Myriam Gartzia
Lande Martin Euskal Moda elkarteko lehendakariari elkarrizketa
«Konfekzioaren % 78 EAEko mugetatik kanpo egiten dugu»
Lande Martin, Euskal Moda elkarteko lehendakaria
Modaren industriak ez du inoiz indar handirik izan gure BPGn. Berpizte eta antolaketa prozesuan dabil orain eremu hau. Antolaketa hau Euskal Moda elkartearen ondorioa dugu, Lande Martinek azaldu digun bezala.
ARGIA. Orain arte modaren sektorea nahiko sakabanatuta aritu da. Elkarte batean hainbat fabrikatzaile biltzeak fruituak eman al ditu?
LANDE MARTIN. Bai, batez ere promozio lanetan, eta honek noski fakturazioa eragin du. Hainbat azoka eta festetan parte hartu dugu, Valentzian, Madrilen, Parisen, eta abar. 1991n sortu zenez geroztik, elkartea gure produktua, euskal moda ezagutzera emateko oso tresna baliagarria izan da, eta 47 fabrikatzaile txiki eta handi bildu ditugu. Azken urteko sektorearen fakturazioa, adibidez, 51.000 milioi pezetakoa izan da; ez da kopuru makala. Honek lanpostuak eta aberastasuna sortzen ditu eta horregatik ere euskal erakundeen laguntza jaso dugu, batez ere Bizkaiko Diputazioarena. Asko animatu gaitu elkartea aurrera ateratzen.
A. Hala ere, sortutako aberastasun gehiena Euskal herritik kanpora gelditzen da, konfekzioaren % 75 inguru gure mugetatik kanpo egiten delako.
L.M. % 78ra ere helduko da. Fabrikatzaile eta diseinatzaileek produktua sortzen dute, baina hauen konfekzioa Portugalen, Marokkon eta Galizian eta Asturiasen egiten da. Guztira 10.000 bat langile izango dira euskal modaren industriari esker bizi direnak EAEtik kanpo. Hemen ez dago azpiegiturarik, hemengo eskulana oso garestia delako. Hala ere, gure helburuetako bat azpiegitura hori bultzatzea da. Dagoeneko egin dira saio batzuk eta Jazkilan Koop-ek zazpi bat tailer hedatu ditu Gipuzkoan eta Bizkaian, eta beste hiru egiteko asmoa du. Dena den, oso zaila da konfekzio horren erdia ere Euskal Herrira ekartzea.
A. Non saltzen da euskal moda?
L.M. Espainiako iparraldean beti izan dugu oso ospe ona. Tunisia, Marokko, Suitza, Alemania eta Belgikan. Harrigarria da zenbat saltzen dugun Belgikan.
A. Nola dakusazu sektorearen etorkizuna?
L.M. Ondo, eta krisi egoera honetan zaila da hori esatea, baina uste dut bide egokian gaudela eta hori ez da gutxi.
Myriam Gartzia
25
Gaiez\Gizartea\Moda
Pertsonaiaz\MARTIN8
Egileez\GARTZIA3\Gizartea
Alberto Irazu
Mikel Erentxun musikariari elkarrizketa
«Egunen batean EAJ, HB eta EAren koalizioa osatuko dela espero dut»
MIKEL ERENTXUN
Bi hilabete baino ez dira Duncan Dhu talde donostiarrak lan berria atera zuela, eta dagoeneko platinozko diskoa eskuratu du. Taldearen dinamika, baina, ez da eragozpena izan donostiar musikari honek bakarkako bidean ere bere lehen urratsak eman ditzan. Bidea, nolanahi ere, luzea du oraindik.
ARGIA. Orain bi hilabete atera zenuten «Piedras» disko berria. Zer moduz saltzen ari da?
MIKEL ERENTXUN. 100.000 ale saldu dira. Oraindik goizegi da balorazioa egiteko, baina bai kritika bai ikusleen erantzuna onak izaten ari dira.
A. Nola definituko zenuke lan hori?
M.E. Elkar topatzearen diskoa da, taldearen ibilbidean lan garrantzitsua. «Terranova»ren ondoren pixka bat galduta ibili ginen, atseden tarte bat hartu eta gutako bakoitzak oso gauza ezberdinak atera genituen Duncan Dhutik kanpo. Garrantzitsua da berriz elkarrekin diskoa egin eta gure sustraietara itzuli garelako: The Beatles eta Simon and Garfunkel bezalako eragin klasikoetara. Aurrekoak baino disko helduagoa atera da, sendoagoa.
A. Orain arte zuk zenuen protagonismo gehien taldean; azken diskoan alderdi hori orekatuago dago.
M.E. Duncan Dhu ez da talde tipikoa, abeslari bakar bat eta musikari batzuekin. Oso nortasun ezberdineko bi pertsona gara, eta biok kantuak idatzi eta kantatu egiten ditugu. Begibistakoa zen Diego Vasallok protagonismo handiagoa hartu behar zuela kantatzen ere. Ehuneko % 50ean partitu dugu sormen eta ahots lana.
A. Beti izan duzue arrakasta handiagoa Espainia mailan Euskal Herrian baino.
M.E. Ez nuke hori orokortuko. Onarpen txikiena Donostian eta Gipuzkoan dugu, baina Bilbo, Gasteiz eta Nafarroan ondo ari gara. Donostian ez gara ondo hartuak, ez dakit zergatik. Gipuzkoan hori gertatzea ulertzen dut, Arrasate eta Errenteria bezalako herriak askoz gogorragoak direlako musikaren alorrean. Baina Donostian, nahiko hiri `pijoa' den honetan, pop talde askoren sorleku, ez dakit zergatik gertatzen zaigun hori.
A. Harritzekoa da, jende askok identifikatzen baitzaituzte zuk diozun Donostia `pijo' eta _neurri handi batean_ erdaldun horrekin.
M.E. Euskaditik ateratzen zarenean jende guztiak ia terroristatzat jotzen zaitu, lehen galderak ETAri zer irizten diozun eta horrelakoak izaten dira; hemen, berriz, kontrakoa da, euskaraz ez duzula kantatzen, hemengo kontuez batere ardurarik ez duzula... eta bi muturrak faltsuak dira. Hara esaterako Barricada, erdaraz kantatu arren arrakasta handia dute. Zergatik? Musikalki hemen egiten denarekin antz handiagoa dutelako eta hitzak konprometituagoak direlako.
A. Zuek ez duzue behin ere horrelako abesti konpromezudunik egin. Hartuko al zenukete horrelako biderik?
M.E. Gure hitzak ez dira konprometituak ez dugulako ideologia jakin bat hartu nahi. Guk biok ezberdin pentsatzen dugu hainbat gauzaz. Nik Mikel Erentxunen ahotik hitz egin dezaket bakarrik. Nire bakarkako lehen diskoan hitzak konprometituagoak dira, eta halaxe izango dira aurrerantzean. Duncan Dhu propio utzi dugu politikatik at.
A. Donostian biztanleen laurdena euskalduna da, euskaraz dakiten hiru pertsonatik, baina, bakarra mintzo da euskaraz eguneroko bizitzan. Horrelako datuak ikusita, etorkizunik ba al du euskarak?
M.E. Ez dut uste borroka galdu denik. Konfiantza dut epe ez hain luze batera Euskadin denok ikasiko dugula euskaraz, baina hori ez da egun bateko kontua. Ni hirian hazitako belaunaldikoa naiz, eta euskara galdu egin dut pixkanaka. Baina nire ilobek, esaterako, oso ondo hitz egiten dute, eta etxean beti ari dira. Belaunaldi hori ikusi, eta denek euskaraz ikasiko dutela ikusten dut, hemendik 15-20 urtera ia denek hitz egingo dutela.
A. Helduak ere euskalduntzea, baina, funtsezkoa da hizkuntza normalizatzeko.
M.E. Euskal gizartea kontzientziatu egin behar da bere hizkuntza euskara dela, baina inor behartu gabe. Jende askok presa handia du, eta hemen pauso sendoz joan behar da. Belaunaldi gazteenekin hasi behar dugu, eta zaharragoekin pazientzia pixka bat eduki.
Arazo honetan eztabaidaren bi muturrak ekidin egin behar dira. Gaizki iruditzen zait jendeak euskaraz ez ikasi nahi izatea, baina gaizki iruditzen zait, halaber, ikasi nahi ez duena diskriminatzea. Nik gaur egun ez dut euskaltegi batean sartzeko denborarik, baina emaztearen familian dena euskaraz egiten da eta ari naiz pixkanaka ikasten.
A. Orain arte, euskaraz kantatuta, atzerrira ateratzea ezinezkotzat jotzen zen. Egun, baina, badago hori lortu duenik.
M.E. Zaila da, baina ez ezinezkoa. Negu Gorriak hor ari dira estatuan eta Europan. Zorionez hizkuntza guztietan mugak hausten ari dira, orain arte ezinezkoa baitzen ingelesez abestu gabe inon arrakasta izatea. Muga horiek hausten ari dira, eta jendea hizkuntza guztietara irekia dago. Dena den, oztopo latza da oraindik. Begibistakoa da Duncan Dhuk ez zukeela hainbesteko arrakasta izango erdaraz kantatu ez balu.
A. Nola baloratzen duzu Negu Gorriak-ek Euskal Herritik kanpoko merkatu eta kontzertu zirkuituetan emandako urratsa?
M.E. Negu Gorriak izeberg baten muturra dira orain, eta euskarari mesede handia egiten ari zaio. Ez naiz bere hitzen edukia epaitzen hasiko, baina Radio Nacionalen folklorikoak ez diren euskarazko kantuak aditzea talde horri zor zaio.
A. Oraintsu, Donostiako belodromoan zezenketak egingo ote diren eztabaidatzen aritu dira Udalean, zezen plazaren proiektua ere aurreratua da. Zer irizten diozu?
M.E. Zezena akabatzen ikusita barrena nahastu egiten zait, nire printzipioen kontra doa erabat; animaliak torturatzen diren ekintza guztiak gaitzesgarriak iruditzen zaizkit. Baina zezenketak asko atsegin zaizkie hainbat jenderi. Erreferenduma egin beharko litzateke horretaz, baina ez bakarrik Donostian plaza egin behar ote den jakiteko, tortura hori legezkoa ote den esateko baizik. Donostiar bezala, kontrako botoa emango nuke.
A. John Toshack-ek, bukatu berri den denboraldian zehar, Realak hurrengo urtean atzerritar bakarrarekin nahikoa zuela adierazi zuen, gazteen garaia zela. Orain gutxi, baina, errusiar bat fitxatu dute, eta hirugarren jokalari atzerritar baten atzetik ere ba omen dabiltza.
M.E. Gaur egun Realak atzerritarrak behar ditu, baina berak sortu dituelako behar horiek: 5.000 bazkide berri egin dira eta 20.000ra iritsi nahi omen da, Reala talde konpetitiboa dela uste handia sortu da... eta batek bestea dakar. Akatsa orain zortzi urte egin zen, Txiki, Bakero eta Rekarte saldu zirenean. Garai horretan atzerritarren kontrakoa nintzen.
Baina egun ez balira atzerritarrak ekarriko, zer arraiotarako erosi da milaka milioiko gastua izan duen estadioa? Toshackek talde gaztea agindu zigun, eta kontrakoa egiten ari da. Taldea ez da gaztetzen ari. Lehen aipatu kontraesan horrek ekarri du hau dena, harrobia ez baitago goi mailako postutan borrokan aditzeko moduan.
A. Europako Legebiltzarrerako hauteskunde sasoian gara. Egungo testuinguru eta egiturekin, Euskal Herriak nahiko indarrik ba al du Europan ezer esateko?
M.E. Ez du, baina eduki beharko luke. Herrietan sinesten dut, ez mugetan, eta orain mugak apurtzen ari dira. Herrien Europan sinesten dut, eta Euskal Herriak bere interesak defenditzeko ordezkaritza propioa eduki beharko luke bertan, ez Espainiaren bitartez.
A. Botoemaile arruntak, kaleko jendeak, ba al daki Europako Batasuna zer den?
M.E. Ezezagutza handia dago. Neronek han gertatzen denaren % 80 ez dut ezagutzen. Europako Batasuna, hala ere, positiboa ezezik funtsezkoa da, baina herrien eskubideak errespetatuta beti ere. Eta Euskadi herri horien artean dago, besteak bezala.
A. «Roldan», «Azpiegitura», «Osakidetza»... ustelkeria kasu anitzen berri izan dugu azken boladan. Pipiak janda al dago sistema politikoa?
M.E. Kasu bakanak direla uste dut. Beti egon da ustelkeria, Francorekin askoz gehiago oraindik. Baina lehen ez genuen ezeren berri izaten eta orain bai. Ez dut uste orokortua dagoenik, kasuak pilatu egin direla baizik. Ez naiz PSOEri loreak botatzen ari, ez EAJri, ez inori. Hala ere, ez dut uste Espainia mailan PSOE baino alternatiba hobea dagoenik. PP askoz okerragoa da.
A. Sistema politikoaren sinesgarritasunak puntu asko galdu ditu, ezta?
M.E. Uste dut politikariek merezia zutela orain ematen ari zaien astindu hau. PSOEren kasuan, boterea galtzea ere merezi dute. Baina euskaldunoi gaizki etorriko litzaiguke; egurra jasotzea ondo etorriko zaien arren, ezin baitut Aznar Moncloan imaginatu ere egin.
A. Espainian ez duzu PSOE baino alternatiba hoberik ikusten, eta Euskal Herrian? Zein da hemen alternatiba?
M.E. Euskadin hoberena gehiengo nazionalista litzateke, PSErekin elkartu gabe. Ezin dut ulertu alderdi abertzaleak zergatik dauden hain banatuta. Fronte nazionalista indartsua egongo balitz, EAJ, HB eta EAren kontsentsuaz, askoz bide handiagoa genuke egiteko.
Ni abertzalea naiz, baina hiru alderdietatik batekin ere ez nago erabat ados. Euskal abertzaletzat dut neure burua, bakezalea naiz, bortizkeriaren kontra nago. Ez dut, hala ere, mugetan sinesten. Gure nortasunean sinesten dut, Euskal Herriak bere hizkuntza eta kultura ditu, besteen bereizgarri. Inor baino hobeak izan gabe.
A. Bozketen eboluzioa ikusita, abertzaletasuna indarra galtzen ari dela dirudi. Erakargarritasun ahalmena galdu al da?
M.E. Banaketak eta bortizkeriak ekarri du hori. Donostian, esaterako, PPren igoera argi dago zigor botoa dela, bortizkeriaz nazkatutako jendearena. Boto horiek akaso ez dute bide ona hartu, baina hori horrela da.
A. Zein izan daiteke egoera politiko korapilatsu honen irtenbidea?
M.E. Elkarrizketa falta da. Ikuspuntuak oso muturrekoak dira. ETAtik urruntzen denean, EA bezalakoa izango da ia HB; EAJ eta EAren artean, berriz, ezberdintasunak buruzagien artekoak dira baseen artekoak baino. Etorkizunean EA, HB eta EAJk osatu koalizio nazionalista izango dela espero dut, orduan botere handia genuke bai hemen baita Europan ere.
A. Politika alde batera utzita, zer izan da Kurt Cobain zure ustez? Musika multinazional industrien azken jostailua, ala rock musikaren azken pertsona kontsekuentea?
A. Kurt Cobain ez da txotxongiloa izan. Potro ederrak izan ditu, eta esan duen guztiarekin eta bere musikarekin garbi jokatu du. Denak gainezka egin zion, ez zuen rock-and-rollaren izarra izan nahi.
Alberto Irazu
34-38
Gaiez\Kultura\Musika\Musika mode\Taldeak\DUNCAN DHU
Gaiez\Kultura\Musika\Musika mode\Pertsonak\Abeslariak\ERENTXUN2
Gaiez\Kultura\Musika\Argitalpena\Diskoak
Gaiez\Kultura\Argitalgint\Argitalpena\Diskoak
Pertsonaiaz\ERENTXUN2
Egileez\IRAZU1\Kultura
Amagoia Iban
Manu Gil, "Txoko latex" saioko zuzendariari elkarrizketa
Manu Gil: "Ez dugu alderdikeria eta pertsonalismoetan erori nahi"
Deustuar hau duela bi urte ari da "Txoko-Latex" lan taldearen zuzendari legez. Irakaslea berez, zortzi urte daramatza jada komunikazio munduan. "Ganbaran Bai" saioan atal labur bezala sortu zen ideia, asteroko programa bilakatu da denborarekin, Euskal Herriko pertsonaia publikoak modu garratz-gozoz `txokolatez' tratatu asmoz.
ARGIA. "Spitting Image" saio britainiarraren ondotik sortutakoa da zuena. Hemen funtzionatu egin du formula berak, beste leku batzuetan ez bezala. Zein izan da arrazoia, zure ustez?
MANU GIL. Geure buruez barre egiteko ahalmenean datza gakoa. Ziur nago beste herri batzuek baino askoz handiagoa dugula. Gainera, kolektibitatearen emaitza dela uste dut, ez gure saioa ona delako. Saioa ona izan arren jendeak barre egiten ez baldin badaki, jai da.
A. Hemengo pertsonaia publikoek ere ba al dute gaitasun hori?
M.G. Baietz uste dut. Denetarik entzun dugu. Txaro Arteaga, adibidez, bere pertsonaia modu matxistan tratatzen dugula zioen. Jon Idigoras, berriz, oso gustura agertu da bere panpinarekin. Beti baikor hartzen dute, ez erasotzat.
A. Azken aldian zuen saioko atal batek sortarazi duen iskanbilaren arabera ez dirudi horrela.
M.G. Gurea umore saioa dela gogoratuko nuke. Inor mintzeko nahirik ez dugula, panpinen bitartez. Alderdikeria eta pertsonalismoetan ez dugu erori nahi. Norbait mindua sentitu baldin bada, barka diezagula, baina ez dut arrazoi garbirik ikusten. Uste dut, gainera, beste hainbat gai tratatu izan ditugula, hau bezain garrantzitsuak, eta orain arte ez da arazorik izan. Oso egoera ezerosoa da.
A. Zenbat dute gozotik zure pertsonaiek, eta zenbat garratzetik?
M.G. Hori ikuslearen araberakoa da. Guri oso gozoa iruditzen zaigu, baina izango da garratz punttua hartuko dionik ere. Umore eta jatortasunez hartzen jakin behar da.
AMAGOIA IBAN
63
Gaiez\Komunikabid\Telebista\ETB\Saioak
Gaiez\Komunikabid\Telebista\ETB\Zuzendariak
Pertsonaiaz\GIL2
Egileez\IBAN1\Komunikabid
hemeroteka
1486. zenbakia | 1994-06-05
1485. zenbakia | 1994-05-29
Lege Oharra
RSS sindikazioa 