polita izan daitekeela, eta oso gustuko izango nuke, gainera, bizikleta utzi baino lehen Euskadi txirrindulari taldean parte hartzea.
A. Nola dakusazu talde honen etorkizuna?
M.Z. Ilusio handia dute bertan aritzen diren mutil gazteek eta bestetik, maila oneko txirrindulariak dituzte. Baina pena bat da ideiak, nire ustez oso ona denak, ez duela lortu izan jendearen konfiantza osoa, ekonomikoki zein zaletu aldetik. Zaletuen aldetik, adibidez, askoz handiagoa da futboleko Euskadiko selekzioak duena txirrindularitzakoak baino.
Emaitza onak lortzen ari dira eta badirudi aurrera irtengo dutela, baina denon laguntza behar dute.
A. Txirrindularitza aspaldi bihurtu zen negozio emankorra. Zein da zure iritzia kirolaren aurpegi honetaz?
M.Z. Dena mugitzen da diruari esker, eta txirrindularitza profesional mailan enpresek nahi dutena publizitatea da. Jarrera hau normaltzat jotzen dut.
A. Nola hartu duzu Espainiako Itzuliaren ostean gainera erori zaizun ospea?
M.Z. Bitxia da. Abadiño bezalako herri txiki batean, hain lasaia, denok ezagutzen dugu elkar, baina inoiz baino gehiago nabaritzen dut presioa. Kazetariak, autografoak, kanpora irteten duzu eta denok ezagutzen zaituzte, argazkiak... Polita da, baina urduri jartzen nau, ez nagoelako ohituta eta une horietan ez dakit nora jo.
A. Laster, Julen Guerrerok bezala, bizkarzainak beharko dituzu.
M.Z. Ja, ja, ez dakit zertarako.
A. Zein iritzi duzu Espainiako futbol selekzioaz? Mundiala irabaziko du?
M.Z. Ez dut uste, baina gustatuko litzaidake.
Bestela, gustuko ditudan jokalariak daude, etxekoak batez ere: Guerrero, Goikoetxea, Zubizarreta. Emaitza onak lor ditzakete baina oso urduri ari dira, presio handiz.
Myriam Gartzia
34-38
Gaiez\Kirola\Txirrindula
Pertsonaiaz\ZARRABEITI1
Egileez\GARTZIA3\Kirola
J.J. Petrikorena
"Nafarroan Jailadiak" ekitaldiei buruzko elkarrizketa Tomas Yerrori
«Jaialdien lerroez Parlamentuak erabaki dezakeena kalterako dugu»
Tomas Yerro, Nafarroan Jaialdiak kultur egitasmoaren zuzendaria
Nafarroako Jaialdiak zirenak Nafarroan Jaialdiak bihurtu dira, berrikuntza ugariz. Erriberri, kultura ekitaldion orain arteko ispilu nagusia kanpoan utzi eta iparreko zonari lehentasuna eman diote. Ondorioz, eztabaida piztu eta dagoeneko Parlamentura iritsi da. Ez dago batere lasai Tomas Yerro.
ARGIA. Aldaketaren ediziotzat jo daiteke aurtengoa. Berrikuntzak dira nagusi. Zerk bultzatu zaituzte horretara?
TOMAS YERRO. Nafarroa kultur basamortua baino ez zenean sortu ziren Jaialdiak, urte osoko hutsunea nolabait betetzeko asmoz. Denborarekin, baina, gizartearen eta Administrazioaren aldetik iniziatiba asko jorratu dira eta egoera bestelakoa da.
Gure egitura, berriz, 1983an Jaialdiek ibiltari izateari heldu ziotenekoa da, kultur egoera beste koordenada batzuetan mugitzen denean. Guzti honen aurrean, Principe de Vianak, udaletxe, elkarte eta bestelako instituzioen urte osoko kultur ekitaldien osagarri eta orekagarri bilakatu nahi ditu Jaialdiak.
Zentzu honetan, nabaria da Nafarroako iparraldea kultur arloan baztertua dagoela hegoaldearekiko, eta zona hori bultzatzea iruditu zaigu egokien.
A. Erriberriren inguruan sortu den polemika eta gero, hartutako erabakia zuzena dela mantentzen al duzue?
T.Y. Erriberrin hainbat arazo larri errepikatzen ziren urtero: erosotasun falta zela, eguraldi txarra... Ekitaldiak hainbatetan atzeratu edo atzera bota behar izaten ziren. Arrisku handia zen.
Elizondon karpa bat jarriko dugu, eta ziurtasuna dugu ekitaldiak baldintza onetan egingo direla. Baldintza hori ez zegoen inondik ere ziurtatua Erriberrin.
A. Parlamentura iritsi da eztabaida. Zer diozu?
T.Y. Arazo tekniko eta artistikoa den Erriberriren gaia arazo politikoa bihurtzen bada gure kalterako izango da. Parlamentuak, Jaialdiek jarraitu beharreko lerroez erabakia hartzea ez da onerako izango. Beren baratza landu dezatela esango nieke parlamentariei.
A. Nafarroako iparraldea bultzatu nahi duzuela esan didazu. Gauzak honela, beste edizioetako filosofia erratua izan dela ulertu behar al dugu?
T.Y. Ez. Azken urteotako edizioetan aurreko azpiegitura mantentzera jo da eta Jaialdien aurrekontuak gora egin beharrean behera egin duela kontuan hartuta, Erriberri mantenduz ekimena beste herrietara zabaltzea ezinezkoa zen. Kasu honetan, Erriberako zonan urtean zehar iparraldean baino askoz ere ekitaldi gehiago egiten direla ikusita, urratsa eman dugu. Badakigu bat-batean ez ditugula kultur arazook konponduko, baina arintzeko baliagarri gerta daiteke.
A. Zer arrazoiren arabera aukeratu dituzue Elizondo, Altsasu, Zangotza eta Iruñeko egoitzak?
T.Y. Ohizko jaialdien eredua auzitan dago eta espezializazioren bidetik antzeman daiteke etorkizunik. Beraz, hainbat esperientzia dela medio espezializazioaren hazia landatu den guneetara jo dugu.
Altsasu azken urteotako Jaialdietako egoitza izan da. Gaur egungo musika eta antzerkia programatu izan dira, eta oro har, arrakastatsu. Jende gaztea hurbildu izan da gainera, hein handi batean. Zonako gune garrantzitsuena da, nola ekonomikoki hala kulturalki. Musika zikloa egiteko aukeratu dugu.
Elizondoren kasuan, bailarako hiriburua da, Euskal Autonomi Elkartea eta Frantziatik hurbil dago eta landaturismoarekiko lotura estuak ditu. Ikusle zabal eta anitzak erakar ditzake. Guzti honengatik, beste lekuetarako baliatu dugun eredua, alegia, ziklo monografikoak antolatzearena hautsi eta denetarik eskainiko da.
Zangotza, herrialde osoan metro karratuko kultur elkarte gehien dituen herria dugu. Antzerkiari oso lotua dago gainera. Bertan, kale antzerkiaren zikloa egingo dugu. Iruñearen kasuan, modernismoaren aldeko espezializazioa azpimarratu nahi izan da, dantza eta antzerki garaikidearen bitartez, eta urte osoan bertan egiten diren ekitaldi esanguratsuenen haritik.
A. Hizkuntzaren faktorea nola neurtu duzue? Aurrekoetan apenas izan da euskarazko ekitaldirik.
T.Y. Aurreko edizioek oso ikuslego zabalari begiratzen zioten, ez bakarrik Nafarroakoari, baita beste komunitateetatik zetorrenari ere. Zentzu honetan ulergarria zen euskarari egitarauan ematen zitzaion lekua. Oraingoan berriz, Elizondoko inguru euskaldunari erantzun behar diogula iruditu zaigu eta pastorala ekarri dugu, lehen aldiz.
A. Ikuskizunek Nafarroako egungo kultur errealitateari edo kanpotik ekarritako espektakulu handiei ematen die lehentasuna?
T.Y. Dagoena osatzen saiatzen gara, hots, jendeak urtean zehar ikus dezakeen zerbait errepikatzeak ez du zentzurik, eta alde honetatik begira, bestelako ekitaldiak ekartzen ditugu, kalitate onekoak; Nafarroa bertako eskaintza ondo zainduz, beti ere.
A. Aurrekontuak, berriz, azken urteotako kopuru berean mantentzen dira?
T.Y. 85 milioi pezetako aurrekontua dugu eta ez da handia. Aurrekontu zati handi bat gainera, azpiegitura gabeziak _hainbatetan oso larriak direnak_ betetzeko erabiltzen dira.
Urteen poderioz beraz, egoera zailtzen doa; gastu guztiek gora egiten dute. Biltzen ditugun diruak, bestalde, sarrerak direla eta, ez dira gure sailean geratzen eta hori ere gure kalterako da.
A. Zer nolako oihartzuna espero duzue?
T.Y. Ez gara ikuspegi komertzialez lanean ari, halako jendetza izugarria bildu eta Administrazioaren boltsikoak diruz hornitzeko. Argi dugu zer nahi dugun: programazio zabala eta orekatua egin, ahalik eta publikorik zabalenera iritsi, batere masiboak ez diren ekitaldiak tartekatuz gainera, iniziatiba pribatuak diru kontuak direla medio ukitzen ez dituen sektoreak jorratu eta publiko berriak erakartzeko ardura baitugu.
J.J. Petrikorena
45-47
Gaiez\Kultura\Kulturgintz
Pertsonaiaz\YERRO1
Egileez\PETRIKOREN1\Kultura
Joxi Goikoetxea
Euskal kulturari buruzkoak Eugenio Arraizarekin
Euskal Herriko kulturaren bilaketa
Eusko Kultur Gaiak saila zabaldu da UEUn Eugenio Arraizaren eskutik
Aspaldi sumatu zuen Eugenio Arraizak euskal kultura definitu beharrean zegoela. Hau dela eta, Udako Euskal Unibertsitatean berria izango den Eusko Kultur Gaiak saila bultzatu du, bere inguruan dauden datuak bilduz Euskal Herriko kulturaren definizio objetiboa egin asmoz.
DATORREN UEUko Iruñeko ikastaldian Eusko Kultur Gaiak izeneko ikastaroa ematea proposatu du Eugenio Arraizak. Horrela, hainbat gai aukeratu ditu _Historia, Geografia, Gizarte eta Ekonomi Zientziak, Zuzenbidea, Natur Zientziak eta Osasuna_ egitura honen bidez lantzeko: lehenik ikuspegi orokorra zehaztu, ondoren bibliografia banatu eta komentatu, eta azkenik gaiaren atalez ataleko azterketa sintetikoa egitea.
Eusko kultura definitzea da Arraizaren kezka nagusia.
«Filosofikoki definitu baino, mugatu eta zehaztu zertaz osaturik dagoen».
Bere ustez, kulturaren transmisioa apurtu egin da gure gizartean. Garai batean, kultura herrietan eta familietan igortzen zen; hiriak nagusi dituen gizarte honetan komunikabideak eta irakaskuntza dira igorleak.
«Hau dela eta, ez daukagu berezko kulturarik. Jasotzen dugu Espainia edo Frantziako kultura, eta gurea sentimenduan geratzen da ahantzita. Sentimenduak ezin dira transmititu, datuak bai».
Beraz, gure kulturaren berri izateko beharrezkoak dira datuak Eugenio Arraizarentzat. Saileko gai bakoitzean datuetan oinarritutako hausnarketak egitea proposatzen du. Medikuntza arloan, adibidez, zenbat mediku izan diren, zein botika erabiliak izan diren, nondik norakoa izan den antolaketa aztertzea izango litzateke lan metodoa.
Ikerlan izugarria
Horretarako, arlo bakoitzean protagonista izan diren izenak zehaztu behar dira, eskolak, baliabideak... Eginkizuna mardula dela onartu, eta aurten azterketa xumea egiteko asmoa du Arraizak, datuak kokatzen, sailkatzen, mailak zehazten, eta arloetan egon litezkeen hutsuneetan ikerketa eginez.
«Ikerlana izugarria dago. Arlo batzuetan ez dago bibliografiarik. artxibategiak daude baina bildumarik ez. Euskal Herriko kultura ez dago antolaturik».
Euskal Herriko kulturaren estatusa eta korpusa, Euskal Kultur Gaiak-en bi atal dira. Arlo bakoitzean Euskal Herriko kultura nola dagoen da estatusa. Historian aroak, garaiak, ikerlanak eta bildumak nahiko zehaztuta dauden bezala _Erdi Aroan euskaldun gutxi zudenez arazoak izan arren_, eta hizkuntzan ere, gainerako arlo gehienetan gorpuztu gabe dago euskal kultura. Geografian, esate baterako.
«Bere garaian ikasi genuen geografiak geografia fisikoa, politikoa eta ekonomikoa kontuan hartzen zituen. Orduan, gai bat lantzeko garaian ez dakizu geografia, ekonomia edo natur zientziari buruz ari zaren. Orduan, gure kulturaren berri emango badiogu norbaiti kokatu beharko dugu behintzat geologia natur zientzietan edo historian».
Beraz, arloren baten egoera ezagutzeko arloa gorpuztu egin behar da datuak bilduz eta atalez-atal antolatuz.
Unibertsitateak, azken batean, gizartean dagoen hutsuneari erantzuna emango lioke. Sailaren bultzatzailearen aburuz, UEUn ez da gure kultura arreta bereziz landu.
«UEUk beste unibertsitateetan, beste hizkuntzetan eman dena euskaratu egin du. Baina gure kultura ez da bakarrik munduko kultura euskaratzea. Horrek, neurri batean euskaldundu egiten du kanpoko kultura, baina gurea nola berpiztuko dugu?».
Datuen bilketa bitartez eusko kultura zehaztea da sail berriaren helburua, ikastetxeetan haurrei Euskal Herriko kulturaren berri emateaz gain komunikabideetan eusko kultura gaia behar bezala azter dezaten. Azken batean, Euskal Herriko kultura zein den jakin dezan gizarteak.
Joxi Goikoetxea
48-49
Gaiez\Gizartea\Irakaskuntz\Unibertsita\UEU
Pertsonaiaz\ARRAIZA1
Egileez\GOIKOETXEA7
J.J. Petrikorena
Jose Antonio Sisitiaga pintoreari elkarrizketa
Jose Antonio Sistiaga: «Artista baten obren artean errepikapenik balego heriotza izango litzateke»
ARGIA. Egunotan ikus daitezke zure hainbat filme, serigrafia, marrazki eta margo Donostiako Olaetxea arte galerian.
JOSE ANTONIO SISTIAGA. Besteak beste, zuzenean margotutako bi filme daude bilduman. Hauetako bat, «Impresiones en la alta atmósfera», Pariseko Pompidou zentroko museoak erosi du eta 81 minutuko iraupena duen filmearen bertsioa da. Eskuz margotu ditut filmeak. Ordenagailuz ez dut lan egiten, nire eskuari ordenagailuari baino errespetu handiagoa diodalako. Gernikako bonbardaketaren 50. urtemuga dela-eta egindako hiru serigrafia ere badaude erakusketan, eta lau marrazki erotiko gainerako lanei kontrajarrita. Koadroetan agertzen diren kezkak direla medio ikusleek gogoeta egin dezakete. Margolari abstrakto baten guztiz figuratiboa den aldea da.
A. Aurreko mugak gainditzera behartzen zaituzten helburu berriak bilatzen dituzu.
J.A.S. Edozein aristaren lana hurbiltzen da ezagutzen ez duenera. Ez dago errepikapenik, egongo balitz heriotza izango litzateke. Nahiz eta aurreko obrekiko lan metodoa antzekoa izan, gai bat dago, gaiari lotuta zaude, eta aldi berean independente izan behar duzu, sormen askatasuna zaindu behar duzu. Beraz, logikoa da azken aldian egindakoa aurrekoaren kontrajarria izatea.
J.J. PETRIKORENA
52
Gaiez\Kultura\Kulturgintz
Amagoia Iban
Arantxa Iturbe Euskadi Irratiko esatariari elkarrizketa
Arantxa Iturbe: «Goizez hainbeste urtez aritu ondoren, batek izaten dugogoa gauez aritzekoa»
Euskadi Irratiko langilea aspaldidanik, profesional polifazetikoa dela esan daiteke tolosar honetaz. Negu osoan «Goizean Behin» irratsaioan aritu ondoren, udako programazio berrian «Gau Lehena» du txokoa. Bere irrati-nobela ere entzun daiteke udaldi honetan. Guzti horrez gain, idazteko tartea ere hartzen du.
ARGIA. Zer egiten zuen Arantxak goizean behin?
ARANTXA ITURBE. Oso goiz jaiki, oso goiz lanean sartu, eta egun guztia, goiz eta arratsalde, «Goizean Behin»en inguruan pasatu.
A. Zer moduzkoa izan da zure lehen gaua?
A.I. Oso atsegina, oso gonbidatu atsegina izan nuelako eta munduko gauzarik inportanteenaz hizketan aritu ginelako. Aurreneko aldiz hiru ordu laurden izan nituen zeruaz, lurraz eta infernuaz hitz egiteko.
A. Zein ordutan gelditu zaizu erlojua aldaketarekin?
A.I. Ordu aldaketa nabarmena izan da, baina ongi moldatzen naiz. Ez da gauza zaila. Goizez hainbeste urtetan aritu ondoren batek izaten duelako halako irriki berezia egunen batean gauez aritzekoa. Desio horrekin bakarrik, lehen astean, primeran.
Gainera, astean behin izaten dut lana gauez. Ez dut inolako arazorik nire erloju biologikoarekin.
A. Euskadi Irratiak asmatu duen eguneroko milioi erdi pezetako saridun lehiaketaz zer diozu?
A.I. Musu truk milioi erdi jasotzea? Ez dut behar, baina hartuko nuke gustura eroriko balitzait, bila joan gabe.
A. «Maite, Maite, Maitia» berriro egingo diozu zure irrati-nobelaren bitartez entzuleari.
A.I. Ez dut entzun, baina berriro hasi direla uste dut, bai. Ez nituen ezagutu garai bateko erdarazko irrati-nobela famatuak, baina lan hau enkargatu zidatenean oso interesgarria iruditu zitzaidan euskaraz egiteko, eta oso ongi pasatu nuen egiterakoan.
A. Lankide talde zabala duzu. «Maite, Maite, Maitia»k al dituzu horiek ere?
A.I. Lankide diren neurrian, lankide maite, maite, maiteak.
A. Besteen oporraldia arintzea helburu duenak izango al du oporrik?
A.I. Programa batzuk grabatu eta tartetxo bat hartzea espero dut. Orduan, ez dut ezer egin nahi, botata egon besterik ez.
AMAGOIA IBAN
63
Gaiez\Komunikabid\Irratia\Euskadi irr\Esatariak
Pertsonaiaz\ITURBE7
Egileez\IBAN1\Komunikabid
hemeroteka
1489. zenbakia | 1994-06-26
1488. zenbakia | 1994-06-19
Lege Oharra
RSS sindikazioa 